Όλοι έχουμε στο μυαλό μας πόσο τοξική είναι η προώθηση συγκεκριμένων στερεοτύπων σε κοινωνικές ομάδες. Για παράδειγμα, όλοι μπορούμε να καταλάβουμε το προβληματικό του να αντιμετωπίζεις τους Μαύρους ως κλέφτες, τις γυναίκες από ορισμένες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ως ιερόδουλες, τους καταγόμενους από τη Μέση Ανατολή ως τρομοκράτες, τους ομοφυλόφιλους ως ψυχικά ασθενείς κ.ο.κ.. Τι γίνεται, όμως, με τα στερεότυπα, που μοιάζουν σαν κοπλιμέντα;
Εκτός από τα αρνητικά στερεότυπα, υπάρχουν και τα θετικά. Είναι αυτά, που υποστηρίζουν ότι οι Ασιάτες είναι καλοί στα μαθηματικά, ότι οι Μαύροι έχουν μεγαλύτερες αντοχές, πως οι ομοφυλόφιλοι είναι μεγάλοι καλλιτέχνες και ότι οι γυναίκες το έχουν με τις δουλειές του σπιτιού. Ναι, μπορεί όλα αυτά τα στερεότυπα να λέγονται εξαιρετικά καλοπροαίρετα. Ωστόσο, όσο κι αν δεν τούς φαίνεται, μπορεί να έχουν πολλές αρνητικές συνέπειες για τους δέκτες τους.
Η αίσθηση της αποτυχίας
Σκέψου να ανήκεις σε μία κοινωνική ομάδα, την οποία περιβάλλει ένα πολύ συγκεκριμένο θετικό στερεότυπο. Σκέψου τώρα την περίπτωση να μην μπορείς να ανταπεξέλθεις σε αυτό. Παράδειγμα. Είσαι Μαύρος και όλοι πιστεύουν ότι μπορείς να θριαμβεύσεις στον στίβο. Ναι, αν τυχαίνει να είσαι ο Usain Bolt, αυτό ισχύει. Οι περισσότεροι, όμως, δεν μπορούν να φτάσουν τις αθλητικές επιδόσεις του. Παράλληλα, δεν είναι λίγοι εκείνοι, που είναι Μαύροι, αλλά μπορεί να μην καταφέρνουν καν να μπουν στην ομάδα στίβου του σχολείου τους. Τι μένει τότε; Ένα αίσθημα αποτυχίας και ντροπής.
Η πίεση προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση
Ίσως πράγματι έχεις τις ικανότητες να ανταπεξέλθεις στα θετικά στερεότυπα, που αφορούν την κοινότητά σου. Ίσως είσαι Κινέζος, για παράδειγμα, και έχεις πράγματι τις σχολικές ή και ακαδημαϊκές επιδόσεις να χτίσεις μία πετυχημένη πανεπιστημιακή καριέρα στις θετικές επιστήμες ή να ανέβεις ψηλά σε κάποια μεγάλη επιχείρηση. Έμμεσα η κοινωνία, η κοινότητά σου, η οικογένειά σου και πιθανώς καθηγητές και φίλοι σε ωθούν προς τα εκεί και θεωρούν εγκληματικό να μην ακολουθήσεις αυτό, που σού προδιαγέγραψαν οι ρίζες σου. Κανείς δεν σκέφτεται ότι εσύ μπορεί να θες να ασχοληθείς με κάτι εντελώς διαφορετικό και πως μένοντας πιστός στο θετικό στερεότυπο, που σε αφορά, θα καταλήξεις δυστυχισμένος.
Δεν λαμβάνεις την απαραίτητη βοήθεια
Αυτό μπορεί να γίνει από απλά ενοχλητικό και προβληματικό έως επικίνδυνο. Από τη μία, όλοι βλέπουν ένα παιδί από τη Νότια Κορέα και είναι σίγουροι ότι δεν χρειάζεται καμία βοήθεια, για να καταλάβει το νέο κεφάλαιο μαθηματικών στο σχολείο ή για να γράψει καλά στο επόμενο διαγώνισμα. Από την άλλη, βάσει του στερεοτύπου ότι οι Μαύροι έχουν μεγαλύτερες αντοχές, δεν είναι λίγες οι φορές, που έχουμε ακούσει γιατρούς να μην τούς δίνουν τόση σημασία, όταν παραπονιούνται για κάτι, αλλά και να μην τούς δίνουν την ποσότητα παυσίπονων, που δίνουν σε λευκούς με αντίστοιχα προβλήματα υγείας.
Μη αναγνώριση της ξεχωριστής ατομικότητας
Θεωρώντας ότι όλοι οι gay είναι καλλιτέχνες, τσουβαλιάζεις μία ολόκληρη ομάδα ανθρώπων και ουσιαστικά δεν τούς επιτρέπεις τα δικά τους ξεχωριστά χαρακτηριστικά. Ξαφνικά ο gay δικηγόρος ή υδραυλικός αποκόπτεται από την επαγγελματική του ιδιότητα και τού φορτώνεται η ταμπέλα της καλλιτεχνικής φύσης, ακόμα κι αν δεν είχε ποτέ στη ζωή του καμία επαφή με κανένα είδος τέχνης. Παράλληλα, ο gay άντρας, που τυχαίνει να είναι χορευτής, αντιμετωπίζεται ως ένας από τους πολλούς, ως η απόδειξη του κανόνα, ως κάποιος που δεν επέλεξε τη δουλειά και το πάθος του, αλλά το έκανε η σεξουαλικότητά του για τον ίδιο.
Περιθωριοποίηση
Όσοι ανήκουν σε μειονότητες, έτσι κι αλλιώς δυστυχώς περιθωριοποιούνται από μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Τα θετικά στερεότυπα είναι δυνατόν να τούς περιθωριοποιήσουν και από την ίδια τους την κοινότητα, αλλά και να τούς δημιουργήσουν την αίσθηση αποκοπής από την ταυτότητά τους. “Τι γυναίκα είμαι αν δεν μπορώ να βάλω ένα πλυντήριο;”. “Πώς μπορώ να θεωρούμε Λατίνος αν δεν είμαι ο καλύτερος εραστής, που υπάρχει;. “Τι είδους Ινδός είμαι, που δεν μού αρέσει να ασχολούμαι με τους υπολογιστές;”. Κάποια μόνο από τα ερωτήματα, που μπορούν να καταλήξουν να τριγυρίζουν το μυαλό τους.
Μη αναζήτηση βοήθειας
Όλες οι παραπάνω συνέπειες των θετικών στερεοτύπων είναι δυνατόν να προκαλέσουν τεράστια ψυχολογική πίεση και φθορά στο εκάστοτε άτομο. Το πρόβλημα; Η πλειοψηφία δεν ζητά βοήθεια, όταν αυτό συμβαίνει. Ο λόγος είναι πως θεωρούν ότι οι ίδιοι έχουν το πρόβλημα, που για παράδειγμα ως Καναδοί δεν είναι όλοι την ώρα αισιόδοξοι, ευγενικοί και καλοπροαίρετοι. Τούς ενδιαφέρει περισσότερο να βρουν τρόπο να ταιριάξουν στα θετικά στερεότυπα, παρά να μάθουν να τα έχουν καλά με τον εαυτό και τη ζωή τους, κι ας μην ανταποκρίνονται σε αυτά.
