Ίσως να μην χρειάζεται καν να ακούσουμε τα στατιστικά που κατατάσσουν την Ελλάδα στην 3η θέση παγκόσμια (σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ) στην σπατάλη τροφίμων, με κόστος 1000 έως 1400 ευρώ ανά άτομο τον χρόνο. Ίσως απλά χρειάζεται να δώσουμε λίγη περισσότερη προσοχή στο καλάθι σκουπιδιών της κουζίνας μας για να πιστέψουμε ότι πραγματικά το πρόβλημα είναι μεγάλο. Για να μεγεθύνουμε την εικόνα, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Παγκόσμια Τράπεζα, το 1/4 με 1/3 της συνολικής παραγωγής καταλήγει στα σκουπίδια ή χάνεται.
Τα νοικοκυριά είναι υπεύθυνα για το μεγαλύτερο μέρος της σπατάλης αυτής με το κόστος να ανέρχεται σε 87 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Υπάρχει μάλιστα μια αντιστρόφως ανάλογη σχέση με το εισόδημα του κάθε καταναλωτή. Για παράδειγμα, οι Αμερικανοί ξοδεύουν για φαγητό το 6,4% του εισοδήματός τους, οι Βρετανοί το 8.2%, ενώ οι Νιγηριανοί το 56,4% και οι Πακιστανοί το 40,9%. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε λοιπόν, γιατί οι πιο εύποροι άνθρωποι πετούν περισσότερα τρόφιμα, ενώ οι πιο φτωχοί λιγότερα. Αν ένα μεγάλο μέρος του εισοδήματός μας πήγαινε στο φαγητό μας, θα το εκτιμούσαμε περισσότερο.
Οι επιπτώσεις που έχει αυτή η σπατάλη στον πλανήτη είναι τραγικές τόσο για την ενέργεια και το νερό που δαπανώνται για την παραγωγή των τροφίμων, όσο και τα αέρια θερμοκηπίου που εκλύονται και στην διαδικασία παραγωγής αλλά και της αποσύνθεσης ή καταστροφής τους.
Μήπως είναι λοιπόν ώρα να δούμε με άλλο μάτι εκείνο το σακουλάκι με σπανάκι που αγοράζουμε κάθε εβδομάδα, λέγοντας πως θα το φάμε και καταλήγει συνήθως σάπιο στα σκουπίδια γιατί ποτέ δεν φτιάξαμε σαλάτα με σπανάκι τελικά; Υπάρχουν τρόποι να μειώσουμε την σπατάλη τροφίμων στο ίδιο μας το σπίτι και να βάλουμε στο πορτοφόλι μας αυτά τα 1000 ευρώ τον χρόνο αντί να τα ρίξουμε στην χωματερή;
Ναι, υπάρχουν και δεν θέλουν κόπο:
Οργάνωσε τα γεύματα της εβδομάδας (μαζί και τα περισσεύματα)
Αν βάλεις στο μυαλό σου ότι χρειάζεται να αγοράσεις τα ακριβώς απαραίτητα για να ετοιμάσεις συγκεκριμένα γεύματα την εβδομάδα, θα δεις ότι θα ψωνίσεις λιγότερα τρόφιμα από την λαϊκή αγορά, τον κρεοπώλη ή το σούπερ. Επίσης η ερώτηση “Τι θέλω για μεσημεριανό;” μπορεί να μετατραπεί σε “Τι έχω για μεσημεριανό;”. Με τα τρόφιμα που υπάρχουν σε οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή στο ψυγείο ή τα ντουλάπια μας φτιάχνονται πολλά πιάτα χωρίς να χρειαστεί να αγοράσουμε τίποτα επιπλέον. Τα καταφρονημένα περισσεύματα προηγούμενων γευμάτων μπορούν να πάρουν την θέση του κυρίως φαγητού μια φορά την εβδομάδα και να μας γλιτώσουν από το μαγείρεμα.
Ένα γεύμα με “σκουπίδια”
Δεν ξέρω για το δικό σας ψυγείο, το δικό μας όμως έχει διάφορα μελλοθάνατα τρόφιμα μέσα, κυρίως προς το τέλος της εβδομάδας. Δυο τρία μανιτάρια, δυο κλωνάρια σέλερι, μια μαραμένη πιπεριά, μερικά καρότα που έχουν μαλακώσει από την πολυκαιρία, ένα κομμάτι τυρί που μπορεί να έχει πιάσει λίγη μούχλα απ’ έξω. Μια φορά την εβδομάδα λοιπόν, μπορούμε να φτιάξουμε ένα ολόκληρο γεύμα με αυτά τα θλιμμένα τρόφιμα, όπως μια σάλτσα για το ρύζι μας, μια ομελέτα που θα τα αναδείξει σε κάτι πεντανόστιμο ή ακόμα και μια σούπα λαχανικών.
Το πετάς γιατί νομίζεις ότι δεν τρώγεται
Τέτοια είναι τα κοτσάνια του μπρόκολου, που μπορείς να ξεφλουδίσεις και να βράσεις παρέα με τα μπουκετάκια του, τα φύλλα του κουνουπιδιού που βράζονται κι αυτά, τα φύλλα των καρότων που ενώ είναι πικρά, σε μικρή δόση δίνουν έξτρα γεύση αν τα ψιλοκόψεις μέσα στις σαλάτες σου, οι φλούδες των ακέρωτων λεμονιών που γίνονται καταπληκτικό τουρσί, ακόμα και τα κουκούτσια των αβοκάντο που αν ξεραθούν και αλεστούν γίνονται ένα πολύ θρεπτικό αλεύρι.
Πλύνε τα φρούτα και τα ντοματίνια πριν τα βάλεις στο ψυγείο
Η ευκολία είναι το κλειδί σε αυτήν εδώ την πρακτική. Αν τα φρούτα είναι έτοιμα πλυμένα στο ψυγείο, είναι πολύ πιθανότερο εμείς ή κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας όπως τα παιδιά μας να ανοίξει και να πάρει μια χούφτα ντοματίνια ή ένα τσαμπί σταφύλια για σνακ. Ένα άλλο ωραίο κόλπο είναι να τα τεμαχίσουμε, και να τα βάλουμε στην κατάψυξη. Θα χρησιμεύσουν για τα smoothies μας ή ένα ωραίο σπιτικό σορμπέ. Οι κομπόστες με τα πολυκαιρισμένα μήλα και αχλάδια που γίνονται βράζοντάς τα για λίγη ώρα με ελάχιστο νερό και σχεδόν καθόλου ζάχαρη είναι μια ακόμα ωραία ιδέα.
Ψήσε τα λαχανικά σου
Αν έχεις λαχανικά στο ψυγείο που μοιάζουν να έχουν τελειώσει τις μέρες τους, μπορείς να τα σώσεις ψήνοντας όσα από αυτά ψήνονται στον φούρνο, σχεδόν όλα δηλαδή. Γίνονται ένα τέλειο συνοδευτικό σε κάθε γεύμα ενώ μπορούν να γίνουν τσιπς για υγιεινότατα σνακ.
Αν έχεις αγγουράκια που φαίνεται ότι δεν θα φαγωθούν, μπορείς να τα βάλεις σε ένα μείγμα νερού, αλατιού και ξυδιού και να τα κάνεις τουρσί. Πανεύκολο!
Κρίμα για τα μυρωδικά
Όποιος ισχυριστεί ότι δεν πετάει μαϊντανό ή άνηθο τουλάχιστον δύο φορές τον μήνα λέει ψέματα. Συνήθως αγοράζουμε ένα μάτσο απ’ το καθένα και χρησιμοποιούμε το μισό. Ακόμα κι αν κάνουμε την εξυπνάδα να τα τυλίξουμε με χαρτί κουζίνας πριν τα βάλουμε στο ψυγείο ώστε να παρατείνουμε την ζωή τους, έρχεται εκείνη η ώρα που τα κλωνάρια που δεν χρησιμοποιήσαμε μαραίνονται υπερβολικά και σαπίζουν λίγο λίγο. Πριν όμως φτάσουν τα πράγματα εκεί, μπορούμε να τα ψιλοκόψουμε και να τα παγώσουμε σε παγοθήκες μαζί με λίγο λάδι ή να τα μετατρέψουμε σε ωραία pesto ή chimichurri. Κρίμα τα καημένα!
Τα γαλακτοκομικά αλλάζουν θέση μεταξύ τους
Αν έχουμε ένα γιαουρτάκι στο ψυγείο που έχει λήξει μια δυο μέρες πριν, μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε στην θέση του γάλακτος σε κάποιο κέικ, της μαγιονέζας σε κάποια σαλάτα ή της κρέμας γάλακτος σε κάποια σάλτσα. Τα δημητριακά μας τρώγονται το ίδιο ευχάριστα και με γάλα και με γιαούρτι. Τα γαλακτοκομικά παίρνουν εύκολα το ένα την θέση του άλλου, κάτι που προτείνουν και οι ίδιοι οι σεφ στις συνταγές τους. Επίσης τρώγονται άνετα και μετά την ημερομηνία λήξης τους που είναι περισσότερο ενδεικτική παρά απόλυτη. Δεν έχουμε παρά να τα δοκιμάσουμε πριν τα πετάξουμε στα σκουπίδια.
Το ψωμί είναι χαμαιλέοντας
Ναι, το ψωμί μπορεί να φαγωθεί με τον συνηθισμένο τρόπο αλλά μπορεί να πάρει και άλλες μορφές προκειμένου να μην πεταχτεί στα σκουπίδια όταν ξεραθεί ή παλιώσει και δεν το θέλει κανείς μας.
Μπορεί να γίνει παξιμάδια αν σιγοψηθεί στον φούρνο. Να τριφτεί και να γίνει ψίχουλα που είτε θα χρησιμοποιηθούν κατ’ ευθείαν σε κάποια συνταγή, είτε θα ψηθούν ελαφρά και θα τα λατρέψουν όλοι πάνω στις σαλάτες ή όπου αλλού τα τοποθετήσει η δημιουργικότητά μας. Αν για παράδειγμα τα έχουμε αρωματίσει με λίγο σκόρδο πριν τα ψήσουμε μπαίνουν ωραία ακόμα και πάνω σε ζυμαρικά ή πίτσες.
Με τον ίδιο τρόπο μπορούμε να κάνουμε το παλιό ψωμί μας κρουτόν ή να λαδώσουμε και να αρωματίσουμε τις φέτες του με λίγο σκόρδο, θυμάρι ή ρίγανη και να τις ψήσουμε στο γκριλ. Όλοι θα αλλάξουν γνώμη για το παλιό ψωμί.
Η κατάψυξη είναι σύμμαχος
Μπορεί να φιλοξενήσει τα περισσεύματά μας για αρκετό καιρό ή τουλάχιστον μέχρι εκείνη την ημέρα που δεν θέλουμε να μαγειρέψουμε. Αν βάλουμε ένα μπολ με φαγητό στο ψυγείο πιθανότατα θα ξεχαστεί και όταν περάσουν λίγες μέρες θα πεταχτεί γιατί θα έχει χαλάσει. Αν κάνουμε όμως την αποθήκευση οργανωμένα στην κατάψυξη, θα δούμε ότι ξαναβγάζοντας το φαγητό στο τραπέζι λίγο καιρό αργότερα έχουμε περισσότερες πιθανότητες να το φάμε από το να το πετάξουμε.
Το θέμα της μείωσης της σπατάλης δεν είναι βουνό. Αν καθίσουμε κάτω και σκεφτούμε λιγάκι τις συνήθειες μας, ίσως να βρούμε κι άλλους τρόπους να είμαστε πιο επίκαιροι, τρόπους που έχουν να κάνουν με την δική μας ζωή και με τις δικές μας προτιμήσεις.