Το όχι είναι μια μικρή, τόση δα λεξούλα τριών γραμμάτων, συχνά όμως δυσκολευόμαστε υπερβολικά να την ξεστομίσουμε. Για πολλούς από εμάς, το να πούμε όχι δεν είναι απλά δύσκολο. Είναι ακατόρθωτο. Επομένως, όταν κάποιος μας ζητάει κάτι, ενώ το μέσα μας θέλει να φωνάξει ΟΧΙ, το στόμα μας προφέρει φράσεις όπως “Ναι, βέβαια, ευχαρίστως.” Την ίδια στιγμή που λέμε αυτό το αναθεματισμένο ναι όμως, υπονομεύουμε τον ελεύθερο ή τον εργασιακό μας χρόνο, την κοινωνική μας ζωή ή ακόμα και την ψυχική μας υγεία.
Τα καλά νέα είναι ότι η ικανότητα να λέμε όχι σε διάφορα άτομα ή καταστάσεις μπορεί να εκπαιδευτεί.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να πούμε όχι;
Για να χαλαρώσουμε λίγο την κατάσταση εδώ πέρα, δεν είμαστε μόνοι. Πάρα πολλοί άνθρωποι έχουν αυτήν την δυσκολία, πράγμα που αποδείχτηκε από ανάλογη έρευνα του 2016 στην οποία πολλοί συμμετέχοντες δήλωσαν ότι νοιώθουν μεγάλη δυσφορία όταν χρειάζεται να απαντήσουν αρνητικά σε κάποιο αίτημα και θα προτιμούσαν να μην το κάνουν, ακόμα κι αν αυτό που τους ζητήθηκε δεν ήταν και τόσο σωστό. Σας θυμίζει κάτι αυτό; Μήπως τότε που συμφωνήσατε να κλέψετε ένα βιβλίο από την βιβλιοθήκη της σχολής απλά και μόνο γιατί το έκανε όλη η παρέα; Ή τότε που συμφωνήσατε να πείτε κάποιο “αθώο” ψέμα ή να αποκρύψετε την αλήθεια γιατί σας το ζήτησε ο σύντροφος ή κάποιος φίλος;
Ως κοινωνικά όντα, επιθυμούμε να είμαστε κομμάτι της αγέλης μας και να συντηρήσουμε τις σχέσεις μας, οπότε μπορεί να ψελλίσουμε ένα ξεψυχισμένο ναι, την στιγμή που θέλουμε να φωνάξουμε ένα γενναίο όχι, απλά και μόνο για να μην νοιώσουμε απομονωμένοι από την ομάδα. Ή να μην απογοητεύσουμε κάποιον φίλο. Ή να μην θυμώσουμε τον συνάδελφο. Ή να μην στενοχωρήσουμε την σχέση μας.
Ένας άλλος λόγος είναι γιατί πραγματικά επιθυμούμε να βοηθάμε τους άλλους.
Όσο δεν αφορά την δουλειά μας, εκεί πιθανά δεν θέλουμε να φανταστούν οι άλλοι ότι δεν είμαστε ικανοί να φέρουμε εις πέρας ένα έργο ή ότι δεν είμαστε αρκετά πρόθυμοι και ομαδικοί παίκτες.
Γιατί το να λέμε όχι είναι σπουδαίο πράγμα
Όπως υποστηρίζουν οι ψυχοθεραπευτές και οι life coaches, η ικανότητα να αρνούμαστε, τόσο σε επαγγελματικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο, είναι μιας μορφής αυτο-φροντίδα και μας βοηθάει να:
- δημιουργήσουμε χώρο και χρόνο στο δικό μας πρόγραμμα για ξεκούραση ή ότι άλλο θέλουμε
- μας δίνει την ευκαιρία να ασχοληθούμε με τις δικές μας δραστηριότητες και στόχους
- να θέσουμε τα σωστά όρια με τους δικούς μας ή τους συναδέλφους
Τέλος, το να καταφέρουμε να λέμε όχι μας βοηθάει να έχουμε καλύτερο έλεγχο στην δική μας ζωή. Με δυο λόγια, να εξοικονομήσουμε χρόνο και δύναμη για να πραγματοποιήσουμε τα δικά μας όνειρα και τους στόχους μας.
Πότε πρέπει να λέμε όχι
Για να καταλάβουμε αν μια κατάσταση αξίζει το όχι μας θα πρέπει να μπορούμε να απαντήσουμε με ειλικρίνεια στον εαυτό μας τα εξής:
- Μήπως αν πω ναι με εμποδίσει από το να ασχοληθώ με τα δικά μου θέματα;
- Μήπως το να πω ναι πάει κόντρα στις πεποιθήσεις και τις αρχές μου;
- Μήπως αν δεν πω όχι θα κουραστώ και θα εξαντλήσω τον εαυτό μου;
- Μήπως θα υπονομεύσω την ψυχική μου υγεία;
- Μήπως το έχω ξανακάνει στο παρελθόν και το μετάνιωσα;
Πως θα τα καταφέρουμε λοιπόν να λέμε τα όχι που πρέπει;
Λέμε όχι ευγενικά
Μπορούμε λοιπόν να αρνηθούμε ένα οποιοδήποτε αίτημα κάνοντας το με ευγένεια και σεβασμό. Εκφράζουμε τις ευχαριστίες μας όταν μας έχουν καλέσει κάπου που δεν μπορούμε να πάμε και ζητάμε την κατανόηση των άλλων για την αδυναμία μας να ανταποκριθούμε στην πρόσκληση.
Είμαστε σαφείς και ξεκάθαροι
Μια αρνητική απάντηση με μασημένα λόγια θα κάνει την κατάσταση άβολη για όλους μας και θα δώσει προεκτάσεις που δεν επιθυμούμε. Είναι καλύτερα να είμαστε σαφείς και ανοιχτοί για τους λόγους που αρνούμαστε ώστε να μην φανούμε χλιαροί και αναποφάσιστοι. Φράσεις όπως “Λυπάμαι, δεν θα τα καταφέρω” ή “Δυστυχώς φίλε μου, δεν μπορώ” ή ακόμα και ‘Ευχαριστώ για την πρόταση, ίσως μια άλλη φορά”, θα περάσουν το μήνυμα με σαφήνεια απέναντι.
Δηλώνουμε την ευγνωμοσύνη μας
Ίσως να δυσκολευόμαστε να πούμε όχι γιατί το πρόσωπο που μας απευθύνει το αίτημα σημαίνει πολλά για εμάς ή γιατί είμαστε πραγματικά κολακευμένοι που μας ζητάνε ότι μας ζητάνε. Μπορούμε να πούμε: “ευχαριστώ πραγματικά που μου το ζητάς, αλλά…” ή “με τιμάει η πρότασή σου” ή “θα ήθελα πολύ να το κάνω, αλλά..”. Αν επιθυμούμε μάλιστα δίνουμε και μια απλή και σαφή εξήγηση για την άρνησή μας.
Λέμε όχι αλλά προσφέρουμε εναλλακτικές
Αν για παράδειγμα μας ζητηθεί να κάνουμε κάτι που δεν θέλουμε ή δεν μπορούμε να αναλάβουμε, προσφέρουμε εναλλακτικές λύσεις. Προτείνουμε κάποιον άλλον συνάδελφο που θα μπορούσε να το κάνει ή κάποιον άλλον επαγγελματία που έχει τον χρόνο να ασχοληθεί με αυτό.
Χρησιμοποιούμε το μέσο που μας διευκολύνει
Αν για παράδειγμα δυσκολευόμαστε να πούμε όχι κατά πρόσωπο, μπορούμε να το κάνουμε με σαφή και ευγενικό τρόπο μέσω email, ή κάποιου μηνύματος. Έτσι θα έχουμε την ευκαιρία να το σκεφτούμε και να το εκφράσουμε σωστά και διεξοδικά.
Γινόμαστε λιγότερο προσβάσιμοι
Αν για παράδειγμα έχουμε μπουχτίσει να λαμβάνουμε διαρκή αιτήματα για θελήματα από τους συναδέλφους, την οικογένεια ή την παρέα μας, αρχίζουμε σταδιακά να γινόμαστε λιγότερο προσβάσιμοι. Αργούμε να τους απαντήσουμε και περιορίζουμε την δυνατότητά τους να μας βρίσκουν στο λεπτό όταν μας χρειάζονται. Έτσι θα καταλάβουν ότι έχουμε κι εμείς δουλειές και υποχρεώσεις και δεν ζούμε για να εξυπηρετούμε τους άλλους.
Μερικές φορές δεν απαντάμε καθόλου, αντί να πούμε όχι
Αν η δουλειά μας είναι τέτοια που απαιτεί να λαμβάνουμε τόνους μηνύματα από ανθρώπους που κάτι θέλουν από εμάς όλη την ώρα, ζητούν την βοήθειά μας σε ανούσια ζητήματα ή απλώς ψάχνουν για πελάτες, τότε ίσως κάποια από αυτά τα μηνύματα θα ήταν καλό να τα αγνοήσουμε, ιδιαίτερα αν είναι ομαδοποιημένα και πάνε σε πολλούς παραλήπτες. Φυσικά θα ήταν καλό να έχουμε τον χρόνο να γράψουμε έστω και μια ολιγόλογη απάντηση, αν αυτό όμως μας τρώει πάρα πολύ χρόνο, τότε δεν πειράζει να αφήσουμε και κάποια απλώς αναπάντητα.
Αποφεύγουμε να είμαστε απολογητικοί
Αν ξεστομίσουμε το πολυπόθητο όχι και μετά αρχίσουμε να αραδιάζουμε ένα κατεβατό δικαιολογίες, προσπαθώντας να μην χάσουμε την εύνοια του ατόμου που μας ζήτησε το οτιδήποτε, τότε δείχνουμε ότι αισθανόμαστε ενοχές, ότι δεν είμαστε αρκετά ισχυροί στην θέση μας κι ότι ίσως μελλοντικά να επιστρέψουμε στην κακή μας συνήθεια να λέμε σε όλα ναι. Βάζουμε φρένο λοιπόν στις πολλές επεξηγήσεις και δικαιολογίες και λέμε λίγα λόγια και καλά.
Συμπερασματικά λοιπόν, η ικανότητα να λέμε τα όχι που χρειάζεται είναι απαραίτητη, ενώ δεν είναι ποτέ πολύ αργά για να την εξασκήσουμε.