Έχουμε συνηθίσει να σχετίζουμε τα ψυχολογικά τραύματα και τα συμπτώματά τους με βαριές καταστάσεις. Για παράδειγμα, συνδυάζουμε συνήθως το μετατραυματικό στρες με εμπειρίες όπως ένα τρακάρισμα, μια διάρρηξη ή ένα οποιοδήποτε άλλο βίαιο γεγονός που μπορεί να έχει συμβεί στο παρελθόν του ατόμου που υποφέρει. Τα συμπτώματα με τα οποία συνδέουμε το οποιοδήποτε τραύμα είναι συνήθως εμφανή, όπως οι κρίσεις πανικού, η ταχυπαλμία κλπ. Στην πραγματικότητα όμως, υπάρχουν πολλές ακόμα αιτίες αλλά και διάφορα άλλα συμπτώματα που μπορεί να μην είναι εύκολο να αναγνωριστούν ως τέτοια, είτε από εμάς, είτε από τους γύρω μας.
“Το ψυχολογικό τραύμα είναι πολύ πιο κοινό απ’ ότι νομίζουμε” λέει στο HelloGiggles η ειδικευμένη στο τραύμα ψυχολόγος Karol Darsa. Σύμφωνα με το αμερικανικό National Institute of Mental Health, περίπου “οι μισοί ενήλικες θα αντιμετωπίσουν τουλάχιστον μια τραυματική εμπειρία στην ζωή τους” ο τρόπος όμως με τον οποίο θα το βιώσει ο καθένας αλλά και τα συμπτώματα που θα εμφανίσει μπορεί να είναι διαφορετικός. Τα σημάδια ότι κάποιος υποφέρει από ένα τέτοιο τραύμα μπορεί να είναι τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά και μπορεί να έρθουν ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων γεγονότων ή χρόνιων παραγόντων άγχους.
Μερικές από τις λιγότερο γνωστές αιτίες αλλά και συμπτώματα του ψυχολογικού τραύματος είναι οι παρακάτω
Η παιδική παραμέληση
Αν κάποιος είχε γονείς που ήταν φυσικά ή συναισθηματικά απόντες στην διάρκεια της παιδικής του ηλικίας, αυτό μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ζωή του ως ενήλικα. Όπως λέει η κοινωνική λειτουργός Michelle Halle, “αυτό μπορεί να εμποδίσει την υγιή ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης του παιδιού ή την ικανότητα του να συνάπτει σχέσεις και να το δυσκολέψει στην αναζήτηση βοήθειας από τους άλλους όταν την χρειάζεται.”
Ασαφείς ρόλοι γονέα-παιδιού
“Κάθε φορά που ένα παιδί αναγκάζεται να εγκαταλείψει την ίδια του την παιδικότητα για να αναλάβει ευθύνες που ανήκουν στους γονείς του, αυτό μπορεί να τραυματίσει” λέει η Dr. Darsa. Φυσικά, όλοι οι γονείς μπορεί να χρειαστούν κάποια βοήθεια από τα παιδιά τους για να παλέψουν την καθημερινότητα, αυτό δεν σημαίνει όμως ότι θα πρέπει να τους φορτώσουν ευθύνες που δεν τους αναλογούν- όπως το μαγείρεμα ή η φροντίδα των μικρότερων παιδιών- διότι αυτό μπορεί να τα τραυματίσει μακροπρόθεσμα. “Όταν επίσης ένας γονέας προστρέχει στο παιδί του για συναισθηματική στήριξη μετά από ένα διαζύγιο για παράδειγμα, το φορτώνει με μεγάλο βάρος που δεν αντιστοιχεί με την ηλικία ή τις ψυχολογικές του αντοχές.”
Συναισθηματικά κακοποιητικοί γονείς
Αν και η σωματική κακοποίηση αναγνωρίζεται εύκολα ως αιτία ψυχολογικού τραύματος, το ίδιο μπορεί να συμβεί και σε ένα παιδί που κακοποιείται συναισθηματικά καθώς αυτό το οδηγεί σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, ενώ το βάζει σε μια κατάσταση διαρκούς φόβου ως προς το πως θα φερθεί ο γονιός του ανά πάσα στιγμή. Αν θα είναι θυμωμένος σήμερα, αν θα έχει τα κέφια του ή θα είναι απόμακρος και μη διαθέσιμος, όπως λέει η Dr. Darsa.
Άρρωστοι γονείς
Δεν χρειάζεται φυσικά η γνώμη κανενός ειδικού για να καταλάβουμε πόσο τραυματικό είναι για ένα παιδί το να βλέπει άρρωστο έναν γονέα του ή ακόμα χειρότερα να τον χάσει τελικά γιατί πέθανε. Ο φόβος της απώλειας μπορεί να ριζώσει την καρδιά του και να το δυσκολέψει να εμπιστευτεί την ζωή ως ενήλικας αργότερα.
Ο ρατσισμός και οι διακρίσεις
Όταν ένα παιδί οποιουδήποτε χρώματος δέρματος μεγαλώνει μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον όπου το διαχωρίζουν ή το κακοποιούν εξαιτίας του χρώματός του, αυτό μπορεί φυσικά να επηρεάσει την σωματική αλλά και την ψυχική του υγεία. Μαθαίνει να ζει μέσα σε μια μόνιμη απειλή που μπορεί να προέλθει από παντού γύρω του και να περιμένει πάντα το χειρότερο από τους ανθρώπους του κοινωνικού του περιβάλλοντος.
Μια παγκόσμια πανδημία
Το ένστικτο της επιβίωσης είναι βασικό σε όλα τα όντα, όπως και στον άνθρωπο. Όταν απειλείται η ζωή μας είναι πολύ πιθανό να το βιώσουμε ως τραύμα, τόσο στην διάρκεια της απειλής, όσο και όταν αυτή παρέλθει. Αυτό μας το έδειξε με κάθε τρόπο η πανδημία Covid-19 που περνάμε τα τελευταία δύο χρόνια και σημάδια του τραύματος αυτού έχουμε όλοι μας λίγο πολύ. Η απομόνωση, η στέρηση της ελευθερίας και του ελέγχου πάνω στην ίδια μας την ζωή είναι πιθανό να οδηγήσει πολλούς από εμάς να εκδηλώσουμε συμπτώματα μετατραυματικού στρες.
Συνηθισμένα σημάδια τραύματος
Χρόνιος πόνος
Όπως λέει η Dr. Darsa, είναι πολύ πιθανό να αποκτήσουμε μόνιμους σωματικούς πόνους εξαιτίας ψυχολογικών τραυμάτων. Αυτοί μπορεί να είναι μυϊκοί ή πόνοι στην πλάτη και στον αυχένα. “Αυτό συμβαίνει διότι κατά την διάρκεια της τραυματικής εμπειρίας οι μύες μας σφίγγονται για να αντιμετωπίσουν οτιδήποτε μοιάζει με επίθεση. Όταν η αιτία του τραύματος είναι μια από τις παραπάνω, δηλαδή χρόνια, τότε η ένταση των μυών είναι κι αυτή παρατεταμένη και μπορεί να οδηγήσει σε χρόνιο πόνο.’
Προβλήματα του στομάχου
Όποιος υποφέρει από χρόνια προβλήματα με το στομάχι του γνωρίζει καλά ότι είναι δύσκολο να διαγνωστεί από που έχουν προέλθει. Μια έρευνα του 2011 από την Mayo Clinic, που εξέτασε 2,600 ανθρώπους βρήκε ότι τα άτομα με ευερέθιστο στομάχι ή έντερο είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να έχουν βιώσει κάποια τραυματική εμπειρία στο παρελθόν τους. Το άγχος είναι άμεσα συνδεδεμένο με την υγεία του γαστρεντερικού συστήματος και σύμφωνα με τον American Psychological Association, μπορεί να προκαλέσει πόνους, πρήξιμο και δυσφορία του πεπτικού μας συστήματος.
Χρόνιος πονοκέφαλος
Ο χρόνιος πονοκέφαλος συνδέεται με το ψυχολογικό τραύμα και μπορεί να είναι ίσως η αιτία για την οποία υποφέρουν αρκετοί από τους ανθρώπους που τον βιώνουν. Υπάρχει μία έγκυρη έρευνα του 2015 που συνδέει τις ημικρανίες με την συναισθηματική παραμέληση, την συναισθηματική ή σεξουαλική κακοποίηση και άλλες αρνητικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας. Αν και χρειάζονται περισσότερες σχετικές έρευνες για να καταλάβουμε πως ακριβώς συνδέονται οι ημικρανίες με τα ψυχολογικά τραύματα, αποδίδεται στην ύπαρξη διαρκούς στρες στην ζωή του ασθενούς.
Κακή στάση σώματος
Η Dr. Darsa λέει επίσης ότι η κακή στάση σώματος μπορεί να είναι ένδειξη ψυχολογικού τραύματος. Φυσικά δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που καμπουριάζει έχει ψυχολογικά τραύματα, μπορεί όμως να είναι ενδεικτική ενός ανθρώπου που έχει σηκώσει δυσβάσταχτα βάρη στην ζωή του. Μπορεί επίσης να είναι δείγμα ντροπής μετά από συναισθηματική κακοποίηση. Άνθρωποι που έχουν τέτοιες εμπειρίες μπορεί να είναι σκυφτοί και να κοιτούν πάντα χαμηλά.
Εθισμοί
Όσοι έχουν πρόβλημα εθισμών, ισχυρίζεται η Dr. Darsa, είτε αυτές είναι ουσίες, είτε τυχερά παιχνίδια ή αγοραστική μανία, ίσως να κρύβουν ένα ψυχολογικό τραύμα στο παρελθόν τους, το οποίο προσπαθούν να ξεπεράσουν ή να ξεχάσουν μέσω του εθισμού τους.
Προβλήματα σχέσεων
Σύμφωνα με μια έρευνα του International Society for Traumatic Stress Studies, “το να ζει κανείς με ψυχολογικά τραύματα σημαίνει ότι πιθανά αναμένει να κινδυνέψει, να προδοθεί ή να πληγωθεί και πάλι, σε κάθε νέα σχέση που συνάπτει.” Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να έχει επηρεαστεί η αυτοεκτίμησή του, να νοιώθει ντροπή ή ότι δεν του αξίζει να αγαπηθεί. Όλες αυτές οι αντιδράσεις μπορεί να δυσκολέψουν το άτομο που φέρει ψυχολογικά τραύματα να δημιουργήσει δυνατές και υγιείς σχέσεις με φίλους ή συντρόφους.
Αν λοιπόν έχουμε την υποψία ότι έχουμε κάποια τέτοια σημάδια θα είναι καλό να το ψάξουμε περισσότερο και αν όντως βρεθεί ότι οι σημερινές μας δυσκολίες οφείλονται σε κάτι τραυματικό που έχουμε ζήσει στο παρελθόν μας, να ζητήσουμε βοήθεια για να το επεξεργαστούμε και να το ξεπεράσουμε.