Τι είναι η τελειομανία;

Μήπως τσεκάρεις τρεις φορές τα email σου πριν τα στείλεις; Ή μήπως στενοχωριέσαι αν κάποιος τα πάει καλύτερα από σένα στην δουλειά ή στα μαθήματα; Αυτή η έντονη επιθυμία να αποφεύγουμε τα λάθη ονομάζεται περφεξιονισμός ή τελειομανία και μπορεί να αποδειχθεί μια εξαιρετικά περιοριστική πρακτική για την καθημερινή μας ζωή.

“Αν και η τελειομανία δεν είναι ψυχική διαταραχή από μόνη της, μπορεί να έχει όμως σοβαρό αντίκτυπο στην ψυχική ή των σωματική μας υγεία” λέει h καθηγήτρια ψυχιατρικής του Presbyterian Hospital της Νέας Υόρκης και εισηγήτρια του podcast “How Can I Help?”, Gail Saltz. Προσθέτει μάλιστα ότι είναι τελείως διαφορετική από την φιλοδοξία ή το κυνήγι των στόχων μας.

“Η φιλοδοξία είναι το κίνητρο που μας εμπνέει και μας οδηγεί να προσπαθούμε περισσότερο, αν όμως σε αυτήν την διαδικασία βάλουμε τον πήχη υπερβολικά ψηλά όσον αφορά την προσωπική μας αξία, τότε κινδυνεύουμε να μετατραπούμε σε τελειομανή πλάσματα που δεν ευχαριστιούνται με τίποτα.” λέει η Saltz.

Μπορεί η τελειομανία να είναι κάτι καλό;

Όπως λέει η Saltz, ο περφεξιονισμός, δηλαδή η τελειομανία, μπορεί να εκφραστεί και με υγιή τρόπο και να μας βοηθάει να προσπαθούμε για το καλύτερο ή για την κατάκτηση των στόχων μας. Γίνεται βλαβερός όταν κάποιος επικεντρώνεται στο να αποφύγει την αποτυχία με κάθε κόστος. “Αυτή η πρακτική μπορεί να περιορίσει δραματικά την καθημερινότητά μας.”

Υπάρχουν διαφορετικά είδη τελειομανίας;

Όπως λέει η κλινική ψυχολόγος Alissa Jerud, υπάρχουν διαβαθμίσεις στο επίπεδο τελειομανίας που μπορεί να έχει κάποιος, όπως επίσης και σε ποιους από τους τομείς της ζωής του την εφαρμόζει και για ποιούς διαφορετικούς λόγους.

Η Multidimensional Perfectionism Scale (MPS) είναι μία ειδικά φτιαγμένη κλίμακα που πρωτοδημιουργήθηκε το 1990 και μετράει την αγωνία κάποιου να μην κάνει λάθη ή να ανταποκρίνεται στις γονικές προσδοκίες όπως επίσης και την μανία του με την οργάνωση και την τάξη. Υπάρχουν λοιπόν δίαφορα είδη τελειομανούς ατόμου.

Ο κοινωνικός τελειομανής

Ή αλλιώς, αυτός που θεωρεί ότι οι άλλοι απαιτούν από αυτόν να είναι τέλειος με συνέπεια να κάνει ό,τι μπορεί ώστε να μην τον απορρίψουν ή τον κρίνουν αρνητικά. Αυτή είναι και η πιο διαδεδομένη μορφή περφεξιονισμού (33% των ατόμων που έχουν τελειομανία), ενώ μάλιστα υπάρχει σχετική ανοδική τάση σε όλον τον πληθυσμό. Συνδέεται ευθέως με τις διατροφικές διαταραχές και την κατάθλιψη και φυσικά θυμίζει το άγχος που προκαλείται σε πολλούς ανθρώπους εξαιτίας των social media.

Ο τελειομανής προς τους άλλους

Ο περφεξιονιστής αυτός απαιτεί την τελειότητα από τους συναδέλφους ή τους φίλους του και τους κρίνει αυστηρά αν δεν τα καταφέρνουν. Η τάση του αυτή πηγάζει από πιθανά αισθήματα ανασφάλειας ή δυσαρέσκειας και είναι δυνατό να μειώσει την δυνατότητά του να δημιουργήσει ποιοτικούς δεσμούς με τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του.

Ο αυστηρός με τον εαυτό του τελειομανής

Όπως λέει η Dr. Jerud, οι άνθρωποι αυτοί θέτουν πολύ ψηλά τον πήχη για τους ίδιους τους τους εαυτούς και απολαμβάνουν να δουλεύουν σκληρά ώστε να τα κάνουν όλα τέλεια. Η διαφορά όμως μεταξύ της επιθυμίας για επιτυχία και της πρακτικής να θέτουν τα προσωπικά τους στάνταρ τόσο ψηλά, καταλήγει βασανιστική. Μπορεί να προκαλέσει άγχος και αίσθημα ανεκπλήρωτου, κατάθλιψη και άλλα ψυχολογικά προβλήματα.

Μήπως φοβόμαστε την μη τελειότητα;

Η πιο σοβαρή μορφή τελειομανίας μπορεί να οδηγήσει σε μια ψυχική πάθηση που ονομάζεται ατελοφοβία, που είναι ουσιαστικά, ο ακραίος φόβος απέναντι στις ατέλειες. Μπορεί να μας οδηγήσει σε σοβαρές καταστάσεις όπως είναι η κατάθλιψη, το διαρκές άγχος, η δύσπνοια, οι ημικρανίες, ακόμα και η καρδιοπάθεια. Μπορεί να μας οδηγήσει σε αρνητικές συμπεριφορές όπως:

Το να αποφεύγουμε διαρκώς να κάνουμε κάτι από τον φόβο να μην κάνουμε λάθος.

Να αναπτύξουμε άγχος ότι απογοητεύουμε τους δικούς μας.

Να κυνηγάμε την τέλεια εμφάνιση ή επίδοση με όποιο κόστος.

Να καταλήξουμε να δυσκολευόμαστε να κάνουμε απλά καθημερινά πράγματα από τον φόβο της αποτυχίας.

Η τελειομανία και τα προβλήματα υγείας

Πολλές έρευνες έχουν καταδείξει την στενή σχέση της τελειομανίας με τις αυτοκτονικές τάσεις, ενώ παρατηρείται μια παγκόσμια τάση αύξησης των συμπτωμάτων της, που συνδέεται με την ιδέα που έχουν τα άτομα για την εικόνα του σώματός τους και τον τρόπο που αυτή προβάλλεται στα social media τους.

Μπορεί επίσης να προκαλέσει σύνδρομο χρόνιου πόνου, υψηλή αρτηριακή πίεση, κολικούς του εντέρου και έλκος στομάχου, που είναι όλα συμπτώματα του χρόνιου άγχους. Όσοι ανησυχούν διαρκώς για να τα κάνουν όλα τέλεια, είναι πιθανότερο να αντιμετωπίσουν και σωματικές ενοχλήσεις όπως μυϊκά τραβήγματα, ταχυπαλμίες, ναυτία και πονοκεφάλους, προσθέτει η Dr. Jerud. Μπορεί επίσης να δυσκολεύονται να κοιμηθούν και να νοιώθουν κουρασμένοι όλη την ημέρα.

“Κάθε φορά που αγνοούμε τα σημάδια που μας δίνει το σώμα μας και πιέζουμε τον εαυτό μας πέρα από τις δυνάμεις και τις δυνατότητές μας, μπαίνουμε σε επικίνδυνα μονοπάτια όπου δημιουργούμε μη ρεαλιστικές προσδοκίες για τον εαυτό μας” λέει. “Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο στον οποίο κυνηγάμε κάθε φορά την καλύτερη επίδοση από αυτή που είχαμε πρωτύτερα.”

Μπορεί να θεραπευτεί η τελειομανία;

“Ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσεις την τελειομανία σου” λέει η Dr. Jerud, “είναι να αρχίσεις σταδιακά να κάνεις το αντίθετο από αυτό που η τάση σου υπαγορεύει. Για παράδειγμα, αν έχεις την τάση να κοιτάζεις και να ξανακοιτάζεις τα emails σου πριν τα στείλεις, προσπάθησε να μειώσεις αυτή την συμπεριφορά. Δες αν μπορείς να καταφέρεις να πατήσεις αποστολή αμέσως μόλις τα έχεις γράψει χωρίς να κάνεις τις άπειρες διορθώσεις.

Αν πασχίζεις να έχεις πάντα την τέλεια εμφάνιση ή να ανεβάσεις την τέλεια φωτογραφία στο Instagram, προσπάθησε να κατεβάσεις λίγο την προσπάθεια, φορώντας για παράδειγμα και ένα ρούχο που θεωρείς ότι δεν σου πάει και πάρα πολύ ή παράλειψε ένα δυο βήματα στο άψογο μακιγιάζ σου. Κάντο ακόμα κι αν σε κάνει να αγχώνεσαι. Θα δεις ότι δεν ήρθε το τέλος του κόσμου και πιθανότατα δεν το έχει προσέξει κανείς.

Μπορείς επίσης να εξασκηθείς στην ενσυνηδειτότητα, να δείξεις μεγαλύτερη συμπόνια για τον εαυτό σου και να κάνεις λίγο χώρο ακόμα και για την αποτυχία στην ζωή σου.

Γνωρίζοντας πόσα προβλήματα μπορεί να σου προκαλέσει η πρακτική της τελειομανίας, ίσως είναι πια η ώρα να γίνεις λίγο επιεικής με τον εαυτό σου.