Η αναπηροφοβία έχει αρκετές εκφράσεις. Οι περισσότεροι νομίζουν ότι περιορίζεται στην κρατική και ατομική αμέλεια των υπόλοιπων πολιτών ως προς τη διευκόλυνση της ζωής των ατόμων με αναπηρία. Αναπηρφοβικός, όμως, δεν είναι μόνο εκείνος που παρκάρει το αυτοκίνητό του στις ράμπες των ΑμεΑ. Αναπηροφοβικός είναι και εκείνος που τους στερεί ευκαιρίες, προσωπικές και επαγγελματικές, με τη δικαιολογία ότι δεν έχουν την ικανότητα να κάνουν κάτι το ίδιο -ή περισσότερο- καλά με ένα μη ανάπηρο άτομο. Και εκείνος που βάζει την όποια αναπηρία σε κουτάκια και στερεότυπα.
Η νέα ταινία της Sia
Στην κατηγορία του αναπηροφοβικού κατατάχθηκε πρόσφατα και η Sia. Η τραγουδίστρια μπήκε στον ρόλο του σκηνοθέτη για το Music. Μία ταινία με πρωταγωνίστρια τη Zu και την έφηβη αυτιστική αδερφή της, Music, της οποίας αναγκάζεται να αναλάβει την κηδεμονία μετά τον θάνατο της γιαγιάς τους.
Η ταινία θα μπορούσε να είναι μία καταπληκτική ευκαιρία. Τόσο ώστε μία αυτιστική ηθοποιός να αποδείξει ότι δεν υστερεί σε τίποτα σε σχέση με μία μη ανάπηρη, όσο και για να ανακαλύψουμε μία γνήσια απεικόνιση της συμπεριφοράς και της ψυχολογίας των αυτιστικών κοριτσιών, μία απεικόνιση απογυμνωμένη από εσφαλμένα στερεότυπα.
Η επιλογή μη αυτιστικής πρωταγωνίστριας
Ωστόσο, η Sia αποφάσισε να ακολουθήσει μία εντελώς “ασφαλή” σκηνοθετική διαδρομή. Τον Νοέμβριο το trailer του Music κυκλοφόρησε και οι αντιδράσεις που έλαβε ήταν αρκετά αρνητικές. Κατ’ αρχάς, στον ρόλο της αυτιστικής πρωταγωνίστριας βλέπουμε τη Maddie Ziegler, μία μη αυτιστική ηθοποιό. Όταν άρχισαν να κατηγορούν την τραγουδίστρια για την επιλογή της, εκείνη απάντησε ότι πέρασε από auditions αυτιστικούς ηθοποιούς, αλλά κανένας δεν ήταν αρκετά καλός. Μάλιστα, όταν μία αυτιστική ηθοποιός τουίταρε πως αυτή, αλλά και άλλοι αυτιστικοί ηθοποιοί είχαν δηλώσει ότι θα μπορούσαν να ανταπεξέλθουν και τελευταία στιγμή στην ταινία, η Sia της απάντησε ότι ίσως είναι απλά κακή ηθοποιός.
Maybe you’re just a bad actor.
— sia (@Sia) November 20, 2020
Τώρα, μέρες πριν την πρεμιέρα της ταινίας στην Αυστραλία, η Sia παραδέχτηκε στην εκπομπή The Project ότι η επιλογή της ήταν αναπηροφοβική. Ωστόσο, συνεχίζει να την στηρίζει. Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι ναι μεν είναι αναπηροφοβική, αλλά είναι και δείγμα νεποτισμού. Ο βασικός λόγος που έβαλε στην ταινία τη Ziegler δεν είναι ότι δεν έχει αυτισμό, αλλά ότι ήθελε να δουλέψει με την φίλη της και ότι δεν μπορεί να κάνει τέχνη χωρίς εκείνη.
Η λάθος απεικόνιση
Είναι η δικαιολογία της Sia αρκετή και βάσιμη; Όχι. Ας προσποιηθούμε, όμως, για λίγο ότι είναι. Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, το Music έχει προβλήματα. Με το που κυκλοφόρησε το trailer, πολλά αυτιστικά άτομα σχολίασαν αρνητικά τον τρόπο που τα υποδύεται η Ziegler. Βασικά, αρκετοί έγραψαν στο Twitter ότι τους θύμισε τον τρόπο, με τον οποίο συχνά μη αυτιστικά άτομα κοροϊδεύουν την αναπτυξιακή διαταραχή τους. Και γι’ αυτό δεν σκοπεύουν να δουν την ταινία.
I will not be seeing this movie because I have spent my life being mocked by allistics. Enough already!#SiaDoesntSpeakForUs https://t.co/weVuoeQ5UX
— The Kawaii Slartibartfast (@thekawaiislarti) November 20, 2020
Έρχεται, λοιπόν, το ερώτημα. Έκανε η Sia μία ταινία για τα αυτιστικά άτομα και υποθετικά για να τα εκπροσωπήσει κινηματογραφικά, χωρίς να έχει κάνει έρευνα πάνω στον αυτισμό; Η ίδια υποστηρίζει ότι έκανε έρευνα επί τρία χρόνια. Και την πιστεύουμε. Ωστόσο, φαίνεται ότι δεν έκανε τη σωστή έρευνα.
Τι θα χρειαζόταν, για να πετύχει μία σωστή απεικόνιση μία αυτιστικής έφηβης κοπέλας -εκτός από το να προσλάβει μία αυτιστική ηθοποιό-; Να μιλήσει σε έναν ικανοποιητικό αριθμό αυτιστικών ατόμων και ιδιαίτερα σε κοπέλες και γυναίκες. Αντί αυτού, συμβουλεύτηκε την Autism Speaks. Πρόκειται για μία οργάνωση, που μπορεί να είναι από τις πιο γνωστές στον χώρο του αυτισμού, αλλά την ίδια στιγμή κατηγορείται όλο και πιο συχνά από άτομα με αυτισμό για λάθος εκπροσώπησή τους και για δαιμονοποίηση της διαταραχής τους.
For those of you that don’t know, Sia made a movie, had a non autistic person play an autistic character, and she didn’t even consult autistic people. She consulted Autism Speaks. The same organization that made THIS VIDEO about how bad autism is. #sia #musicthemovie #autism
— Britlyn Murri (@MurriBritlyn) November 26, 2020
Παράλληλα, η τραγουδίστρια έχει δηλώσει ότι μία βασική της πηγή για την ταινία ήταν η συναναστροφή της με ένα αυτιστικό αγόρι. Και όχι, αυτό δεν είναι αρκετό για να δημιουργήσεις μία ακριβή κινηματογραφική απεικόνιση μίας κοπέλας με αυτισμό.
Οι συνέπειες των κινήσεων της Sia
Το ζήτημα με τις κινήσεις της Sia δεν είναι απλά να μην νιώσει κάποιος άσχημα. Το θέμα είναι ότι τέτοιες κινήσεις συντηρούν λάθος στερεότυπα και δυσχαιρείς συνθήκες αναφορικά με τον αυτισμό. Η τραγουδίστρια δεν βγήκε απλά να πει “Ήθελα να δουλέψω με τη φίλη μου”. Υποστήριξε ότι οι αυτιστικοί ηθοποιοί δεν ήταν αρκετά καλοί και δεν μπορούσαν να ανταπεξέλθουν και γι’ αυτό δεν τους επέλεξε. “Τρέφοντας” με αυτόν τον τρόπο την ιδέα ότι οι ΑμεΑ είναι λιγότερο ικανοί από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Την στιγμή, βέβαια, που η μη αυτιστική ηθοποιός φαίνεται ότι δεν απέδωσε και δεν έκανε καλή δουλειά.
#SiaDoesntSpeakForUs arguing that an autistic actor couldnt 'handle' the role is SO ableist- there are a plenty of autistic actors already working in hollywood. if you wont make the set accessible for an autistic actor, you shouldnt be making a movie about an autistic character!
— 🏳️🌈♿️ Marc Morrigan ♿️🏳️🌈 (@onlyfigurative) November 20, 2020
Παράλληλα, η παρουσίαση του αυτισμού στην ταινία είναι από μόνη της “τοξική”. Όταν αυτιστικά άτομα λένε ότι η Music δεν τους θυμίζει τον εαυτό τους, αλλά όσους τους έχουν κοροϊδέψει στη ζωή τους, θα πιστέψω εκείνους και όχι τη Sia που έκανε -λάθος- έρευνα τρία χρόνια και επιμένει ότι δεν έπεσε πουθενά έξω. Ούτε θα περιμένω να δω πρώτα την ταινία, όπως εκείνη πρότεινε στους επικριτές της μέσω Twitter.
Grrrrrrrrrr. Fuckity fuck why don’t you watch my film before you judge it? FURY.
— sia (@Sia) November 20, 2020
Οι λάθος απεικονίσεις και ιδέες του αυτισμού ανά τα χρόνια έχουν ένα πολύ σοβαρό αρνητικό αντίκτυπο. Αυτό είναι η καθυστερημένη διάγνωση πολλών αυτιστικών ατόμων, ιδιαίτερα των κοριτσιών. Αιτία είναι το γεγονός ότι έχει δημιουργηθεί μία λάθος εικόνα αναφορικά με το ποια μπορεί να είναι όντως τα συμπτώματα του αυτισμού, ειδικά όταν αυτά δεν είναι ακραία. Τελικό αποτέλεσμα; Αυτιστικά άτομα μένουν χρόνια χωρίς διάγνωση και κατ’ επέκταση χωρίς την απαραίτητη στήριξη, ιατρική και κοινωνική.