Την περασμένη Κυριακή ένας άνδρας μεταμφιεσμένος σε ηλικιωμένη κυρία σε αμαξίδιο μπήκε στο Λούβρο, προσέγγισε τον διάσημο πίνακα του Leonardo Da Vinci και εκτόξευσε ένα γλυκό στο προστατευτικό γυαλί που βρίσκεται μπροστά από το ανεκτίμητο έκθεμα. Ο πίνακας δεν υπέστη καμία ζημιά και το τζάμι καθαρίστηκε άμεσα έτσι ώστε οι επισκέπτες του μουσείου να συνεχίζουν να τον θαυμάζουν. Όπως αργότερα έγινε γνωστό, τα κίνητρα του δράστη ήταν ακτιβιστικά, καθώς σύμφωνα με τα όσα είπε κατά την επίθεση, ήθελε να διαμαρτυρηθεί για την καταστροφή του πλανήτη.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η αινιγματική Μόνα Λίζα δέχεται επίθεση. Το 1956 ένας Βολιβιανός φοιτητής είχε πετάξει μια πέτρα στον πίνακα με τόση δύναμη, που έσπασε τη γυάλινη προθήκη και ”χάλασε” λίγο από το χρώμα κοντά στον αριστερό αγκώνα. Από τότε τοποθετήθηκε αλεξίσφαιρο τζάμι για να προστατεύει την Τζιοκόντα. Το 1974, ενώ ο πίνακας εκτίθονταν στο Εθνικό Μουσείο του Τόκιο για μια έκθεση, μια γυναίκα ψέκασε στη γυάλινη προθήκη κόκκινο σπρέι διαμαρτυρόμενη για την έλλειψη προσβασιμότητας για άτομα ΑμεΑ στο μουσείο. Ενώ το 2009, μια Ρωσίδα που της είχαν αρνηθεί τη γαλλική υπηκοότητα πέταξε κεραμική κούπα που είχε αγοράσει από το πωλητήριο του μουσείου στο τζάμι του πίνακα.
Η Μόνα Λίζα δεν είναι το μοναδικό έργο τέχνης που έχει γίνει στόχος βανδαλισμού. Αυτά τα 8 έργα τέχνης βρέθηκαν στο στόχαστρο βάνδαλων.
Νυχτερινή Περίπολος – Rembrandt (Rijksmuseum)
Το αριστούργημα του Rembrandt, που αποτελεί σπουδή για τη χρήση του φωτός στη ζωγραφική και εκτίθεται στο Rijksmuseum στο Άμστερνταμ, βανδαλίστηκε αρκετές φορές. Στις 13 Ιανουαρίου 1911, ένας άνεργος μάγειρας του ναυτικού προσπάθησε να τον κόψει με ένα μαχαίρι, αλλά δεν μπόρεσε να διαπεράσει το παχύ βερνίκι του πίνακα. Το 1975, ο William de Rijk, ένας άνεργος δάσκαλος, έκανε δεκάδες χαρακιές στον πίνακα με ένα μαχαίρι, προτού τον απομακρύνουν οι φύλακες. Την προηγούμενη ημέρα, ο de Rijk είχε απομακρυνθεί από το μουσείο επειδή έφτασε μετά το κλείσιμο. Μετά το συμβάν, διαγνώστηκε με ψυχική διαταραχή κι έπειτα αυτοκτόνησε. Χρειάστηκαν έξι μήνες για να αποκατασταθεί ο πίνακας και τα ίχνη των κοψιμάτων παραμένουν ακόμη. Το 1990, ένας άνδρας έριξε οξύ στον πίνακα. Οι φύλακες κατάφεραν να το αραιώσουν γρήγορα με νερό, ώστε να διαπεράσει μόνο το στρώμα του βερνικιού, και ο πίνακας αποκαταστάθηκε και πάλι.
Rokeby Venus – Diego Velázquez (Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο)
Στις 10 Μαρτίου 1914, η σουφραζέτα Mary Richardson μπήκε στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου και επιτέθηκε με μπαλτά στον πίνακα του Diego Velázquez “Rokeby Venus”. Η ενέργειά της προκλήθηκε φαινομενικά από τη σύλληψη της συναδέλφου της σουφραζέτας Emmeline Pankhurst την προηγούμενη ημέρα, αν και είχαν υπάρξει νωρίτερα προειδοποιήσεις για σχεδιαζόμενη επίθεση στη συλλογή. Η Richardson άφησε επτά χαρακιές στον πίνακα, οι οποίες ωστόσο επισκευάστηκαν επιτυχώς. Καταδικάστηκε σε φυλάκιση έξι μηνών, το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο για την καταστροφή έργου τέχνης εκείνη την εποχή. Σε δήλωσή της αργότερα εξήγησε: “Προσπάθησα να καταστρέψω την εικόνα της πιο όμορφης γυναίκας της μυθολογικής ιστορίας ως ένδειξη διαμαρτυρίας κατά της κυβέρνησης που κατέστρεψε την κυρία Pankhurst, η οποία είναι ο πιο όμορφος χαρακτήρας της σύγχρονης ιστορίας”, ενώ πρόσθεσε σε συνέντευξή της το 1952 ότι δεν της άρεσε “ο τρόπος με τον οποίο οι άνδρες επισκέπτες την κοιτούσαν όλη μέρα”.
Guernica – Pablo Picasso (Εθνικό Μουσείο Τέχνης Βασίλισσα Σοφία)
Το 1974, ο Tony Shafrazi (ο οποίος είναι ιδιοκτήτης της γκαλερί Shafrazi Art Gallery στη Νέα Υόρκη και εμπορεύεται έργα τέχνης καλλιτεχνών όπως ο Francis Bacon, ο Keith Haring και ο David LaChapelle) έγραψε “KILL LIES ALL” με κόκκινο σπρέι πάνω στο έργο Guernica του Pablo Picasso. Ο Shafrazi φαινομενικά διαμαρτυρόταν για τη χάρη που έδωσε ο Αμερικανός Πρόεδρος Richard Nixon στον εγκληματία πολέμου William Calley για τις πράξεις του κατά τη διάρκεια της σφαγής αμάχων στο My Lai του Βιετνάμ. Ευτυχώς, η μπογιά αφαιρέθηκε με σχετική ευκολία από την επιφάνεια του εμβληματικού πίνακα.
Pietà – Michelangelo Buonarroti (Βασιλική του Αγίου Πέτρου, Βατικανό)
Το εμβληματικό γλυπτό του Michelangelo που απεικονίζει την Παναγία να κρατά το άψυχο σώμα του Χριστού δέχτηκε επίθεση με σφυρί στις 21 Μαΐου 1972 από έναν Αυστραλό γεωλόγο, ουγγρικής καταγωγής, τον Laszlo Toth, ο οποίος το χτύπησε 15 φορές, σπάζοντας το χέρι της Παναγίας στον αγκώνα, καθώς και μέρος της μύτης και του βλεφάρου της.
Οι παρευρισκόμενοι στο συμβάν καθώς και η ασφάλεια του χώρου ακινητοποίησαν το δράστη εμποδίζοντας την περαιτέρω καταστροφή του, ωστόσο οι πρώτοι εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός και απέσπασαν αρκετά από τα σπασμένα κομμάτια. Η μύτη της Παναγίας, που δε βρέθηκε ποτέ, ξαναδημιουργήθηκε παίρνοντας τμήμα από την πλάτη της. Ο Toth καθ΄ όλη τη διάρκεια της πράξης του φώναζε “Είμαι ο Ιησούς Χριστός, αναστήθηκα από τους νεκρούς”, ενώ ένα χρόνο πριν είχε γράψει στον Πάπα, ζητώντας του να τον αναγνωρίσει ως Μεσσία. Δεν αντιμετώπισε ποινή φυλάκισης, εισαχθεί ωστόσο σε ψυχιατρική κλινική στην Ιταλία για δύο χρόνια πριν απελαθεί στην Αυστραλία.
Μικρή Γοργόνα – Edvard Eriksen (Langelinie, Κοπεγχάγη)
H “Μικρή Γοργόνα” του Eriksen είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα αγάλματα της ιστορίας, καθώς ούτε οι ίδιοι οι Δανοί δεν την συμπαθούν και έχει υπάρξει θύμα βανδαλισμού πάρα πολλές φορές. Το 1964 η “Μικρή Γοργόνα” “αποκεφαλίστηκε από την καλλιτεχνική κίνηση “Situationist” οι οποίοι πριόνισαν και έκλεψαν το κεφάλι της. Αυτό δε βρέθηκε ποτέ και έτσι αποκαταστάθηκε από ένα καινούργιο. Πριονισμένο κατέληξε και το δεξί χέρι του αγάλματος πίσω στο 1984, το οποίο όμως τελικά επιστράφηκε από δύο νεαρούς άνδρες. Το 1990, κάποιοι αποπειράθηκαν να ξανακόψουν το κεφάλι της γοργόνας, αλλά δεν τα κατάφεραν και άφησαν μόνο ένα σημάδι στο λαιμό της βάθους 18 εκατοστών.
Βέβαια, το 1998 κάποιοι τα κατάφεραν και απέσπασαν το κεφάλι του αγάλματος το οποίο επιστράφηκε ανώνυμα σε ένα τηλεοπτικό σταθμό και επανατοποθετήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου του ίδιου χρόνου. Στις 10 Σεπτεμβρίου του 2003, το άγαλμα χτυπήθηκε από τη βάση του με εκρηκτικά με αποτέλεσμα να διασκορπιστεί στο λιμάνι του Lingelinie. Το 2004, σε μία ένδειξη αντίδρασης για την προοπτική ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ορισμένοι τοποθέτησαν μπούρκα στο άγαλμα, κάτι που επαναλήφθηκε και το 2007.
Το άγαλμα επίσης έχει δεχτεί αρκετές φορές επιθέσεις με μπογιά, ενώ 8 Μαρτίου (Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας) του 2006, κάποιοι έβαλαν στο χέρι της γοργόνας έναν δονητή, τον οποίο έβαψαν πράσινο γράφοντας πάνω την ημερομηνία “8 Μαρτίου”.
Comedian – Maurizio Cattelan (Art Basel Miami Beach)
Η πασίγνωστη και άκρως αμφιλεγόμενη “μπανάνα κολλημένη με ταινία” του εικαστικού Maurizio Cattelan που έγινε viral και άνοιξε μια τεράστια συζήτηση για την αντίληψη του τι είναι τέχνη, έπεσε κι αυτή θύμα βανδαλισμού, ή μάλλον, πιο σωστά ξεκίνησε έναν καλλιτεχνικό διάλογο.
Το έργο που πουλήθηκε για το ιλιγγιώδες ποσό των 120.000 δολαρίων προκάλεσε φρενίτιδα, με τους επισκέπτες να το χαζεύουν και να τραβούν selfies μπροστά τους. Τότε ο εικαστικός performance David Datuna, αποφάσισε να εκμεταλλευτεί την αναστάτωση και έφαγε την μπανάνα από τον τοίχο. Μετά από αυτό, ένας άλλος καλλιτέχνης, ο Rod Webber παρενέβη για να αρπάξει τα δικά του 15 λεπτά δόξας, γράφοντας με κόκκινο κραγιόν στον άδειο πλέον τοίχο “EPSTIEN DIDNT KILL HIMSELF” (μια αναφορά στις θεωρίες συνωμοσίας γύρω από την αυτοκτονία του Jeffrey Epstein). Όταν κλήθηκαν οι φρουροί ασφαλείας ο Webber αστειεύτηκε λέγοντας ότι “Αυτή είναι η γκαλερί όπου όλοι μπορούν να κάνουν τέχνη”. Παρ’ όλα αυτά, συνελήφθη. Εκείνη την εποχή, οι εκπρόσωποι του Perrotin δήλωσαν ότι δεν ενδιαφέρονταν να υποβάλουν μήνυση, αλλά η πολιτεία του Μαϊάμι υπέβαλε ούτως ή άλλως μήνυση για εγκληματική ζημία.
Σειρά από πίνακες – Claude Monet
Το 1908 ο Claude Monet “βανδάλισε” τα ίδια του τα έργα. Ήταν Μάιος του ίδιου έτους όταν είχε οργανωθεί μια έκθεση με πίνακες καλλιτέχνη, οι οποίοι είχαν ήδη επαινεθεί από τους κριτικούς. Παρ’ όλα αυτά, ο Monet αποφάσισε ότι δεν ήταν ικανοποιημένος με το έργο του και σε μια ξαφνική κίνηση κατέστρεψε όλους τους πίνακες με ένα μαχαίρι και ένα πινέλο
Girl With Balloon – Banksy (Sotheby’s)
Τέλος, ο διάσημος street artist Banksy επίσης “κατέστρεψε” ο ίδιος έργο του, αν και προφανώς η πράξη του έχει ιδεολογικό χαρακτήρα και ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός νέου έργου μέσα από την πράξη της καταστροφής. Το 2018 ένα από τα διασημότερα έργα του Banksy, το “Girl With Baloon” βρίσκονταν σε δημοπρασία του οίκου Sotheby’s. Όταν η δημοπρασία του πίνακα έκλεισε ένας μηχανισμός τέθηκε σε λειτουργία και έκανε “κομμάτια” τον πίνακα. Ο ίδιος ο Banksy αργότερα, με ανάρτησή του στο Instagram παραδέχτηκε ότι βρίσκονταν ο ίδιος πίσω από τον βανδαλισμό χρησιμοποιώντας την έκφραση του Picasso “Η επιθυμία να καταστρέφεις είναι επίσης δημιουργική”.