Τα στατιστικά για τις γυναίκες στην κινηματογραφική βιομηχανία, αν και σταδιακά βελτιώνονται, συνεχίζουν να μην είναι καλά. Μέσα στα τελευταία πέντε χρόνια, έχουν γίνει ξανά και ξανά συζητήσεις για το μικρότερο κασέ των γυναικών σταρ, για τους γυναικείους ομιλούντες ρόλους που αποτελούν λιγότερο από το 30% των συνολικών ταινιών ετησίως και για την έλλειψη γυναικών σε θέση σκηνοθέτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλάκις δεν έχουμε δει ούτε ένα γυναικείο όνομα στις υποψηφιότητες για τα μεγάλα βραβεία σκηνοθεσίας. Έχουμε 2021 και χειροκροτούμε που για πρώτη φορά είδαμε τρεις γυναίκες σκηνοθέτες υποψήφιες στα Golden Globes. Κι ας μην πιάσουμε τα συνεχή εσφαλμένα και επικίνδυνα στερεότυπα, που συνεχώς αναπαράγονται σε μεγάλες παραγωγές.
Δεν μπορούμε, βέβαια, να αρνηθούμε ότι ειδικά σε επίπεδο πρωταγωνιστικών ρόλων έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Πλέον οι γυναίκες ηθοποιοί δεν πρωταγωνιστούν μόνο σε ρομαντικές κομεντί, αλλά γίνονται κεντρικά πρόσωπα μεγάλων παραγωγών sci-fi και δράσης. Υπάρχουν, όμως, δύο μεγάλα ερωτήματα. Τα βήματα αυτά γίνονται για τους σωστούς λόγους και με τους σωστούς τρόπους;
Γιατί άλλαξε στάση η βιομηχανία;
Θα μάς άρεσε πολύ να δίναμε την απάντηση ότι η βιομηχανία του κινηματογράφου κατάλαβε το λάθος της και ότι αποφάσισε να δώσει ίσες ευκαιρίες στις γυναίκες ηθοποιούς να αναδειχθούν. Μία τέτοια απάντηση, όμως, θα απείχε αρκετά από την αλήθεια.
Στην πραγματικότητα, τα κίνητρα της κινηματογραφικής βιομηχανίας είναι ίδια με εκείνα όλων των μεγάλων βιομηχανιών. Το κέρδος. Οι γυναίκες πλέον έχουν μεγάλη αγοραστική δύναμη. Σε κάποιες χώρες, μάλιστα, όπως η Ινδία και η Κίνα, τα στατιστικά δείχνουν ότι αποτελούν το κυρίαρχο αγοραστικό κοινό όσον αφορά τον κινηματογράφο. Έπρεπε, λοιπόν, να βρουν έναν τρόπο να προσελκύσουν ακόμα περισσότερες στις αίθουσες των σινεμά.
Προφανώς, οι μεγάλες εταιρείες παραγωγής δεν κινήθηκαν βάσει απλών υποθέσεων. Είδαν και ακολούθησαν τα νούμερα. Βάσει αυτών, οι ταινίες με γυναίκες πρωταγωνίστριες φέρνουν σταθερά μεγαλύτερα έσοδα από αυτές με άντρες πρωταγωνιστές. Για παράδειγμα, το 2015 είχαν 15,8% μεγαλύτερα έσοδα και το 2016 7,3%. Μπορεί τα ποσοστά να μην σου φαίνονται τεράστια, αλλά και τα δύο μεταφράζονται σε εκατομμύρια δολάρια.
Όχι άλλα remakes, sequels και reboots
Θέλω να σκεφτείς τις ταινίες δράσης και sci-fi με γυναίκες πρωταγωνίστριες που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία χρόνια. Λογικά η τεράστια πλειοψηφία, που σου ήρθε στο μυαλό, ανήκει είτε στην κατηγορία των remakes, είτε των sequels, είτε των reboots. Και στις τρεις περιπτώσεις, παλιότερων ταινιών ή franchises με άντρα πρωταγωνιστή ή αντρικό κεντρικό καστ. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα; Η νέα Star Wars τριλογία, το Ocean’s 8 και το Ghostbusters του 2016. Και μην ξεχνάμε ότι έχει ανακοινωθεί η γυναικεία έκδοση του Pirates of the Carribean, αλλά και του The Expendables.
Το πρόβλημα με αυτές τις ταινίες είναι ότι έχουν εξαρχής πολύ λιγότερες πιθανότητες να πετύχουν, σε σχέση με τις αντρικές εκδόσεις. Όχι γιατί ξαφνικά γυναίκες είναι πρωταγωνίστριες, αλλά επειδή γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η πλειοψηφία των remakes, reboots και sequels συνήθως αποτυγχάνουν. Ή αποτυγχάνουν τουλάχιστον σε σχέση με τις original εκδοχές τους. Γιατί;
Κατ’ αρχάς, στις περισσότερες περιπτώσεις η πρώτη ταινία έχει άλλη “μαγεία”. Είναι η πρώτη φορά που σου συστήνεται ο κόσμος, η ιστορία και οι χαρακτήρες της. Κόσμοι, ιστορίες και χαρακτήρες, με τους οποίους δενόμαστε συναισθηματικά και, ακόμη κι αν είναι πιο μέτριοι αντικειμενικά από τους επόμενους, για εμάς είναι πάντα οι καλύτεροι. Έτσι, όταν έχεις αγαπήσει μία ταινία, οτιδήποτε εμφανίζεται μετά από αυτήν έρχεται αντιμέτωπο με τεράστιες και μη ρεαλιστικές προσδοκίες. Κατά δεύτερον, ανάμεσα στο φρέσκο και στο ξαναζεσταμένο φαγητό σχεδόν όλοι πάντα επιλέγουμε το πρώτο.
Γιατί, λοιπόν, επιλέγουν παλιές συνταγές για τις γυναίκες πρωταγωνίστριες; Διότι θεωρείται πιο εύπεπτη και εύκολη επιλογή. Πιο εύκολη και εύπεπτη επιλογή, κυρίως για να την πλασάρεις στα μεγάλα studios και τους παραγωγούς της βιομηχανίας. Οι περισσότεροι δεν εμπιστεύονται εύκολα τα ανοίγματα σε καινοτομίες, οπότε είναι πιο εύκολο να τους πείσεις να βάλουν μία γυναίκα πρωταγωνίστρια, με το δίχτυ ασφαλείας μίας δοκιμασμένης και αγαπημένης ταινίας.
Χρειαζόμαστε περισσότερες γυναίκες δημιουργούς
Ναι, μπροστά από την κάμερα οι γυναίκες σε κεντρικούς ρόλους αυξάνονται. Ωστόσο, το ποσοστό των γυναικών σκηνοθετών και σεναριογράφων συνεχίζει να είναι εξαιρετικά μικρό. Κι αυτό είναι ακόμα μία απόδειξη ότι βασική προτεραιότητα της βιομηχανίας είναι το κέρδος και η προβολή μίας δήθεν inclusive εικόνας, αντί της ουσιαστικής συμπερίληψης.
Η ειρωνεία, βέβαια, είναι ότι με αυτή τους την κίνηση οι εταιρείες χάνουν τελικά σε έσοδα. Βάζοντας άντρες στο τιμόνι, καταλήγουμε με ταινίες με γυναίκες, από άντρες και για άντρες. Έτσι, καταλήγουμε με πρωταγωνίστριες είτε με περισσότερο αντρικά στοιχεία, είτε δομημένες όπως ένας άντρας φαντάζεται και υποθέτει ότι σκέφτεται και λειτουργεί μία γυναίκα. Το τελικό αποτέλεσμα; Μία μη ρεαλιστική ηρωίδα, που δεν πείθει κανέναν. Ούτε από το γενικό κοινό, ούτε πιο συγκεκριμένα από το γυναικείο. Αυτό σημαίνει κακές κριτικές κοινού και κριτικών, χαμηλά έσοδα και πιθανώς αρκετό αρνητικό feedback στα social media.
Αντιθέτως, βλέπουμε ότι το αποτέλεσμα είναι αρκετά διαφορετικό, όταν στο σεναριογραφικό ή/και το σκηνοθετικό τιμόνι μπαίνει γυναίκα. Το χαρακτηριστικότερο ίσως όλων των παραδειγμάτων; Η Wonder Woman. Η DC αποφάσισε ότι την σκηνοθεσία της ταινίας έπρεπε να αναλάβει η Patty Jenkins. Την ίδια στιγμή, έβγαλε και την πρώτη live-action comic superhero ταινία, που σκηνοθετήθηκε από γυναίκα. Και το αποτέλεσμα δικαίωσε την απόφαση αυτή. Το Wonder Woman είναι στις τρεις πιο πετυχημένες οικονομικά ταινίες του DC Extended Universe, με συνολικά έσοδα περισσότερα από 821 εκατομμύρια δολάρια. Παράλληλα, είναι η ταινία του με τις καλύτερες κριτικές, έχοντας σκορ 93% στο Rotten Tomatoes.