Γράφει η Αθηναΐς Νέγκα
Ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ, ο θρυλικός Ρώσος χορευτής, “αυτομόλησε και ζήτησε πολιτικό άσυλο”, θυμάμαι να λένε. Επειδή τότε κανείς δεν αισθανόταν καθήκον να εξηγεί στα μικρά παιδιά με έννοιες απλούστερες, οι προτάσεις παρέμεναν μεγαλίστικες. “Και ο Μπαρίσνικοφ, και αυτός κορυφαίος, αυτομόλησε στη Δύση”. Το παραμύθι των Ρώσων χορευτών που το έσκαγαν ήταν το καλύτερο. “Ο Νουρέγιεφ πήδηξε από το παράθυρο και τα κατάφερε χάρη την ελαστικότητα του συνδέσμου του! Στον Μπαρίσνικοφ είχε πει ψέματα η ΚαΓκεΜπε για να γυρίσει πίσω, αλλά εκείνος δεν τα έχαψε”.
Φανταζόμουν τους Ρώσους χορευτές, με τα μαλακά παπουτσάκια τους, ντυμένους πρίγκιπες ή καρυοθραύστες να τρέχουν στους δρόμους. Αυτό το “αυτομόλησε” είχε λαχτάρα, το πολιτικό άσυλο ήταν εύθραυστο και ευγενικό. Αποκάλυψα στην οικογένειά μου πως σκόπευα και εγώ να αυτομολήσω. “Δεν μπορείς να αυτομολήσεις”, θυμάμαι να μου εξηγούν. “Για να αυτομολήσεις πρέπει να έχουμε κομμουνιστικό καθεστώς”. Η έλλειψη κομμουνισμού φάνηκε λεπτομέρεια. Με εντατική προσευχή κάθε βράδυ, σκέφτηκα πως ο Θεός μπορεί να με άκουγε και να έφερνε γρήγορα ένα κομμουνιστικό καθεστώς, όμως τις προσευχές μου άκουσε η γιαγιά που μου εξήγησε έντρομη πως έτσι και κάνουν κίνημα οι αριστεροί χαθήκαμε. Ήξερα πως είχε φοβία μην κάνουν κίνημα οι αριστεροί και πως η φοβία της εκδηλωνόταν σε ξαφνικές διακοπές ρεύματος, την Ανάσταση που έπεφταν βεγγαλικά και όποτε συνέβαινε κάτι έξω από το κανονικό που θα μπορούσε να σημάνει πολιτική αστάθεια για τις γιαγιάδες. Μου είχε τονίσει πως σε περίπτωση κινήματος μπορούσα να έχω εμπιστοσύνη στον τότε αρχηγό του ΚΚΕ εσωτερικού Λεωνίδα Κύρκο που ήταν “πιο ήπιος κομμουνιστής”.
Πολύ αργότερα έμαθα τι ήταν κομμουνισμός, όμως επειδή είχε προηγηθεί αυτό το “αυτομόλησε”, χιλιάδες ώρες ιστορίας, κοινωνιολογίας και πολιτικής θεωρίας δεν έφτασαν για να περάσω κομμουνιστική νεανική φάση. Έμαθα επίσης αργότερα πως οι Ρώσοι χορευτές, αυτομόλησαν με λιγότερο δραματικό τρόπο από εκείνο που νόμιζα. Κανείς από τους δύο δεν είχε πραγματικά πηδήξει από το παράθυρο. Όλα έγιναν στα μουλωχτά κάτω από τη μύτη των πρακτόρων της ΚαΓκεΜπε και τα κίνητρα τους δεν θεωρήθηκαν πραγματικά πολιτικά, γιατί το να ζήσεις όπως θες, όταν δε χαρακτηρίζεται από σεμνότητα αλλά life style rock star, δεν θεωρείται πράξη ιδιαίτερης σημασίας -όμως ποιος νοιάστηκε για την αναγνώριση της διαφυγής τους; Και οι δύο αποθεώθηκαν.
Η αυτομόλησή τους, τους βοήθησε να αναπτυχθούν εξαιρετικά ως χορευτές. Με τα απόκρημνα ζυγωματικά τους και την βαριά προφορά τους, έγιναν δημοφιλείς σε ένα κοινό που επεκτεινόταν πολύ πέρα από τους λάτρεις του μπαλέτου. Όποιος δεν πίστευε πως ο Νουρέγιεφ ήταν ερωτευμένος με την Φοντέιν, ήξερε για τα πάρτι με τον Φρέντι Μέρκιουρι -όμως τίποτα δεν είχε σημασία όταν ο Νουρέγιεφ απογειωνόταν. Εξάλλου το αχάριστο κοινό, στην φυλάει πάντα για το τέλος. Ο Νουρέγιεφ γιουχαρίστηκε όταν τα άλματα που τον έκαναν διάσημο, δεν άρμοζαν πλέον στην ηλικία του αλλά εκείνος τα επιχειρούσε -ίσως τέτοιος ξεπεσμός να μη συνέβαινε ποτέ στα Μπολσόι, όμως ο Νουρέγιεφ είχε κάνει την επιλογή του να κάνει επιλογές. Ο Μπαρίσνικοφ,η πιο αρρενωπή εκδοχή του, ήταν πλέον ο απόλυτος σταρ του μπαλέτου.
Θυμάμαι τον Νουρέγιεφ, μεγάλο πια, με φαντεζί τραγιάσκα στην Αθήνα παρέα με την Ροζίτα Σώκου. Τα υπερτροφικά, γυμνασμένα, άτριχα πόδια του, γερασμένα, γεμάτα φλέβες, να βγαίνουν σαν τερατώδη δέντρα από ένα κοντό κοριτσίστικο σορτσάκι και να καταλήγουν σε ένα ζευγάρι ξύλινα σαμπό φαρμακείου, ίδια με αυτά που φοράνε οι ηλικιωμένες -άραγε να τον στένευαν πιά τα κανονικά παπούτσια;
Με την περεστρόικα εγκαθιδρύθηκε μία βαρεμάρα, κηλιδώθηκε το μεγαλείο της σοβιετικής εσωτερικότητας. Την προσμονή της Δύσης για την πτώση του καθεστώτος ακολούθησε μία αμηχανία, ο δυτικός κόσμος έπαψε να είναι πια περήφανος που ήταν καλύτερος, έπαθε δηλαδή διαταραχή της αυτοεκτίμησης που το λες και κατάθλιψη. Ο κομμουνισμός εξουδετερώθηκε και τελικά είχαμε δίκιο, αλλά κανείς όμορφος χορευτής δεν είχε πια ανάγκη να τρέχει προς το μέρος μας. Το “αυτομόλησε” γέρασε πιά, ακούς μόνο το “προσχώρησε” και το “στρατολογήθηκε” που είναι γκρίζα -μιλιτέρ και δε συνδέθηκαν ποτέ με πιρουέτες και κύκνους -εντελώς άλλο πράγμα.