Αν είσαι από τους τύπους που θεωρούν ότι το τσάι είναι για κυρίες στην ηλικία της γιαγιάς τους ή ότι το πίνουμε μόνο όταν έχουμε κρυώσει και πονάει ο λαιμός μας, ίσως οι παρακάτω πληροφορίες να μην σου φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες. Αν πάλι είσαι από εκείνους που τσάι θεωρούν το παγωμένο κατασκεύασμα στα πλαστικά μπουκάλια που αγοράζουν από το περίπτερο το καλοκαίρι ή το παχύρευστο μαύρο υγρό με τις τέσσερις κουταλιές ζάχαρη, τότε καλύτερα να αλλάξεις σελίδα.
Αν όμως είσαι από εκείνους τους νεοφώτιστους που προσπαθούν να βγάλουν άκρη ανάμεσα στις άπειρες ποικιλίες, γεύσεις και αρώματα που έχει να προσφέρει η αγορά, τότε νομίζουμε ότι το παρακάτω κείμενο θα σε ενδιαφέρει. Και δεν θα ασχοληθούμε καθόλου με την ιστορία του πολύτιμου αυτού αγαθού που έφτασε μέχρι και πολέμους να προκαλέσει, διότι τότε θα έπρεπε να μιλάμε σχετικά με το τσάι για μέρες. Πρόκειται άλλωστε για το ρόφημα που έρχεται δεύτερο σε κατανάλωση παγκόσμια μετά το νερό και αυτό μόνο τυχαίο δεν είναι.
Τα πιο συνηθισμένα στην ελληνική αγορά είναι τα μαύρα τσάγια, τα πράσινα, τα άσπρα και τα oolong. Όλα αυτά τα είδη προέρχονται από ένα συγκεκριμένο φυτό, το camellia sinensis. Το φυτό έχει την καταγωγή του στην Κίνα, ενώ υπάρχουν στοιχεία ότι η κατανάλωσή του ως ρόφημα που προκύπτει όταν τα φύλλα του βουτηχτούν σε βραστό νερό, ξεκίνησε εκεί από τον 2μχ αιώνα. Η ποικιλία camellia sinensis-sinensis φυτρώνει κυρίως στην Κίνα και άλλες χώρες της Ανατολικής Ασίας και μας δίνει τσάγια με πιο ελαφρύ και απαλό χαρακτήρα, ενώ η camellia sinensis-assamica φυτρώνει κυρίως στην Ινδία και μας δίνει δυνατότερες γεύσεις με πιο έντονο χαρακτήρα.
Κάθε είδος τσαγιού αναπτύσσει τα μοναδικά χαρακτηριστικά του μέσα από διαφορετικούς τρόπους μαζέματος και επεξεργασίας. Κάποια περνούν από τον ατμό, κάποια άλλα από μεγάλα τηγάνια (pan-fired). Κάποια τα αφήνουν να οξειδωθούν ενώ κάποια όχι. Κάποια φύλλα τσαγιού τυλίγονται με το χέρι σε μεγάλες σφιχτές μπάλες, ενώ άλλα κόβονται ή αφήνονται να ξεραθούν στο φυσικό τους σχήμα. Κάποια μαζεύονται από το φυτό την άνοιξη ενώ άλλα αφήνονται να θεριστούν το καλοκαίρι ή το φθινόπωρο. Όλοι αυτοί οι διαφορετικοί παράγοντες και οι διαφορετικές διαδικασίες επεξεργασίας που αναπτύχθηκαν στην διάρκεια των αιώνων, μας δίνουν σήμερα επτά διαφορετικές κατηγορίες τσαγιού.
Το μαύρο τσάι
Ο περισσότερος κόσμος το μαύρο τσάι έχει στο μυαλό του όταν σκέφτεται τσάι. Μπορείς να το βρεις σε φακελάκια παντού, ακόμα και στο ψιλικατζίδικο της γειτονιάς σου. Συνδέεται περισσότερο με την ιδέα του πρωινού γι’ αυτό και φημισμένες ποικιλίες του είναι το English Breakfast ή το Irish Breakfast. Έχει συνήθως μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε καφεΐνη με σχεδόν την μισή καφεΐνη από ένα φλυτζάνι καφέ. Το μαύρο τσάι έχει ένα σκούρο καφετί χρώμα και η γεύση του είναι δυνατότερη από τις άλλες ποικιλίες. Παράγεται κυρίως στην Κίνα και την Ινδία με τα ινδικά τσάγια να είναι τα πιο δυνατά που σηκώνουν καλύτερα προσθήκη γάλακτος ή γλυκαντικού. Βέβαια υπάρχουν μαύρα τσάγια και από άλλες χώρες όπως η Σρι Λάνκα, το Νεπάλ, το Βιετνάμ και η Κένυα.
Το πράσινο τσάι
Το πράσινο τσάι είναι ένα άλλο είδος τσαγιού που φτιάχνεται από το φυτό camellia sinensis. Μας δίνει συνήθως ένα πιο ελαφρύ ρόφημα με χρώμα ελαφρά πρασινωπό ή κιτρινωπό, με πιο ήπια γεύση. Έχει την μισή καφεΐνη από το μαύρο τσάι. Στην διαδικασία της επεξεργασίας του η οξείδωση σταματάει αμέσως μετά το μάζεμα είτε με τον ατμό, είτε με pan-fire. Αυτή η διαδικασία είναι που διατηρεί το πράσινο χρώμα των φύλλων και τους προσδίδει την ελαφριά φυτική γεύση. Κατόπιν, τα φύλλα ρολλιάζονται ή πιέζονται και τέλος ξεραίνονται. Παράγονται κυρίως στην Κίνα και την Ιαπωνία. Τα ιαπωνικά τσάγια περνούν από τον ατμό αμέσως μόλις μαζευτούν προκειμένου να σταματήσει η οξείδωση κι έχουν πιο ελαφριά και λεπτή γεύση.
Το λευκό τσάι
Το λευκό τσάι είναι ένα ντελικάτο, τσάι πολύ χαμηλής επεξεργασίας για εκλεπτυσμένους πότες τσαγιού. Έχει πολύ ελαφρύ σώμα, απαλή γεύση και σχεδόν καθόλου καφεΐνη. Περνάει μια πολύ μικρή επεξεργασία πριν ξεραθεί και πακεταριστεί. Κάποιες από τις ποικιλίες του απαιτούν να κοπούν τα πρώτα πρώτα φύλλα του φυτού, πριν καν ανοίξουν τελείως. Η οξείδωσή τους είναι ελάχιστη. Παράγονται κυρίως στην Κίνα και ιδιαίτερα στην περιοχή Fujian, όπου έχουν μεγάλη ιστορία. Κάποια ιδιαίτερα άσπρα τσάγια παράγονται σε χώρες όπως το Νεπάλ, η Ταϊβάν και η Σρι Λάνκα
Το τσάι oolong
Κάπου ανάμεσα στο μαύρο και το πράσινο τσάι βρίσκονται τα τσάγια oolong με το μπλε-πράσινο χρώμα της ευεξίας. Η οξείδωσή τους κατά την διάρκεια της επεξεργασίας τους μπορεί να ποικίλει από το 10-80% και μπορούν να δώσουν ροφήματα με χρώματα από απαλό κίτρινο έως πλούσιο κεχριμπαρένιο. Πολλοί τύποι των τσαγιών oolong γίνονται από ειδικές ποικιλίες φυτών που καλλιεργούνται χρόνια ώσπου να δώσουν τα μοναδικά τους αρώματα. Κάποια αφήνονται να οξειδωθούν περισσότερο, άλλα λιγότερο και στο τέλος τους δίνεται το σχήμα της μικρής μπαλίτσας με το χέρι, πριν ξεραθούν και πακεταριστούν.
Η Κίνα και η Ταϊβάν μας δίνουν τα καλύτερα oolong κι αν θέλουμε να σχηματίσουμε ολοκληρωμένη γνώμη για το τσάι θα πρέπει να δοκιμάσουμε κι αυτήν την ποικιλία κάποια στιγμή.
To Pu-erh τσάι
Πρόκειται για τσάγια ζύμωσης που έχουν παρόμοιο χαρακτήρα με τα μαύρα τσάγια. Μας δίνουν σκούρο ρόφημα κι έχουν γεμάτο σώμα με πλούσια γήινη γεύση. Έχουν αρκετή καφείνη και βοηθούν στην χώνεψη. Θεωρείται ότι έχουν αποτοξινωτική δράση και βοηθούν στην απώλεια βάρους. Η διαδικασία επεξεργασίας τους είναι παρόμοια με του πράσινου τσαγιού. Αφού μαζευτούν τα φύλλα και περάσουν από τον ατμό για να σταματήσει η οξείδωση, μετά τα αφήνουν να ξεραθούν. Αφού συμβεί και αυτό μπαίνουν σε μια διαδικασία ζύμωσης. Κάποιες ποικιλίες τους μπορεί να αφεθούν να ωριμάσουν για χρόνια ώστε η πλούσια και γήινη γεύση τους να βελτιωθεί όσο το δυνατό περισσότερο. Παράγονται σε διάφορες περιοχές της Κίνας.
To Μωβ τσάι
Πρόκειται για μια σχετικά καινούρια ποικιλία τσαγιού που μπορεί κανείς να την βρει και να την αγοράσει τα τελευταία μόλις χρόνια. Παράγεται από ένα σπάνιο φυτό τσαγιού με μωβ φύλλα που φυτρώνει άγριο στην περιοχή Assam της Ινδίας. Σήμερα, τα μωβ τσάγια καλλιεργούνται κυρίως στην Κένυα και την Αφρική. Έχουν ελαφρύ σώμα και απαλή γεύση με χαμηλή περιεκτικότητα σε καφεΐνη, ενώ είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά. Η διαδικασία της παραγωγής τους μοιάζει με εκείνη των oolong τσαγιών. Το ρόφημα που δίνουν έχει κοκκινο-μωβ χρώμα εξαιτίας το μοναδικού χρώματος των φύλλων τους.
Το τσάι Matcha
Το τσάι Matcha είναι ένα είδος τσαγιού σε σκόνη που είναι πολύ δημοφιλές στην Ιαπωνία. Μπορεί να καταναλωθεί από μόνο του αν προσθέσουμε νερό και το χτυπήσουμε, είτε να μπει σε χυμούς, lattes ή smoothies. Η γεύση του είναι πλούσια και μια ιδέα πικρή. Παράγεται από ειδικά φυτά τσαγιού που τα σκιάζουν για τρεις εβδομάδες πριν μαζέψουν τα φύλλα τους. Η διαδικασία αυτή αυξάνει την χλωροφύλλη των φυτών και τους δίνει βαθύ πράσινο χρώμα. Επίσης αυξάνει την καφεΐνη και την I-theanine, ενώ προσδίδει νοστιμιά. Τα φύλλα ξεραίνονται και περνούν από τον ατμό πριν χτυπηθούν για να γίνουν σκόνη.
Αυτό το είδος τσαγιού παρασκευαζόταν στην Κίνα από την εποχή της δυναστείας των Τανγ. Τον 12ο αιώνα μοναχοί έφεραν τον Βουδισμό και το Matcha στην Ιαπωνία. Η τελετουργική προετοιμασία του τσαγιού αυτού από τους μοναχούς πέρασε γρήγορα στην ανώτερη τάξη της χώρας και με τα χρόνια δημιουργήθηκε μια σύνθετη διαδικασία παρασκευής του που είναι χαρακτηριστική του Ιαπωνικού τρόπου ζωής ως και σήμερα.
Όλες οι παραπάνω κατηγορίες τσαγιού μπορεί να εμπλουτιστούν με μια ποικιλία αρωματικών στοιχείων, όπως μπαχαρικά, αρωματικά βότανα, ξερά φρούτα ή άνθη. Τα πρόσθετα αυτά συστατικά ενισχύουν την γεύση του τσαγιού και μας δίνουν άφθονες νέες γεύσεις και ονειρεμένους συνδυασμούς.
