Είναι ο έρωτας ένας εθισμός;
Η ερευνήτρια βιολόγος Helen Fisher, εξέδωσε μια έρευνα το 2005 που έκανε με ερωτευμένα ζευγάρια και στην οποία βρήκε ότι ο έρωτας είναι μια κατάσταση που μοιάζει με τα όσα βιώνει ο άνθρωπος στην διάρκεια ενός εθισμού. Οι γνωστικοί επιστήμονες του MIT εξηγούν επίσης ότι στα 18 χρόνια μας έχουμε ίσως την μεγαλύτερη ικανότητα απομνημόνευσης. Ταυτόχρονα βιώνουμε και ένα σωρό εμπειρίες για πρώτη φορά, όπως είναι και ο έρωτας, σε μια εποχή μάλιστα που οι εγκέφαλοί μας ακόμα αναπτύσσονται ή μόλις έχουν φτάσει στο υψηλότερο σημείο αντίληψης. Τα συναισθηματικά και ορμονικά αποτυπώματα του πρώτου έρωτα λοιπόν, σε μια εποχή που ο εγκέφαλός μας βρίσκεται σε μια τέτοια φάση ανάπτυξης, μπορούν να προκαλέσουν μακροχρόνιες ή δια βίου συνέπειες όχι μόνο στον ψυχισμό μας, αλλά και στην βιολογική μας κατάσταση.
Σε μια άλλη έρευνα του 2005, η ανθρωπολόγος Helen Fisher βρήκε ότι ο έρωτας είναι βασικά ένα σύστημα κινήτρων που μας οδηγεί, περισσότερο από ότι είναι ένα συναίσθημα ή ένα σύμπλεγμα συναισθημάτων. Όχι μόνο η Fisher, αλλά και άλλοι επιστήμονες το έχουν υποστηρίξει αυτό, μελετώντας τους εγκεφάλους ερωτευμένων ανθρώπων.
Τι συμβαίνει λοιπόν στον εγκέφαλό μας όταν πρωτοερωτευόμαστε;
Σύμφωνα με έρευνα της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ, συμβαίνουν τα εξής:
Η οξυτοκίνη, ή αλλιώς η ορμόνη της αγάπης που είναι υπεύθυνη για τα αισθήματα τρυφερότητας και προσκόλλησης, ελευθερώνεται στον οργανισμό μας.
Η ντοπαμίνη, που ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου μας, ελευθερώνεται κι αυτή, δημιουργώντας το δίπολο κίνητρο/ανταμοιβή. Εκεί κάπου γεννιέται το κομμάτι του έρωτα που σχετίζεται με τον “εθισμό”. Ψάχνουμε την ανταμοιβή που μας προσφέρει η αγάπη, ακόμα κι αν υπάρχουν εμπόδια που μπορεί να μας βάζουν σε κίνδυνο ή να είναι επώδυνα (πχ, το να απατήσουμε τον σύντροφό μας στην πορεία).
Μαζί με την ντοπαμίνη, παιχνίδι κάνει και άλλη μια ορμόνη, η νορεπινεφρίνη, με παρόμοια μάλιστα δράση, που μας κάνει να γινόμαστε πιο ενεργητικοί και να βρισκόμαστε σε μεγαλύτερη ευφορία.
Στην διάρκεια του σεξ φυσικά έρχεται και η κορτιζόλη να βάλει ένα χεράκι, μια ορμόνη που σχετίζεται με το στρες και εκκρίνεται σε έντονες καταστάσεις.
Τα επίπεδα της σεροτονίνης πέφτουν και αυτό είναι σημαντικό διότι συμβαίνει επίσης και στα άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική συμπεριφορά (OCD). Αυτό μπορεί να μας οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι όταν είμαστε ερωτευμένοι μπορεί να έχουμε εμμονικές-παρορμητικές τάσεις.
Τα αποτελέσματα της έρευνας του Χάρβαρντ, συνδυασμένα με αυτά της έρευνας της Fisher για τον εγκέφαλο των ερωτευμένων, δείχνουν με αρκετή σαφήνεια ότι επειδή ακριβώς ο έρωτας δημιουργεί έναν χημικό κατακλυσμό στον εγκέφαλό μας, η επιθυμία μας να ξαναβιώσουμε αυτήν την χημική αντίδραση, μπορεί τελικά να γίνει το κίνητρό μας για να συνεχίσουμε να αναζητούμε τον έρωτα.
Η πρώτη μας αγάπη κάνει καιρό να ξεχαστεί
Με τα παραπάνω επιστημονικά στοιχεία στο μυαλό, μπορούμε να θυμηθούμε με περισσότερη διαύγεια τον πρώτο μας έρωτα και την πλημμυρίδα των ορμονών που τον συνόδευαν. Φυσικά μπορούμε το ίδιο εύκολα να θυμηθούμε και την στέρηση που νοιώσαμε όταν η σχέση μας τελείωσε. Ή την πρώτη φορά που νοιώσαμε την καρδιά μας να ραγίζει.
Έρευνες έχουν αποδείξει ότι το 71% των ανθρώπων είναι σε θέση να ξεπεράσουν έναν χωρισμό σε διάστημα περίπου τριών μηνών και να αρχίσουν να έχουν ξανά θετικά συναισθήματα για τον εαυτό τους σε μία νέα σχέση. Γιατί λοιπόν είναι δυσκολότερο να ξεπεράσουμε την πρώτη μας σχέση;
Αν όλα όσα έχουν βρει οι επιστήμονες για την εθιστική φύση του έρωτα μπορεί να υποθέσουμε ότι έχει να κάνει με το πως βιώνει ο ίδιος μας ο εγκέφαλος αυτήν την εμπειρία. Είναι η πρώτη φορά που νοιώθουμε την δράση όλων αυτών των ορμονών, την αύξηση δηλαδή των θετικών ορμονών και την μείωση των αρνητικών.
Πολλαπλές έρευνες έχουν αποδείξει λοιπόν ότι ο εγκέφαλος αλλά και το σώμα μας γενικότερα νοιώθουν κάτι που προσομοιάζει με εθισμό. Η πρώτη μας φορά λοιπόν είναι το θεμέλιο αυτής της διαδικασίας και δημιουργείται όσο οι εγκέφαλοί μας δημιουργούνται και εξελίσσονται, κάπου στην εφηβεία δηλαδή.
Το αποτύπωμα της δράσης των ορμονών παραμένει κάπου μέσα μας και το ξαναζούμε όταν ακούσουμε ένα συγκεκριμένο τραγούδι για παράδειγμα ή δούμε μια φωτογραφία του πρώτου μας συντρόφου στα social media. Οι ορμονολογικές αλληλεπιδράσεις έχουν τυπωθεί στις αισθητηριακές περιοχές του μυαλού μας σε μια εποχή που ολοκληρώνεται βιολογικά η νευρολογική μας ανάπτυξη.
Όπως λέει ο ψυχολόγος Jefferson Singer, που ειδικεύεται στην αυτοβιογραφική μνήμη, οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν ένα “βουνό αναμνήσεων” μεταξύ των ηλικιών 15 και 26. Αυτό το βουνό, χτίζεται όσο έχουμε πολλές εμπειρίες για πρώτη φορά, όπως το να μάθουμε να οδηγούμε, να κάνουμε σεξ ή να ερωτευθούμε για πρώτη φορά και μάλιστα σε μια εποχή που η μνήμη μας είναι στην καλύτερη φόρμα της. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο όλες αυτές οι πρώτες φορές χαράσσονται στην μνήμη μας πιο ανεξίτηλα
Κάπως έτσι, η πρώτη αγάπη μας διαμορφώνει όσο καμία άλλη και τα όσα νοιώθουμε στην διάρκειά της βάζουν τις βάσεις για τον τρόπο που θα προσεγγίσουμε κάθε νέα μας σχέση.
Επιπλέον, η πρώτη μας αγάπη δεν μας διαμορφώνει μόνο όσο την ζούμε. Οι επιπτώσεις της στον βιολογικό μας εαυτό μπορούν να μείνουν μαζί μας για όλη την υπόλοιπη ζωή μας, με την ένταση αυτού του φαινομένου να είναι δύσκολο να ερευνηθεί και να περιγραφεί επαρκώς. Όπως μάλιστα είπε και ο μεγάλος Albert Einstein, ‘Πως στο καλό να εξηγήσεις με όρους χημείας ή φυσικής ένα τόσο σημαντικό βιολογικό φαινόμενο όπως η πρώτη αγάπη;”