Η παγκόσμια κυριαρχία των sneakers στην υποδηματοποιία είναι δεδομένη εδώ και χρόνια. Απόλυτο σύμβολο του streetwear, τα “αθλητικά” παπούτσια πλέον φοριούνται με οποιοδήποτε outfit, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της γκαρνταρόμπας zoomers και millennials, κατέκτησαν μέχρι και τις πασαρέλες.
Στην Ελλάδα ωστόσο, τα sneakers είχαν ζήσει μία ακόμη χρυσή εποχή, η οποία κορυφώθηκε στα 80s’. Δεν μπορεί να μην έχετε ακούσει τις ξακουστές “ελβιέλες”. Ενδέχεται επίσης οι γονείς σας να εξακολουθούν να αποκαλούν τα όλα τα αθλητικά παπούτσια ανεξαιρέτως, σπορτέξ. Η ιστορία του ελληνικού sneaker είναι πολύ πιο πλούσια απ’ ό,τι περιμένετε.
Ελβιέλα
Ελβιέλες, Φωτογραφία: facebook.com/goniasillekti
Γνωστά και ως “τα ελληνικά All Star” τα αθλητικά παπούτσια ελβιέλα, ήταν πάνινα με λαστιχένια σόλα. Λίγοι γνωρίζουν πώς το όνομά τους οφείλεται στην εταιρεία που τα παρήγαγε και δεν είναι άλλη από την Ελληνική Βιομηχανία Ελαστικού. Η εταιρεία ιδρύθηκε το 1928 από τους Νικόλαο Μαυροφίδη και Νικόλαο Αγνιάδη, κι οι δυο με καταγωγή από τη Μικρά Ασία και είχε έδρα την Καλλιθέα. Η ΕΛ.ΒΙ.ΕΛΑ έγινε γρήγορα συνώνυμη του δημοφιλούς παπουτσιού που αρχικά κυκλοφορούσε μόνο σε άσπρο χρώμα (έπειτα βγήκε και σε μπλε) και ήταν για αρκετά χρόνια τα μοναδικά στο είδος τους. Για αυτό άλλωστε ακόμη και μετά το κλείσιμο της εταιρείας στα τέλη του 1974 μέχρι και τις αρχές του 1983, όταν και εισήχθησαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα τα All Star Converse, κάθε sneaker (παρά τον μεγάλο ανταγωνισμό όπως θα δείτε παρακάτω) αποκαλούνταν “ελβιέλα”.
Zita Hellas, ο,τι θα φορεθεί αύριο
Ήρθε με φόρα να ανταγωνιστεί τις ελβιέλες και εν τέλει έγινε ένα από τα πιο συναρπαστικά κομμάτια της ιστορίας του ελληνικού παπουτσιού εν γένει. Tο 1928 o επιχειρηματίας Ιωάννης Π. Ζαφειρόπουλος εισέρχεται στον κλάδο της επεξεργασίας, εμπορίας δερμάτων και κατασκευής πολυτελών υποδημάτων και ιδρύει την “Ζήτα Ελλάς”. To 1963 οι δύο γιοί του αναλαμβάνουν τα ηνία της επιχείρησης και βασισμένοι στις αρχές της και την παράδοσή της, την εκσυγχρονίζουν και την απογειώνουν ιδρύοντας τη μεγαλύτερη βιομηχανική μονάδα στον κλάδο των αθλητικών υποδημάτων στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια, την Zita Hellas και Zita International.
Ηγέτης πλέον του κλάδου στη χώρα κυκλοφορεί σε κάθε μεγάλη ποδοσφαιρική διοργάνωση επετειακά μοντέλα, όπως το “Ιταλία-Roma 80” με αφορμή το Euro και το “Mexico 86” με αφορμή το Μουντιάλ εκείνης της χρονιάς, ενώ το σλόγκαν ενός από τα πολλά πρωτοποριακά της σποτ “Μέσα στη ντίσκο γυρνάς, για ένα φλερτ ξενυχτάς, με τα Zita, πάντα Zita”, μνημονεύεται ακόμη σε σελίδες και φόρα με νοσταλγούς της δεκαετίας του ΄80. Το ακούτε εδώ:
“Φοράει Strike και καρφώνει”
Το αντίπαλο δέος των Zita, αν και δύσκολα τα έριχνε κάποιος από την κορυφή, υπήρξαν τα Strike τα οποία και κατασκευάζονταν στο εργοστάσιο της μεγάλης υποδηματοποιίας “Αλυσίδα”, στη Θεσσαλονίκη, όπου fan fact είχε πωληθεί η ΕΛ.ΒΙ.ΕΛΑ μετά το κλείσιμό της (για αυτό και η εταιρεία είχε μετονομαστεί σε “Αλυσίδα-ΕΛΒΙΕΛΑ”.
Για τους ανθρώπους πίσω από τα Strike μπορεί να μη βρίσκει κανείς πληροφορίες, ωστόσο υπήρξαν κορυφαία επιλογή έφηβων και νέων της εποχής και έχουν αδιαμφισβήτητα επικά διαφημιστικά σποτ.
Πόστερ της εταιρείας Αλυσίδα ΕΛΒΙΕΛΑ
Sportex
Τώρα ξέρετε πλέον γιατί οι άνω των 60 λένε όλα τα αθλητικά συλλήβδην “σπορτέξ”. Η Sportex λοιπόν, ήταν εταιρεία και όχι είδος αθλητικού παπουτσιού, επικράτησε απλώς η ονομασία όπως ακριβώς στην περίπτωση της “ελιβιέλας”.
Ιδρύθηκε από τον Νίκο Κατράντζο, τερματοφύλακα του Άρη Θεσσαλονίκης (και ιδιοκτήτης επίσης της αλυσίδας καταστημάτων “KAΤΡΑΝΤΖΟΣ ΣΠΟΡ”), στα μέσα του 1970 και λειτουργούσε ως αντιπροσωπεία γαλλικής εταιρείας αθλητικών υποδημάτων, η οποία άρχισε να εισάγει σε μεγάλες ποσότητες αθλητικών παπουτσιών στην Ελλάδα σε μεγάλη ποικιλία χρωμάτων.
Η καινοτομία της Sportex και της Zita σε σχέδια και χρώματα σήμανε και το οριστικό τέλος της “Αλυσίδα ΕΛΒΙΕΛΑ” που δεν μπόρεσε να ακολουθήσει τον ανταγωνισμό.
Ειδική μνεία: Sneakers με τον Γκάλη
Καιρό πριν τα Air Jordan γίνουν το όνειρο κάθε λάτρη sneakers και ο Γιάννης Αντετοκούνμπο αποκτήσει το δικό του παπούτσι, η Ελλάδα, έπαθε εμμονή με τα Pony. Η εταιρεία είναι αμερικάνικη, ωστόσο τα sneakers Pony διέγραψαν μια λαμπρή πορεία στα προαύλια, τα παρκέ, τους δρόμους και τις ντίσκο της χώρας μας και αυτό γιατί τα φόρεσε ο τεράστιος Νίκος Γκάλης. Ο κορυφαίος Έλληνας καλαθοσφαιριστής προτίμησε όχι μόνο ένα brand λιγότερο mainstream σε σχέση με ό,τι φορούσαν οι συμπαίκτες του, αλλά και ένα παπούτσι streetwear και όχι μπασκετικό, για έναν απλό λόγο. Όπως έχει δηλώσει σε συνέντευξή του ήθελε να έχει την αίσθηση πως μπαίνει στο παρκέ ξυπόλητος, καθώς έτσι είχε πολύ καλύτερο πάτημα και του μπορούσε να πηδάει ψηλότερα απ’ ό,τι θα έκανε μ’ ένα μπασκετικό παπούτσι. Βέβαια αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα παπούτσια αυτά να αχρηστεύονται έπειτα από κάθε αγώνα και ο θρύλος λέει πως κάθε “χαλασμένο” ζευγάρι μοιράζονταν στους fan του.
Η σχέση του Γκάλη με την Pony πάντως δεν ξεκίνησε με τις καλύτερες προδιαγραφές. Τα πράγματα όχι μόνο στο μπάσκετ, αλλά και στο μάρκετινγκ δεν ήταν στα 80s’ όπως είναι σήμερα. Συνεπώς, μην πιστεύετε ότι ο θρύλος του ελληνικού μπάσκετ είχε υπογράψει κάποιο παχυλό συμβόλαιο με την νεοϋορκέζικη εταιρεία, όπως κάνει τώρα ο Greek Freak με την Nike. Υπάρχει ο αστικός μύθος που θέλει τον Γκάλη, για να καταφέρει να πάρει χρήματα από την εταιρεία για τα παπούτσια που προτιμούσε στο παρκέ, έσβησε με blanco τη χαρακτηριστική ρίγα της Pony στο πλάι του παπουτσιού για να της ασκήσει πίεση. Αργότερα, η PONY λάνσαρε και το μποτάκι με το όνομα του Γκάλη στο πλάι, το οποίο μεν δεν ήταν αυτό ακριβώς με το οποίο αγωνίζονταν, αλλά έφτασε μέχρι το ευρωπαϊκό Hall Of Fame της FIBA.