Οι περισσότεροι από εμάς περνάμε μέρες που χάνουμε κάπως την επιθυμία μας για τις απλές καθημερινές χαρές, όπως είναι μια Σαββατιάτικη έξοδος, μια βραδιά με φίλους στο σπίτι ή ακόμα και κάτι το οποίο προετοιμάζουμε από μέρες. Όταν όμως αυτή η αίσθηση επικρατεί στην διάθεσή μας και σταδιακά χάνουμε την δυνατότητα να απολαύσουμε οτιδήποτε, όπως και την αίσθηση κινήτρου, τότε ίσως πάσχουμε από ανηδονία
Τι είναι η ανηδονία;
Ανηδονία είναι ο ιατρικός όρος που χρησιμοποιείται για την αδυναμία ενός ανθρώπου να αισθανθεί ευχαρίστηση από οποιαδήποτε δραστηριότητα. Οι άνθρωποι που πάσχουν από αυτή την κατάσταση δεν είναι σε θέση να πάρουν χαρά, ούτε από τις πιο ευχάριστες δραστηριότητες της καθημερινής ζωής. Ένα άτομο που πάσχει από ανηδονία δεν μπορεί να απολαύσει το παραμικρό.
Είναι ένα συχνό σύμπτωμα σε διάφορες ψυχικές παθήσεις όπως η κατάθλιψη, το άγχος ή το μετατραυματικό στρες. Η πανδημία όμως έχει εξωθήσει πολύ περισσότερους ανθρώπους να νοιώσουν έτσι. Όπως λέει η κλινική ψυχολόγος Sigal Levy, η ανηδονία είναι κάτι που μπορεί να βιώσει κάποιο άτομο, τουλάχιστον μια φορά στην ζωή του, ιδιαίτερα αν βιώνει περιστασιακά συμπτώματα κατάθλιψης και όχι μόνιμα.
Γιατί δεν αντλούμε χαρά πια;
Όπως λέει η γιατρός, έχει να κάνει με το τμήμα του εγκεφάλου που λειτουργεί με βάση το δίπολο προσπάθεια-ανταμοιβή. ‘Αν για παράδειγμα έχουμε την ευκαιρία να κερδίσουμε χρήματα από ένα έργο μας, τότε αυτές οι περιοχές του εγκεφάλου παρουσιάζουν εντονότερες συνάψεις και δραστηριότητα και χρησιμοποιούν την ντοπαμίνη για να επικοινωνήσουν καλύτερα μεταξύ τους. Το ίδιο κάνουν κι όταν η εμπειρία είναι εκφοβιστική για τον άνθρωπο.. Όσοι έχουν ανηδονία λοιπόν μπορεί να βιώνουν μια δυσκολία του εγκεφάλου τους να λειτουργήσει με τον τρόπο αυτόν, με χαμηλά επίπεδα ντοπαμίνης.
Όσο λοιπόν συμβαίνουν όλα αυτά τα σκληρά πράγματα γύρω μας όπως η πανδημία ή ο πόλεμος και οι επιπτώσεις του, ο εγκέφαλός μας αντιδρά περισσότερο στις απειλές και λιγότερο στις ανταμοιβές. Αν το κύκλωμα αυτό λειτουργεί διαρκώς σε σχέση με τις απειλές εις βάρος των ανταμοιβών, καταναλώνει περισσότερη ενέργεια στον εγκέφαλό μας με αποτέλεσμα να μαραζώνει το υπόλοιπο κομμάτι του.
Πως να αντιστρέψουμε την ανηδονία, ένα βήμα τη φορά:
Βελτιώνουμε ότι μπορούμε να βελτιώσουμε στην καθημερινότητά μας
Η παραγωγή ντοπαμίνης στον εγκέφαλο μπορεί να βελτιωθεί λέει η Levy με μικρές καθημερινές αλλαγές όπως η βελτίωση της ποσότητας και της ποιότητας του ύπνου μας, η άσκηση, η μείωση του άγχους, η καλύτερη διατροφή και οι ευχάριστες ή ουσιώδεις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Όλα τα παραπάνω μειώνουν γενικότερα τις φλεγμονές στο σώμα και τον εγκέφαλο, οπότε είναι σημαντικό να τις ξεκινήσουμε άμεσα.
Μειώνουμε την χρήση των ηλεκτρονικών συσκευών, ιδιαίτερα την νύχτα
Αν και οι ηλεκτρονικές μας συσκευές όπως το κινητό ή ο υπολογιστής μας έχουν γίνει το παράθυρο στον κόσμο, έχουν γίνει και οι βασικές πηγές κοινωνικής αλληλεπίδρασης και ανταμοιβής. Αυτό όμως σημαίνει ότι σταδιακά μειώνεται η ικανότητά μας να αντλήσουμε χαρά και επιβεβαίωση από άλλες πηγές, μη ηλεκτρονικές. Μια μείωση λοιπόν στην έκθεσή μας σε αυτές, ιδιαίτερα όσο πλησιάζει η ώρα του ύπνου, είναι μια καλή πρακτική.
Φερόμαστε στον εαυτό μας σαν να είναι ο καλύτερος μας φίλος
‘Κάνουμε ότι μπορούμε για να δώσουμε στον εαυτό μας να καταλάβει ότι του αξίζει η φροντίδα και η συμπόνια. Κάνουμε λοιπόν τακτικά την εξής ερώτηση στον εαυτό μας: ‘Τι θα με βοηθούς περισσότερο αυτή την στιγμή; Πως μπορώ να δείξω αγάπη και φροντίδα στον εαυτό μου;»
Για να πετύχουμε σε αυτή την πρακτική είναι καλό να κρατηθούμε μακριά από την λογική όλα ή τίποτα που σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να έχετε όλα σας τα προβλήματα λυμένα για να επιτρέψετε στον εαυτό σας μια ευχάριστη βραδιά με φίλους.
Εξερευνούμε λίγο τις αρνητικές μας σκέψεις
Όπως λέει η γιατρός, οι άνθρωποι με ανηδονία τείνουν να έχουν αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό τους, το κόσμο γύρω τους αλλά και για το μέλλον. Είναι λοιπόν θετική πρακτική το να καταγράφουμε σε ένα απλό χαρτί ή στο ημερολόγιό μας τον λόγο για τον οποίο νοιώθουμε άσκημα, το πως μας κάνει να νοιώθουμε το ίδιο το γεγονός και τις αυτόματες σκέψεις που έρχονται στο μυαλό μας σχετικά. Ύστερα γράφουμε τα στοιχεία της κατάστασης που μας επιβεβαιώνουν ότι είναι αρνητική για εμάς και τα στοιχεία που συνηγορούν προς το αντίθετο. Με αυτόν τον τρόπο, ο εγκέφαλός μας θα έχει την δυνατότητα να επεξεργαστεί τα δεδομένα της υπόθεσης που μας απασχολεί, δίνοντας την πρέπουσα βαρύτητα σε όλες τις πλευρές του ζητήματος.
Αντικαθιστούμε τις αρνητικές σκέψεις με ουδέτερες
Είναι βοηθητικό να καθίσουμε και να παρατάξουμε μια σειρά από ουδέτερες σκέψεις ενάντια στις αρνητικές, λέει η Levy. Για παράδειγμα μπορούμε να σκεφτούμε: «ακόμα κι αν ο φίλος μου κι εγώ δεν είμαστε πια τόσο κοντά, μιλάμε τακτικά στο τηλε΄φωνο και με νοιάζεται.»
Επισημαίνουμε τακτικά τα πράγματα για τα οποία είμαστε ευγνώμονες
Το να κρατάμε την λίστα για τα πράγματα που έχουμε στην ζωή μας για τα οποία είμαστε ευγνώμονες επικαιροποιημένη στο μυαλό μας, είναι προς όφελός μας γενικότερα. Το να επισημαίνουμε ότι είμαστε χαρούμενοι για το φαγητό στο πιάτο μας, την οικογένειά μας ή ακόμα και το κατοικίδιο που κουρνιάζει στην ποδιά μας, είναι κάτι που θα μας κρατήσει πιο αισιόδοξους.
Προσπαθούμε να κάνουμε κάτι που μας άρεσε παλιότερα
Μπορεί να είναι απογοητευτικό για εμάς να επιχειρήσουμε να επιστρέψουμε σε κάποια παλιότερη αγαπημένη ασχολία και να δούμε ότι δεν μας γεμίζει χαρά πια. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να μειώσουμε τον χρόνο που ασχολούμαστε με αυτήν. Για παράδειγμα μπορούμε να κάνουμε μόλις 20 λεπτά γυμναστική αντί για ένα ολόκληρο πρόγραμμα της μιας ώρας, λέγοντας στον εαυτό μας: Έκανα κάτι καλό για να βελτιώσω την κατάστασή μου.
Αναζητούμε ιατρική βοήθεια
Αν και τα παραπάνω tips είναι αρκετά βοηθητικά για πολλούς ανθρώπους με ανηδονία, αν όμως νοιώθετε ότι δεν θα τα καταφέρετε, τότε θα πρέπει να σκεφτείτε την πιθανότητα να δείτε κάποιον ειδικό που θα σας βοηθήσει να την διαχειριστείτε.