Η Έλλη Παπακωνσταντίνου και η Nalyssa Green συναντήθηκαν καλλιτεχνικά για το θεατρικό έργο “Traces Of Antigone” – “Ίχνη της Αντιγόνης” (βραβείο AMAZONE 2020, υποψηφιότητα για το βραβείο της Ένωσης Ιταλών Κριτικών) σε σκηνοθεσία της πρώτης. Η Nalyssa μόλις είχε βγει από το pre – production του “Ταξίδι Αστρικό”, του τελευταίου της άλμπουμ που κυκλοφόρησε τον περασμένο Νοέμβριο από την Inner Ear, όταν δέχτηκε την πρόσκληση της Έλλης Παπακωνσταντίνου να συμμετέχει στην τολμηρή αυτή προσέγγιση του μύθου της Αντιγόνης, γραμμένη από την Σουηδή θεατρική συγγραφέα Christina Ouzounidis, μαζί με ένα cast πέντε ακόμη υπέροχων καλλιτέχνιδων που αποτελείται από τις Σεραφίτα Γρηγοριάδου, Gemma Hansson Carbone, Βάλια Παπαχρήστου, Κατερίνα Παπαχρήστου και Σοφία Μανώλη. 

Από την παράσταση “Traces Of Antigone”, Φωτογραφία: Piero Tauro

Ενώ είχαν κάνει κάποιες φυσικές πρόβες, βρέθηκαν ενώπιον του πρώτου lockdown. Τότε η Έλλη Παπακωνσταντίνου, αντί να χαθεί στην αβεβαιότητα της νέας και πρωτόγνωρης συνθήκης, χρησιμοποίησε την πανδημία και το lockdown για να δημιουργήσει μια εντελώς νέα φόρμα. Το “Traces Of Antigone”, που έγινε η πρώτη διαδραστική digital performance στην Ελλάδα, έδωσε στη σκηνοθέτη και τους συνεργάτες της το έναυσμα να εκκινήσουν το “Θέατρο του Εγκλεισμού”, μια ιδιαίτερη θεατρική γλώσσα εν εξελίξει. Πρόκειται για live – streamed ψηφιακές περφόρμανς, που έχουν αναπτυχθεί, σχεδιαστεί και εκτελεστεί στα σπίτια των δημιουργών προσφέροντας ζωντανές οπτικοακουστικές εμπειρίες. Ό,τι υπάρχει στο σπίτι τους είναι prop, το ίδιο το σπίτι είναι το σκηνικό, ενώ όλοι χρησιμοποιούν τα ίδια τεχνολογικά μέσα. Συνδυάζοντας την ψηφιακή εικόνα με τη φυσική παρουσία, δημιουργήθηκε και ένα νέο κοινό που μπορεί να παρακολουθεί είτε μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας, είτε μέσω φυσικής παρουσίας στο θέατρο.

Κάπως έτσι, εξαιτίας της διαρκούς ανησυχίας και διορατικότητας που χαρακτηρίζουν την Έλλη Παπακωνσταντίνου, η πανδημία έδωσε στο έργο “Traces Of Antigone” το ιδανικότερο πλαίσιο για να ανθίσει και να γιγαντωθεί. Η digital εκδοχή του άνοιξε τη συζήτηση για το φύλο ανά τα χρόνια, έδωσε στις δημιουργούς τον έλεγχο της εικόνας τους και του ιδιωτικού τους χώρου, σαν μία ωδή σε όλες τις γυναίκες που πέρασαν πριν από εκείνες, παγιδευμένες όχι μόνο σε φυσικούς χώρους, αλλά και ταυτότητες μικρότερες και πιο ασφυκτικές από ένα παράθυρο του Zoom. 

Από την παράσταση “Traces Of Antigone”, Φωτογραφία: Μαρίζα Καψαμπέλη

Από την άλλη η Nalyssa Green, παράλληλα με την “Αντιγόνη” ολοκληρώνει την ηχογράφηση του τελευταίου της άλμπουμ. Το “Ταξίδι Αστρικό” είναι ένα θαρραλέο άλμπουμ, μια πραγματική γιορτή της δημιουργίας, που δεν έχει μεν να κάνει με το φύλο, όμως κουβαλάει μια ισχυρή γυναικεία σφραγίδα. Εδώ η Nalyssa αφήνεται πλήρως στις μουσικές της επιρροές, είναι ταυτόχρονα ευάλωτη και ακλόνητη, τρυφερή και σκληρή, ερωτευμένη και απογοητευμένη. 

Η στιγμή δεν θα μπορούσε να είναι πιο κατάλληλη για μία συζήτηση με την Έλλη Παπακωνσταντίνου και την Nalyssa Green για το φύλο στην Τέχνη, αλλά και την ελληνική κοινωνία και το ελληνικό #MeToo. 

Ξεκινήσατε τις πρόβες για το “Traces Of Antigone” με τη λογική ότι η παράσταση θα γίνει δια ζώσης και σας πρόλαβε το ξέσπασμα της πανδημίας. Παρόλα αυτά, προέκυψε μία εντελώς νέα φόρμα. Πώς διαχειριστήκατε αυτή την πρωτόγνωρη συνθήκη; 

Έλλη Παπακωνσταντίνου: Είχαμε κάνει ήδη καμια δεκαριά πρόβες με φυσική παρουσία και ξεκινούσαμε με διαλογισμό. Αυτό για μένα έπαιξε καθοριστικό ρόλο, γιατί όταν τελικά μπήκαμε στο διαδίκτυο είχαμε ήδη μια επαφή βαθύτερη, πέρα από το φυσικό επίπεδο. Φυσικά και υπήρξε απελπισία. Όπως όλοι, δεν ξέραμε τι είναι καραντίνα, νομίζαμε ότι θα βγούμε στις 10 μέρες, όλα άλλαζαν ανά πενθήμερο, ήταν δύσκολη περίοδος. Για μένα, το γεγονός ότι συναντιόμασταν με τα κορίτσια τακτικά, ήταν μία άγκυρα, στηρίζαμε η μία την άλλη, δημιουργήθηκε η αίσθηση μιας αδελφότητας, μιας πολύ αγαπησιάρικης κατάστασης. Αυτό είναι το πιο σπουδαίο, από εκεί προέκυψε η “Αντιγόνη”, από την ανάγκη μας να μη σταματήσουμε να συναντιόμαστε.

Nalyssa Green: Δεν ξέρω αν δεν υπήρχε η “Αντιγόνη” στη ζωή μου εκείνες τις μέρες, αν θα είχα βγει αλώβητη από αυτό που μας συνέβη. Ξεκάθαρα. Με στήριξε πάρα πολύ. Ήμαστε μακριά η μία από την άλλη, κάποιες δεν ξέραμε καλά το internet, το Zoom και τις πλατφόρμες που δοκιμάσαμε, ήταν όλα καινούρια και ξένα – για παράδειγμα εγώ δεν τα είχα ξαναχρησιμοποιήσει. Από τη μία ήταν δύσκολο και από την άλλη ήταν σούπερ απελευθερωτικό. Είχε αυτό το στοιχείο του… “Έχουμε καινούρια παιχνίδια! Έλα να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε με αυτά”. 

Η σκηνοθέτης Έλλη Παπακωνσταντίνου φωτογραφημένη από την κόρη της, Φωτογραφία: Daphne Moussa

Αυτή την περιόδο, όσοι δολυεύουν τηλεργασία, βρέθηκαν να μοιράζονται τον προσωπικό τους χώρο, εκείνον του σπιτιού τους, με τους συναδέλφους τους και τα αφεντικά τους. Ξαφνικά αποκτήσαμε πρόσβαση στον ιδιωτικό χώρο του άλλου. Πώς νιώσατε που το σκηνικό ήταν τα σπίτια σας; Υπήρχε αίσθημα “εισβολής” στο χώρο σας;

Ε.Π.: Αυτό ανακλά στην ίδια τη θεματική του έργου. Το έργο αυτό έχει να κάνει με τη γυναίκα. Πάντοτε ο γυναικείος χώρος ήταν πιο εσωτερικός, η ιδιωτικότητα πήγαινε χέρι με χέρι με τη γυναίκα μέσα στην ιστορία. Η δυσκολία να αρθρώσει δημόσιο λόγο, το πως ο καπιταλισμός χειρίστηκε το γυναικείο σώμα για να δημιουργήσει συνεχείς επιθυμίες, να τροφοδοτήσει το αφήγημά του. Εκεί η γυναίκα γίνονταν διάφανη. Το σύστημα εισέβαλε στο γυνακείο χώρο, με την έννοια ότι κάποιος άλλος διηγούνταν την ιστορία της γυναίκας μέσα στον ιδιωτικό της χώρο, ένα παράδειγμα είναι το σώμα της γυναίκας γυμνό μπροστά σε ένα παράθυρο στο πορνό του διαδικτύου. Εμείς το αντιστρέψαμε αυτό, μέσα σε αυτό το πλαίσιο ήμαστε εμείς που ανοίξαμε το σπίτι μας, τόσο όσο θέλαμε, ήμαστε εμείς που ελέγχαμε πόσο θα μας “κρυφοκοιτάξει” ο άλλος, πόσο διάφανες ή πόσο κλειστές θα υπάρξουμε και κατά κάποιο τρόπο ήταν πολύ σπουδαίο να συμβεί αυτό μέσα στο σπίτι μας που είναι ο πιο προσωπικός μας χώρος.

N.G.: Είχε μια παραπάνω φόρτιση το γεγονός ότι ήμαστε στο σπίτι μας. Το σκηνικό μας είχε συναίσθημα. Ήταν πολύ δυνατό να το χρησιμοποιήσεις για μία παράσταση. Δεν ένιωσα ποτέ, προσωπικά, ότι εισβάλουν στο χώρο μου, αλλά όπως είπε και η Έλλη ήταν κάτι που το φτιάξαμε εμείς. Ήταν πολύ γλυκό που κόσμος από όλο τον κόσμο έμπαινε σπίτι μου και έμπαινα κι εγώ στο δικό τους. 

Ε.Π.: Επίσης καλούνταν και οι θεατές να ανοίξουν κι αυτοί τις κάμερές τους, οπότε γίνονταν επί ίσοις όροις. Και μάλιστα εμείς είχαμε τον έλεγχο, ενώ εκείνοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με το “Ανοίξτε τις κάμερες αν θέλετε”. Ήθελαν να συμβάλουν στην αφήγηση και το έκαναν, αλλά άνοιγαν την κάμερα τους σε μία κατάσταση που μπορεί να υπήρχαν από πίσω παιδιά, σκυλιά… Είχε ενδιαφέρον γιατί υπήρχε μια αντιστροφή εκεί.

“Στην πραγματικότητα το να ακουστείς σημαίνει ότι υπάρχει κάποιος που σε ακούει επί ίσοις όροις και όχι όπως θέλει να σε ακούσει. Τώρα λοιπόν υπάρχει μια ρωγμή, αυτή η ρωγμή πρέπει να μεγαλώσει να γίνει χώρος. Θέλει έναν γλυκό αγώνα”. – Έλλη Παπακωνσταντίνου

Nalyssa, συνέπεσε το “Ταξιδι Αστρικό” με την “Αντιγόνη”; Πήρες στοιχεία από το ένα και τα έβαλες, ενδεχομένως και άθελά σου στο άλλο;

N.G.: Είχα ήδη κάνει το pre – production πριν τα Χριστούγεννα του ‘19. Μπήκε η “Αντιγόνη” στη ζωή μου και όταν τελείωσαν οι παραστάσεις μπήκα ξανά στο στούντιο. Συνειδητά δεν ξέρω να σου πω τι έχει συμβεί, αλλά σίγουρα επειδή βάζω εμένα στις δουλειές που κάνω, μπήκα στην Αντιγόνη – με μια αίσθηση δίσκου και πήρα πράγματα που σίγουρα κάπως τα έβαλα όταν ξαναμπήκα στο στούντιο. 

Νιώθω ότι σαφώς υπάρχει γυναικεία ενέργεια στο σύμπαν, όπως υπάρχει και αντιρίκη και όλοι και όλες έχουμε και από τα δύο μέσα μας. H ισορροπία αυτών των δυνάμεων φέρνει κάτι όμορφο με έναν τρόπο. – Nalyssa Green

Μιλάμε μια στιγμή που η επικαιρότητα είναι ιδιαίτερα έντονη. Πώς βλέπετε την – έστω και καθυστερημένη – έλευση του #MeToo στην Ελλάδα; 

Ε.Π.: Πολύ θετικά! Καιρός ήταν. Και πολύ άργησε. Να μην σταματήσει. 

Παρόλα αυτά υπάρχει και έντονος τοξικός διάλογος. “Γιατί μιλάνε τώρα; Μετά από τόσα χρόνια;” είναι κάτι που ακούμε συχνά. Σας χαλάει τη χαρά αυτό; Σας ταράζει;

N.G.: Δεν πέφτω από τα σύννεφα. Ποια περίμενε ότι το υπάρχον σύστημα θα είναι οκ; Δεν μου κάνει εντύπωση, δεν με ταράζει και επειδή το ξέρουμε, ξέρουμε και πώς να το απαντήσουμε. Δεν είμαι και τόσο σίγουρη αν χρειάζεται βέβαια να απαντάμε, αλλά επειδή ίσως κάποιες να έχουμε σκεφτεί αυτά τα θέματα και κάποιες όχι και τόσο καλά, καλό είναι να απαντάμε για να ακούμε η μία την άλλη και όχι για να μας ακούν αυτοί που δεν θέλουν να μιλάμε. Δεν γίνεται το πρώτο πράγμα που σου βγαίνει, να είναι να κατηγορείς το θύμα και γιατί άργησε να μιλήσει και όχι το να καταδικάσεις την εγκληματική πράξη. Το θέμα είναι να βγουν στη φόρα τα κακώς κείμενα που ήταν καθημερινότητα, ειδικά για τις προηγούμενες γενιές, όλα τα άλλα είναι χαζομάρες.

Ε.Π.: Νομίζω ότι ανοίγει ένα ζήτημα χώρου και ανάσας. Υπάρχει χώρος και για τη γυναίκα στην ελληνική κοινωνία. Να βγει να ακουστεί, να μιλήσει δημόσια και να διεκδικήσει και μαζί με αυτό υπάρχει ο σεβασμός και η αυτοδιάθεση του γυναικείου σώματος. Ως δημιουργός, έχω εκπαιδεύσει τον εαυτό μου να δημιουργώ μες στις ρωγμές του συστήματος. Όπου υπάρχουν κρίσεις και σεισμικές δονήσεις, εκεί θεωρώ ότι υπάρχει επιτέλους χώρος να εισακουστώ. Το σημαντικό είναι αυτό, δεν είναι το τι θα πει ο αντίλογος. Λένε, “Τι δεν ακούγεστε;! Όλο εσάς ακούμε”, αναφερόμενοι σε ποιόν; Στη μαμά που τους ευνούχισε ή στην αποτυχημένη σχέση με μία πρώην; Στην πραγματικότητα το να ακουστείς σημαίνει ότι υπάρχει κάποιος που σε ακούει επί ίσοις όροις και όχι όπως θέλει να σε ακούσει. Τώρα λοιπόν υπάρχει μια ρωγμή, αυτή η ρωγμή πρέπει να μεγαλώσει να γίνει χώρος. Θέλει έναν γλυκό αγώνα. 

Αυτή τη στιγμή συμβαίνει κάτι και μέσα από αυτή τη ρωγμή υπάρχει μια ροή νερού, αισθήματος, καταπιεσμένων σκέψεων τα οποία διοχετεύονται – σχεδόν ασυνείδητα σε όλες μας. – Έλλη Παπακωνσταντίνου, Φωτογραφία: Daphne Moussa

Οφείλουν δηλαδή και οι ίδιες οι γυναίκες να κάνουν ό,τι μπορούν καταλάβουν αυτόν το χώρο; 

Ε.Π.: Οπωσδήποτε, μέσα από την καθημερινότητα, από τον τρόπο που σκεφτόμαστε, τον τρόπο που μιλάμε, όλα. Η κάθε μία με τον τρόπο της. Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι επιθετικός, άλλος πιο μειλίχιος, δεν έχει νόημα να το περιγράφεις, γιατί πολλές φορές περιγράφεται από την άλλη πλευρά ως μία “υστερικότητα”. Αυτές οι περιγραφές κανέναν δεν αφορούν, είναι ψευδείς. Δεν έχει νόημα το πώς, αλλά το τι, οι πράξεις. Αυτή τη στιγμή συμβαίνει κάτι και μέσα από αυτή τη ρωγμή υπάρχει μια ροή νερού, αισθήματος, καταπιεσμένων σκέψεων τα οποία διοχετεύονται, σχεδόν ασυνείδητα, σε όλες μας. 

Έχει έρθει η στιγμή της γυναίκας να ηγηθεί στις τέχνες; 

Ε.Π.: Πρόσφατα είδα ότι στις ταινίες των αδερφών Lumière, τη ζωγραφική των φιλμ την έκαναν γυναίκες και για πρώτη φορά βγήκαν τα ονόματα αυτών των γυναικών, που ήταν φοβερές καλλιτέχνιδες, στο φως σημερα. Εκ των υστέρων, αποκαθίστανται ονόματα που η ιστορία είχε απισωπήσει πλήρως. Φαίνεται και από τα κείμενα της αρχαιότητας, από τις τραγωδίες που μελετάμε ότι η γυναίκα ήταν αμίλητη, δεν είχε το χώρο της. Οι άντρες εκφράζονταν σε σχέση με το φόβο απέναντι στη γυναικεία δύναμη. Το σχολιάζαμε και με τη Nalyssa πρόσφατα. Η Fran Lebowitz λέει σε κάποια στιγμή το εξής στο “Pretend it’s a city” , “Ξαφνικά σπάει κάτι που θεωρούσαμε δεδομένο εδώ και χιλιάδες χρόνια, με το #MeToo; Δεν το περιμέναμε φυσικά. Εγώ δεν έκανα ακτιβισμό – ήμουν απλά αυτή που ήμουν και αυτό δεν ήταν ακτιβισμός – γιατί δεν περίμενα ποτέ ότι θα συμβεί κάτι τέτοιο, κι όμως συνέβη”. Είναι πάρα πολύ ωραία η διαπίστωση αυτή, από μία γυναίκα που είναι λεσβία, που έζησε στα ‘60s και τα ‘70s σε δύσκολες εποχές της Νέας Υόρκης, ειναι συγκλονιστικό να σκεφτεί κανείς ότι σπάει κάτι που δεν έχει γίνει για χιλιάδες χρόνια.

Πιστεύω ότι υπάρχει μια διαφορετική ποιότητα σε αυτό που λέμε “γυναικεία δημιουργία”, το οποίο είναι ζωτικής σημασίας να φαίνεται. Χάνεται αλλιώς η ισορροπια, με το να μην υπάρχει πουθενά αυτή η ενέργεια που είναι τουλάχιστον το μισό. – Nalyssa Green

Έχετε νιώσει ότι το φύλο σας παίζει ρόλο στη διαδικασία της δημιουργίας; 

N.G.: Νιώθω ότι σαφώς υπάρχει γυναικεία ενέργεια στο σύμπαν, όπως υπάρχει και αντιρίκη  και όλοι και όλες έχουμε και από τα δύο μέσα μας. H ισορροπία αυτών των δυνάμεων φέρνει κάτι όμορφο με έναν τρόπο. Αν είσαι γυναίκα και ζεις την εμπειρία του να είσαι γυναίκα και βιολογικά και κοινωνικά, αυτό προφανώς αντικατοπτρίζεται στη δημιουργία σου, στην τέχνη σου. Πιστεύω ότι υπάρχει μια διαφορετική ποιότητα σε αυτό που λέμε “γυναικεία δημιουργία”, το οποίο είναι ζωτικής σημασίας να φαίνεται. Χάνεται αλλιώς η ισορροπια, με το να μην υπάρχει πουθενά αυτή η ενέργεια που είναι τουλάχιστον το μισό. Προσωπικά εγώ την απολαμβάνω πάρα πολύ γιατί με αφορά, αλλά νομίζω ότι αφορά όλους και οι άνδρες χρειάζεται να γίνονται μάρτυρες της γυναικείας έκφρασης. 

Ε.Π.: Πιστεύω ότι το φύλο είναι μια επινόηση. Συμφωνώ απόλυτα με αυτό που είπε η Nalyssa, ότι υπάρχει γυναικεία και ανδρική ορμή στον κόσμο και ταυτόχρονα πιστεύω ότι το ίδιο το φύλο είναι μια επινόηση, οποιαδήποτε αγκυλωμένη ταυτότητα είναι μια επινόηση.

N.G.: Στη φύση δύσκολα τα πράγματα είναι on – off, 0 – 1, μαύρο – άσπρο. Είναι ένα ρευστό πράγμα.

Ε.Π.: Ακριβώς και θεωρώ εξαιρετικά προβληματικό αυτόν τον δυϊσμό που μας μαθαίνει το “άντρας ή γυναίκα”, “καλό ή κακό”. Αυτή η μανιχαϊστική αντίληψη του κόσμου περιορίζει τον ίδιο τον άνθρωπο από το να ανακαλύπτει βαθύτερες επιθυμίες ή ορμες και την ταυτότητά του από το να εξελίσσεται, να μην παγιώνεται και να έρχεται αυτή η φάση του zombie state. Αλλά ακόμη κι αν έχεις κλειδώσει αυτή την ταυτότητα μπορείς να ξαναγεννήσεις μέσα από αυτό έναν νέο εαυτό – αρκεί αυτό να μείνει ρευστό. 

Nalyssa Green, Φωτογραφία: Ειρήνη Παπαβασιλείου

Ποιες γυναίκες θαυμάζετε εσεις σήμερα; Ποιες γυναίκες σας εμπνέουν;

N.G.: Όλες μου τις συνεργάτιδες. Νιώθω πολύ τυχερή τα τελευταία χρόνια που συνεργάζομαι με γυναίκες καλλιτέχνιδες, το οποίο δεν το είχα πολύ στη ζωή μου πιο πριν. Πάντα υπήρχαν γύρω μου, αλλά τα τελευταία χρόνια και στη μπάντα μου έχω δύο γυναίκες μουσικούς που δουλεύουμε πολύ στενά μαζί και νιώθω ότι μου δίνουν πάρα πολλή έμπνευση. Και η “Αντιγόνη” προφανώς και όλα τα κορίτσια που δουλέψαμε μαζί, πήρα τρελή έμπνευση από αυτές τις γυναίκες. Δεν είναι μακριά, δεν είναι κάτι συμβολικό και τεράστιο είναι αληθινές, υπέροχες γυναίκες που στέκονται δίπλα μου, μαζί φτιάχνουμε ωραία πράγματα και δίνουμε η μία στην άλλη κάτι από τον κόσμο της και από τις σκέψεις και τις ιδέες της. 

Με προλάβατε, γιατί ήθελα να ρωτήσω τι απαντάτε σε όσους λένε ότι ένα περιβάλλον μόνο με γυναίκες είναι απόλυτα ανταγωνιστικό, εσείς που δουλέψατε ως ένα all female cast. 

Ε.Π.: Καθόλου ανταγωνιστικό. Ακόμα και στο γραφείο μου που δεν είναι καλλιτεχνική η συνεργασία – το καλλιτεχνικό αντικείμενο υπάρχει, αλλά δευτερευόντως, εκεί είναι πιο καθημερινή η τριβή μου – συνεργάζομαι με τρεις καταπληκτικές υπάρξεις και δεν υπάρχει κανένας ανταγωνισμός. Δεν θέλω να πω τα άλλα κλισέ, ότι δηλαδή “οι γυναίκες στηρίζουν η μία την άλλη”, “δουλεύουν πιο ομαδικά”, θα πω όμως κάτι το οποίο δυστυχώς το έχω συναντήσει πολλές φορές, χωρίς να σημαίνει ότι ισχύει για όλους τους άντρες. Είναι πιο συχνό ένας άντρας να προσπαθεί να αποδείξει ότι ξέρει τα πάντα ακόμα και δεν γνωρίζει, γιατί έχει εκπαιδευτεί έτσι. Θεωρώ ότι δυστυχώς έχουν καταπιεστεί να δείχνουν ότι έχουν τη λύση ακόμα και όταν δεν την έχουν, έχω κουραστεί να το συναντώ.  Νιώθουν ότι πρέπει να ηγούνται. Αυτό είναι τρομακτική πίεση. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ηγέτες και δεν έχουν και όλοι αυτοί την ανάγκη, άλλοι έχουν ανάγκη να συμπορεύονται, άλλοι να καθοδηγούνται. Οπότε το να συνεργάζομαι με γυναίκες είναι πολύ απλό, έρχεται μαλακά και ωραία. Επειδη την ξέρω τη δουλειά μου, ξέρω πολύ καλά πότε κάποιος προάγει τα πράγματα, γιατί απλά συμβαίνουν. Το άλλο με ταράζει και με θυμώνει και δεν μπορώ να θυμώνω καθημερινά, οπότε προτιμώ να δουλεύω με γυναίκες. 

Το φύλο είναι μια επινόηση, οποιαδήποτε αγκυλωμένη ταυτότητα είναι μια επινόηση. – Έλλη Παπακωνσταντίνου. Φωτογραφία: Σοφία Μανώλη

Έχετε ποτέ πληρωθεί λιγότερο από άνδρα εν γνώσει σας; 

Ε.Π.: Εν γνώσει μου όχι, αλλά γνωρίζω τι συμβαίνει. Συνεργάζομαι με το Εθνικό Θέατρο της Σουηδίας αυτόν τον καιρό και πληροφορήθηκα ότι η Σουηδία είναι μια χώρα που έχει θεσμοθετήσει τις ισότιμες αμοιβές, αλλά αντίθετα η Νορβηγία, με νόμο, δίνει στους άντρες 20% περισσότερο, το ίδιο και η Φινλανδία, αν δεν κάνω λάθος. Όταν αναρωτήθηκα γιατί, η απάντηση που πήρα είναι ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Σε εμάς λοιπόν θεωρώ ότι συμβαίνει άτυπα αυτό το 20%. Ακόμη χειρότερο, είναι το πού τοποθετούνται οι γυναίκες στην ιεράρχηση. Σε κάποιες θέσεις, πιο θεσμικές είναι πολύ δύσκολο να βγει η γυναίκα μπροστά με τη δική της φωνή. Αν παρατηρήσετε, θα  δείτε ότι θα δοθούν τέτοιες θέσεις σε γυναίκες οι οποίες έρχονται με τον απόηχο ενός διάσημου μπαμπά ή ενός διάσημου συντρόφου. Ο απών / πεθαμένος πατέρας ή σύντροφος δικαιώνει την παρουσία της γυναίκας σε αυτή τη θεσμική θέση. Αυτό για μένα είναι εξαιρετικά προβληματικό. Κάποια στιγμή πρέπει να προχωρήσουμε. Το φύλο σε κάθε τομέα και κάθε χώρο, ορίζει διαφορετικά πλαφόν. Σε κάθε επάγγελμα είναι διαφορετικό αυτό, μπορεί σε κάποια να μην υπάρχει, αλλά ειδικά σε επαγγέλματα με θέσεις εξουσίας συμβαίνει. 

N.G.: Δεν έχω εν γνώσει μου κάποια τέτοια εμπειρία, αλλά γενικά στη μουσική με τον τρόπο που την κάνω εγώ και οι δημιουργοί της δικής μου γενιάς και μουσικού ύφους είναι γενικότερο το πρόβλημα των αμοιβών, ανεξάρτητα από το φύλο. Είναι επόμενη συζήτηση αυτή. Είναι πιο ελεύθερα τα πράγματα, μπορεί να είναι πιο όμορφα που είναι έτσι ελεύθερα, αλλά μετά είναι και το ζήτημα του βιοπορισμού, το να σε πάρει ο άλλος στα σοβαρά ότι αυτό που κάνεις είναι όντως επάγγελμα.

Αν και αντιλαμβάνομαι ότι δεν λύνει το βιοποριστικό πρόβλημα, υπάρχει η ανάγκη του κοινού να συνδεθεί με τον δημιουργό, θα μπει σε ένα live μέσω zoom, σε μία παράσταση. Είναι όμορφο και αυτό.

N.G. Υπάρχει η ανάγκη του κοινού και του δημιουργού να συναντηθούν. Στην αρχή παρουσιάστηκε λίγο ότι η τέχνη δεν είναι ζωτικής σημασίας. Όχι, προφανώς και τη χρειαζόμαστε. Προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε με ό,τι μέσο έχουμε διαθέσιμο αυτή τη στιγμη, να το κάνουμε όσο πιο αληθινά γίνεται. Είναι άλλο να φτιάξεις μια παράσταση για το Zoom και άλλο να ανεβάσεις μία παράσταση βιντεοσκοπημένη στο internet που είχες κάνει πριν 5 χρόνια. Αυτό έχει σημασία, το ζωντανό του πράγματος και το έχει ανάγκη και ο θεατής και ο καλλιτέχνης, οπότε με έναν τρόπο δουλεύει. Αυτό βέβαια περιμένοντας να ανοίξουν τα θέατρα και οι συναυλιακοί χώροι και όλος ο πολιτισμος, γιατί προφανώς, τίποτα δεν συγκρίνεται με αυτό. 

Δεν ένιωσα ποτέ, προσωπικά, ότι εισβάλουν στο χώρο μου. Ήταν πολύ γλυκό που κόσμος από όλο τον κόσμο έμπαινε σπίτι μου και έμπαινα κι εγώ στο δικό τους. – Nalyssa Green, Φωτογραφία: Ειρήνη Παπαβασιλείου

Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που θα κάνετε όταν τελειώσει το lockdown; Θα είναι μια εκδρομή; Θα είναι ένα μπαρ;

Ν.G.: Μπαρότσαρκα όπωσδηποτε…

Ε.Π.: Κι εγώ μπαρ. Εκδρομές πήγαμε! Μπαρ με όλους τους φίλους και ένα τεράστιο πάρτι στο σπίτι μου. 


Το 2021 τη βρίσκει την Έλλη Παπακωνσταντίνου να ετοιμάζεται για τέσσερις μεγάλες συνεργασίες – projects:

Την Τετάρτη 3 Μαρτίου, το έργο της “Hotel AntiOedipus” κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο Centre Pompidou Paris σε συνεργασία με το IRCAM (Institut de Recherche et Coordination Acoustique/Musique). Πρόκειται για ένα ψηφιακό παιχνίδι ταυτοτήτων, για άβαταρ και ατομικότητες, βασισμένο στη Σύγχρονη Όπερα «Oedipus: Sex with Mum was Blinding» που ανέβηκε πέρσι στο φημισμένο Brooklyn Academy of Music: BAM στη Νέα Υόρκη. Παράλληλα θα παρουσιαστεί και το “Traces of Antigone”.

10 με 12 Μαΐου το “Traces of Antigone” θα παρουσιαστεί και στο Operadagen Festival της Ολλανδίας, 1 από τα 5 σημαντικότερα φεστιβάλ μουσικού θεάτρου στον κόσμο

Το Φεστιβάλ της Αβινιόν την προσκάλεσε αυτό το καλοκαίρι με το έργο the «Kindly Ones”, ένα αντιφασιστικό έργο το οποίο παίζεται σε Ευρωπαϊκά Στρατόπεδα Συγκέντρωσης (πέρσι στο Στρατόπεδο του Μαουτχάουζεν και αργότερα το 2022 στο Άουσβιτς). Στην Αβινιόν το έργο θα παρουσιαστεί στο Στρατόπεδο Συγκέντρωσης Camps de Milles στην Aix-En-Provence. 

Τέλος, το Εθνικό Θέατρο της Σουηδίας (Dramaten) τής ανέθεσε να συγγράψει για το Ensemble της Πρώτης Σκηνής της Σουηδίας και να σκηνοθετήσει στην Κεντρική Σκηνή της Στοκχόλμης ένα έργο βασισμένο στο μύθο της Άλκηστης. Το μουσικό φεμινιστικό έργο έχει προσωρινό τίτλο ‘’Alcestis room’.


Η Nalyssa Green  μαζί με τον KRISTOF και τη Δεσποινίς Τρίχρωμη θα παίξουν στο Τηλελάιβ 3 | Live stream set την Παρασκευή 12 Φεβρουαρίου 2021
Με καινούργιο υλικό και οι τρεις την χρονιά της πανδημίας, η οποία υποτίθεται ότι θα ήταν το 2020, αποφάσισαν να παίξουν μουσική διαδικτυακά γιατί φοβούνται μην ξεχάσουν, επειδή συνειδητοποιούν ότι τα κανονικά λάιβ μάλλον θ’αργήσουν και επειδή συμβαίνουν πράγματα, εκπτώσεις, κλικ αγουέι, πυροτεχνήματα, χριστουγεννιάτικα δέντρα στολίζονται και ξεστολίζονται, κιλά παίρνονται και χάνονται, ψυγεία αδειάζουν και ξαναγεμίζουν, περίπατοι διεξάγονται, σειρές σε καναπέδες διεξάγονται, πατατάκια τρώγονται και μετά καίγονται, όνειρα βλέπονται και ξεχνιούνται και τη θέση τους παίρνουν άλλα, καινούργια. Ας βρεθούμε όλοι κάπου την ίδια στιγμή. Για εισιτήρια εδώ