Αν η μέρα σου είναι γεμάτη από σκέψεις όπως, ‘Πρέπει να το κάνω τέλεια” ή “Έχω άγχος να τα προλάβω όλα”, είναι πιθανό να ανήκεις στην κατηγορία των ανθρώπων που επιθυμεί να κάνει όλο και περισσότερα πράγματα, που έχει όλο και περισσότερες δουλειές και φυσικά πνίγεται στο άγχος της υπεραπόδοσης.
Εδώ και μια δεκαετία, κάποιοι ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Yale, ανακάλυψαν ότι υπάρχει ένα συγκεκριμένο γονίδιο που κάνει ορισμένους ανθρώπους να ανησυχούν διαρκώς. Το κακό είναι ότι αν είσαι ένας από αυτούς τους ανθρώπους που διαρκώς ανησυχούν για τα πάντα, ακριβώς επειδή αυτό είναι γραμμένο στα γονίδιά σου, δεν μπορείς να το αντιστρέψεις εύκολα.
Αν λοιπόν είσαι ένας άνθρωπος που νομίζει ότι διαρκώς πρέπει να δουλεύει πάνω σε κάτι ή έχει αδιάκοπες υποχρεώσεις από τις οποίες δεν μπορεί να ξεφύγει με τίποτα, ίσως να έχεις “άγχος υπεραπόδοσης”, όπως λέει η ψυχολόγος Dr. Kelly Vincent, ιδρύτρια του Nourished Wellness Group. Η ίδια ανέβασε μια γραφική ανάρτηση στην οποία περιγράφονται οι σκέψεις ενός τέτοιου ανθρώπου. Κοιτάζοντας το σαφές αυτό και όμορφο διάγραμμα, είναι εύκολο να καταλάβεις αν όντως ανήκεις κι εσύ σε αυτήν την κατηγορία.
Τα κίνητρα πίσω από μια τέτοια συμπεριφορά είναι συνήθως ένα συνονθύλευμα υποχρεώσεων, αμφιβολίας για την προσωπική μας αξία και τελειομανίας. Όπως επισημαίνει με σαφή τρόπο η Dr. Vincent στην ανάρτησή της, είναι πιθανό να ζούμε σύμφωνα με τον απατηλό τοξικό μύθο ότι “Αν προλάβω και τα κάνω όλα τέλεια, ΤΌΤΕ ΜΌΝΟ μπορώ να ξεκουραστώ”.
Το προφανές πρόβλημα σε έναν τέτοιο τρόπο ζωής είναι, όπως λέει η γιατρός, ότι “δεν γίνονται ποτέ ΟΛΑ”. Η ζωή είναι γεμάτη με δουλειές και υποχρεώσεις. Προσπαθώντας να προλάβεις τα πάντα, βάζεις σε χαμηλή προτεραιότητα την ξεκούραση, τον κενό χρόνο και την ηρεμία σου. Δεν υπάρχει χρόνος για αυτά”.
“Αποτέλεσμα αυτού είναι ότι το νευρικό σύστημα είναι διαρκώς ενεργοποιημένο, συνθήκη που οδηγεί σε κούραση, μείωση των δυνάμεων και πιθανά σε εξάντληση” λέει η Dr. Vincent.
Πολλοί από εμάς λοιπόν μπαίνουμε σε έναν τρόπο ζωής σύμφωνα με τον οποίο νοιώθουμε πίεση να “πράττουμε” και όχι να “ζούμε“. Στην σημερινή εποχή μάλιστα, που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει αύξηση του χρόνιου άγχους και της κατάθλιψης κατά 25% σε όλο τον κόσμο.
Η αύξηση του κόστους ζωής, η πανδημία και ο πόλεμος είναι ανάμεσα στα έξτρα φορτία που έχουμε επωμιστεί ψυχολογικά, οπότε δεν είναι περίεργο να νοιώθουμε χαμένοι. Για άτομα με ένα τέτοιο άγχος υπεραπόδοσης, όλο αυτό το κλίμα δεν κάνει καλό, καθώς είναι φυσικό να νοιώθουν μεγαλύτερη πίεση για δράση ή απόδοση, με φυσικό επακόλουθο την μεγαλύτερη απογοήτευση αν δεν τα καταφέρνουμε.
Το αποτέλεσμα αυτού του φαύλου κύκλου είναι φυσικά συχνά το αντίθετο. Αντί να υπηρετήσουμε το δίπολο “κάνω περισσότερα-νοιώθω καλύτερα”, ταΐζουμε το γενικότερο άγχος μας. Μέσα σε αυτή την σκληρή συνθήκη, οδηγούμε τους εαυτούς μας σε εξάντληση και σύνδρομο burnout.
Συνηθισμένες σκέψεις ενός ατόμου σε αυτή την κατάσταση είναι:
“Θα μπορούσα να είμαι πιο παραγωγική σήμερα”
‘Ανησυχώ ότι δεν αποδίδω όσο θα έπρεπε”
“Αν τα καταφέρω να βγάλω αυτή την εβδομάδα, μετά θα ξεκουραστώ»
«Θα έπρεπε να φροντίσω λίγο τον εαυτό μου, αλλά δεν έχω τον χρόνο”
“Έχω πέντε λεπτά καιρό, τι μπορώ να κάνω ακόμα;”
“Πρέπει να τα κάνω όλα τέλεια”
Η Dr. Vincent εξηγεί ότι για να αντιμετωπίσουμε αυτόν τον φαύλο κύκλο του άγχους υπεραπόδοσης πρέπει πρώτα να καταλάβουμε ότι είμαστε θύματά του. “Το κλειδί είναι να καταλάβουμε ότι έχουμε αυτές τις σκέψεις, τα συναισθήματα ή τις συμπεριφορές. Κάντε ένα βήμα πίσω και επισημάνετε αυτά τα μοτίβα συνηθειών σας.”
Παίρνοντας μια απόσταση απέναντι στο πρόβλημα, τις σκέψεις και τις αγωνίες μας, έχουμε καλύτερες πιθανότητες να τις εντοπίζουμε όταν συμβαίνουν και να τις περιορίζουμε. Η ίδια προτείνει να αναπτύξουμε “τεχνικές μικρο-αδράνειας” ως αντίδοτο. Για παράδειγμα να δίνουμε λίγα λεπτά στον εαυτό μας να πάρει μερικές ανάσες, να κάνουμε έναν περίπατο στην φύση ή μερικές απλές ασάνες γιόγκα και να ενθαρρύνουμε το μυαλό μας να σταματήσει να τρέχει μόνο στις δουλειές και τις υποχρεώσεις και απλά να μείνει για λίγο ήσυχο.