Ακόμα κι αν ανήκετε σε εκείνους που θεωρούν ότι η κλιματική αλλαγή είναι κάτι το φυσιολογικό στην ιστορία της Γης ή κάτι που είναι πιθανά αναστρέψιμο, καταστροφικά καιρικά φαινόμενα των τελευταίων ετών, όπως οι τεράστιες πλημύρες ή οι μεγάλες πυρκαγιές, είναι φυσικό να αυξάνουν τα επίπεδα της αγωνίας για το μέλλον του πλανήτη και κατά συνέπεια το δικό μας, ως είδος πάνω σε αυτόν. Η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει επηρεάσει ανεπανόρθωτα το κλίμα και τα αποτελέσματα είναι κάτι περισσότερο από ορατά. Η καθημερινότητα μας έχει αλλάξει όσον αφορά την υγεία μας μέσω της μόλυνσης της ατμόσφαιρας, του εδάφους και των υδάτων, νέες ασθένειες κάνουν την εμφάνισή τους, ενώ τα ξαφνικά καιρικά φαινόμενα που μπορεί να μας βάλουν σε κίνδυνο προκύπτουν με μεγαλύτερη συχνότητα.
Ως οικολογικό άγχος λοιπόν περιγράφεται η ανησυχία ή η αγωνία μας για το μέλλον της Γης και της ζωής πάνω σε αυτήν.
Είναι φυσικό να το έχετε;
Το άγχος είναι εκείνη η κατάσταση στην οποία περιέρχεται το σώμα μας όταν αντιμετωπίζει απειλές με άμεσο σύμπτωμα μια διαδικασία που είναι γνωστή ως fight or flight response (παλεύω ή φεύγω), που μας προετοιμάζει ή να κινητοποιηθούμε και να δράσουμε ή να την “κοπανήσουμε” για να γλυτώσουμε από τον κίνδυνο. Αφορά μια αυτοματοποιημένη περίπλοκη βιοχημική αντίδραση που συμβαίνει ακόμα και στα ζώα, με σκοπό να παραχθεί άμεσα επαρκής ενέργεια ώστε να το βάλουμε στα πόδια ή να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση.
Η κλιματική αλλαγή λοιπόν είναι πλέον μια πραγματική απειλή και όπως είδαμε τον τελευταίο χρόνο, δεν αφορά κάποια μακρινή χώρα ή ήπειρο, αλλά έχει χτυπήσει τόσο δυνατά την πόρτα μας που κοντεύει να την γκρεμίσει. Το οικολογικό άγχος λοιπόν δεν είναι και τόσο απίθανο να μας έχει ήδη καταβάλει, καθώς περιγράφει τους φόβους που σχετίζονται με αυτήν την ίδια την επιβίωσή μας ως είδος.
Αν βιώνετε λοιπόν μια έντονη αγωνία συνοδευμένη από το αίσθημα ότι δεν υπάρχει πλέον ελπίδα για μας, τότε είναι πιθανό να έχετε ήδη αναπτύξει οικολογικό άγχος.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Όπως διαβάζουμε στο Healthline, άλλα συμπτώματα αυτής της κατάστασης είναι:
Θυμός ή εκνευρισμός, ιδιαίτερα απέναντι σε άτομα που δεν παραδέχονται την κλιματική αλλαγή ως φαινόμενο και δεν κάνουν τίποτα γι’ αυτό.
- Καταστροφικές σκέψεις
- Υπαρξιακό άγχος
- Ενοχή ή ντροπή που σχετίζεται με το δικό μας ενεργειακό αποτύπωμα
- Μετα-τραυματικό στρες αν έχετε υποστεί απευθείας ζημιές ή βλάβες από κάποια περιβαλλοντική καταστροφή
- Αισθήματα φόβου ή πανικού
- Θλίψη για την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και της άγριας ζωής
- Διαρκείς σκέψεις και έγνοια για το κλίμα
Αυτά μπορούν να προκαλέσουν δευτερογενή προβλήματα όπως η αϋπνία, η έλλειψη όρεξης για φαγητό και η δυσκολία στην συγκέντρωση. Μπορούν επίσης να επηρεάσουν την σχέση μας με τους οικείους μας ιδιαίτερα αν βλέπουμε ότι δεν έχουν τις ίδιες ιδέες με εμάς που να μας οδηγήσουν σε αντιπαραθέσεις και καυγάδες.
Από που προέρχεται;
Η κλιματική αλλαγή είναι ένα παγκόσμιο αλλά και προσωπικό ζήτημα. Μπορεί να μην ξοδεύουμε και τόσο χρόνο να το σκεφτόμαστε, η σύνδεσή μας με αυτό υπάρχει όμως και μας αφορά όλους. Η έκφραση Μητέρα Φύση, δεν βγήκε τυχαία. Πρόκειται για το σπίτι μας, το πρωταρχικό μας ζωοδότη. Είναι λοιπόν φυσικό να θρηνούμε βλέποντας όλη αυτή την καταστροφή.
Άλλο να ακούς γι’ αυτό κι άλλο να το ζεις
Ακούμε για την κλιματική αλλαγή εδώ και αρκετά χρόνια, μόλις τα τελευταία όμως βλέπουμε γύρω μας τα αποτελέσματά της σε μεγάλη, καταστροφική κλίμακα. Έχουμε πια αρχίσει να ζούμε μέσα σε αυτά. Είναι λοιπόν πια πολύ πιθανό να έχουμε επηρεαστεί άμεσα, είτε γιατί καταστράφηκε η περιουσία μας σε κάποια φωτιά ή πλημμύρα, είτε ακόμα χειρότερα γιατί χάσαμε κάποιο αγαπημένο μας πρόσωπο, απώλεια που δεν αντικαθίσταται όπως η όποια περιουσία.
Ακόμα όμως κι αν τίποτα από τα παραπάνω δεν μας έχει συμβεί, οι ακραίες θερμοκρασίες, η ξηρασία, οι καταρρακτώδεις καταστροφικές βροχές σίγουρα καταγράφονται μέσα μας και αυξάνουν το επίπεδο του στρες μας. Φυσικά προκαλούν και προβλήματα στην υγεία μας, ιδιαίτερα αν έχουμε ήδη μια ασθένεια και δεν αντέχουμε την μεγάλη ζέστη ή την μολυσμένη ατμόσφαιρα των πόλεων.
Η καταστροφολογία των ΜΜΕ
Η γενικότερη ενημέρωση για το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής μπορεί να ευαισθητοποιήσει όσο το δυνατό περισσότερους ανθρώπους, η καταστροφολογία όμως μπορεί να μας σοκάρει και να μας βλάψει ψυχικά.
Αν νοιώθουμε ότι είναι αδύνατο να ξεφύγουμε από σενάρια καταστροφής που παρουσιάζονται αδιάκοπα μέσω των media ή των social media, η θλίψη και το άγχος μας είναι πιθανό να μας καταβάλουν ακόμα περισσότερο. Υπάρχει μάλιστα η περίπτωση να φτάσουμε σε τέτοιο επίπεδο θλίψης που να νοιώσουμε ότι τελικά δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα απολύτως για το θέμα και να εγκαταλείψουμε κάθε προσπάθεια ή δράση.
Αισθήματα ενοχής
Σε μια τέτοια έντονη συναισθηματική κατάσταση είναι πιθανό να γεννηθούν αισθήματα ενοχής για τον τρόπο που ζούμε και καταναλώνουμε, όπως το ότι τρώμε κρέας ή χρησιμοποιούμε πλαστικό. Ακόμα κι αν οι πρακτικές μας έχουν αλλάξει προς το οικολογικότερο, ίσως να νοιώθουμε ανίσχυροι ως μονάδες μέσα σε ένα γιγάντιο σύνολο που δεν πράττει τα ίδια με εμάς ή ακόμα χειρότερα, μοιάζει να αδιαφορεί. Ο συνδυασμός των δύο αυτών αισθημάτων μπορεί να μας οδηγήσει μόνο σε μεγαλύτερο άγχος και φόβο για το μέλλον.
Ποιος κινδυνεύει περισσότερο;
Όλοι μας εξαρτόμαστε από την καλή κατάσταση του πλανήτη μας, οπότε δυνητικά, όλοι μας μπορεί να αναπτύξουμε οικολογικό άγχος, πιο ευάλωτοι είναι όμως συνήθως εκείνοι που μπορεί να κινδυνέψουν αμεσότερα, όπως όσοι ζουν σε περιοχές που έχουν πληγεί από ακραία φυσικά φαινόμενα ή πυρκαγιές. Τα παιδιά και οι γέροι είναι επίσης ευκολότερο να αναπτύξουν άγχος για την κατάσταση διότι νοιώθουν πιο ανίσχυροι όπως και άνθρωποι που βάλλονται κοινωνικο-οικονομικά από αυτήν.
Οικογένειες με χαμηλότερο εισόδημα που δυσκολεύονται να αναρρώσουν μετά από μια ζημιά που προήλθε από φυσική καταστροφή, ομάδες της κοινωνίας μας που η εργασία τους σχετίζεται άμεσα με την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, όπως ολόκληρες κοινότητες που ζουν από τον τουρισμό, αλλά και άνθρωποι της πόλης που νοιώθουν να χάνεται η ποιότητα της ζωής τους από την επιδείνωση των καιρικών συνθηκών.
Πώς μπορούμε να ανταπεξέλθουμε;
Αν και η γενικότερη εικόνα είναι πραγματικά ζοφερή, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να μειώσουμε το οικολογικό μας άγχος και να προστατέψουμε την ψυχική μας υγεία. Μπορούμε να αλλάξουμε τις προσωπικές μας συνήθειες με βάση την οικολογική μας συνείδηση υιοθετώντας πιο “πράσινες” πρακτικές. Ακολουθώντας ένα πιο πράσινο μονοπάτι οι ίδιοι ίσως να μπορέσουμε να επηρεάσουμε και άλλους να κάνουν το ίδιο.
Μπορούμε να πούμε όχι στην ίδια την άρνηση
Αν έχουμε αναπτύξει ένα αίσθημα άρνησης κι έχουμε με δυο λόγια κρύψει το κεφάλι μας στην άμμο πιστεύοντας ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για όλα αυτά, δεν βοηθάμε τον εαυτό μας να διαχειριστεί το άγχος, απλά το θάβουμε κάτω από το χαλί της άρνησης. Όσο θαμμένα κι αν βρίσκονται όμως τα αρνητικά συναισθήματα, τόσο πιο δύσκολο είναι να τα διαχειριστούμε, οπότε ένα βήμα προς την σωστή κατεύθυνση είναι να τα επεξεργαστούμε. Δεν χρειάζεται να νοιώθουμε ενοχές αν μέχρι τώρα δεν ήμασταν περιβαλλοντικά ενεργοί, δεν είναι ποτέ αργά να αλλάξουμε στάση κάνοντας ορθότερες επιλογές.
Μια καλή ιδέα είναι να προσπαθήσουμε να ενώσουμε την φωνή μας με τις φωνές άλλων ανθρώπων που έχουν τις ίδιες αγωνίες με εμάς έτσι ώστε και καλύτερα να ακουστούμε και να σταματήσουμε να νοιώθουμε μόνοι στο αγώνα μας.
Μπορούμε επίσης να συνδεθούμε με την κοινότητά μας ή την γειτονιά μας ώστε να δημιουργήσουμε παρέα μερικές δράσεις προς την σωστή κατεύθυνση, όπως το να περιποιηθούμε τα πάρκα μας, να καθαρίσουμε τις παραλίες μας ή να προστατέψουμε τα αδέσποτα ζώα. Έτσι θα αποκτήσουμε ένα κοινό αίσθημα σκοπού και θα πάψουμε να νοιώθουμε μόνοι στον αγώνα μας.
Δουλεύοντας παρέα με άλλους για την προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να αυξήσει το αίσθημα ότι είμαστε συνδεδεμένοι με τους συνανθρώπους μας και έτσι να νοιώσουμε μεγαλύτερη ελπίδα και αισιοδοξία για το μέλλον.
Δράση ως οικογένεια
Τα παιδιά μας είναι πιθανό να αισθάνονται το ίδιο μεγάλο άγχος για τον πλανήτη που πρόκειται να παραλάβουν από εμάς με όλα τα μεγάλα του προβλήματα. Υιοθετώντας οικολογικά φιλικές συμπεριφορές μπορούμε να τα βοηθήσουμε να διαχειριστούν τον πιθανό θυμό τους και την αγωνία τους για το μέλλον. Αυτό μπορεί να προκύψει μετά από ανάλογες συζητήσεις ώστε όλα μαζί τα μέλη της οικογένειας να αποφασίσουν ποιες πρακτικές προστασίας του περιβάλλοντος θέλουν ή μπορούν να ακολουθήσουν ως ομάδα. Τέτοιες μπορεί να είναι η λεπτομερής ανακύκλωση, η μείωση των σκουπιδιών, η μείωση αγοράς ρούχων και παιχνιδιών διαρκώς, η δημιουργία ενός μικρού κήπου στην αυλή ή το μπαλκόνι μας. Όταν δημιουργηθεί το ανάλογο σχέδιο δράσης, φροντίζουμε να το ακολουθούμε όλοι και να χαιρόμαστε τα επιτεύγματά μας.