Ένα απόγευμα του 2017, λαμβάνω στο Messenger το εξής μήνυμα από το Facebook προφίλ Sam Albatros: “Γεια σας, είμαι αδερφή;”. Παρακολουθούσα ήδη καιρό τη διαδικτυακή του δραστηριότητα, συνεπώς το μήνυμα δεν με παραξένεψε. Υπέθεσα ότι κάνει κάποιου είδους δημοσκόπηση, ότι συλλέγει δεδομένα για κάποιο ενδεχόμενο project καθώς ο/η/το Sam είχε ήδη αρχίσει να καθιερώνεται μέσω των social media ως mixed media καλλιτέχνης και συγγραφέας. Χωρίς ιδιαίτερη σκέψη απάντησα “Γεια σου. Είσαι άνθρωπος”, για λάβω την ξεκαρδιστική απάντηση: “Τόσο χάλια;”

Τέσσερα χρόνια μετά, με αφορμή την κυκλοφορία του πρώτου του/της μυθιστορήματος “Ελαττωματικό Αγόρι” (Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2021), για το οποίο το κύμα θετικής ανταπόκρισης από το αναγνωστικό κοινό (και ειδικά το νεαρότερο που δεν συνηθίζει να διαβάζει βιβλία) υπήρξε πρωτοφανές για τα δεδομένα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, έχω την ευκαιρία να μάθω επιτέλους τι ήταν αυτό το μήνυμα, αλλά και να συνομιλήσω με τον/την/το Sam Albatros, μεταξύ άλλων, για την τέχνη και τη λογοκλοπή στα social media, το πώς οι αναφορές στο “Ελαττωματικό Αγόρι” – ανάμεσά τους τα Pokémon και η Παολίνα (La Usurpadora) – χαρτογραφούν την ελληνική επαρχία των αρχών της νέας χιλιετίας, αλλά και τον χιλιοειπωμένο όρο “διαφορετικότητα”.

Το βιβλίο “Ελαττωματικό Αγόρι” βρέθηκε λίγες μέρες μετά την κυκλοφορία του στην λίστα με τα ευπώλητα του Public και η πρώτη έκδοσή του εξαντλήθηκε σε δύο εβδομάδες. Όταν ο/η/το Sam μοιράστηκε στο Facebook/Instagram ότι τα δωρεάν αντίτυπα που του/της αντιστοιχούν έχουν τελειώσει, κατακλύστηκε από μηνύματα στα οποία διάφορα άτομα δήλωσαν πρόθυμοι να αγοράσουν x αριθμό αντιτύπων, έτσι ώστε να δοθούν σε όποι@ δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να αγοράσει το βιβλίο.

Το “Ελαττωματικό Αγόρι” είναι ένα βιβλίο που αφορά όλα και πράγματι κατόρθωσε να αγγίξει κόσμο ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, σεξουαλικού προσανατολισμού. Νέοι γονείς διαβάζουν το βιβλίο και ανυπομονούν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους για να το διαβάσουν κι αυτά. Μεγάλοι άνθρωποι πηγαίνουν συγκινημένοι στα βιβλιοπωλεία αφού το έχουν τελειώσει και εξομολογούνται στους βιβλιοπώλες τα λάθη που έχουν κάνει ως γενιά. Άλλα ελαττωματικά αγόρια και κορίτσια, αναγνώρισαν κομμάτια του εαυτού τους μέσα στις σελίδες του. “Με στεναχωρεί πάρα πολύ που νεότερα από εμένα παιδιά ταυτίστηκαν με το βιβλίο μου, γιατί αυτό σημαίνει ότι τόσα χρόνια μετά δεν έχουν αλλάξει πολλά. Θα ήθελα η νέα γενιά να έρθει να μου πει, “Δεν μας αφορά αυτό το βιβλίο, γιατί δεν μπορούμε να ταυτιστούμε”, αναφέρει ο/η/το Sam Albatros, που κατόρθωσε να βγάλει την queer λογοτεχνία από τη σφαίρα του underground στην Ελλάδα, να σπάσει το φράγμα και να αγγίξει το mainstream, με την καλύτερη των εννοιών.

Ένα μικρό παιδί από την επαρχία, που βλέπει Παολίνα, παίζει Pokémon και Super Mario στο Nintendo και νιώθει ελαττωματικό καθώς δεν χωρά στα στενά όρια αυτού που ελληνική κοινωνία χαρακτηρίζει ως “αγόρι”, γίνεται θύμα σχολικού εκφοβισμού, ενδοοικογενειακής  βίας και συναισθηματικής κακοποίησης. Όλα αυτά περνούν σχεδόν υποδόρια στον αναγνώστη, ενώ η γλώσσα εναλλάσσεται ή μάλλον ακροβατεί, πολύ έξυπνα ανάμεσα στον αθώο τόνο ενός παιδιού δημοτικού και τις στιγμές που εκείνο μιμείται τον τρόπο ομιλίας των μεγάλων. Ο/η/το συγγραφέας σκιαγραφεί χαρισματικά τις κλειστές κοινωνίες των αρχών του 2000, βάζοντας στο επίκεντρο όλες τις αναφορές των millennials ανεξαρτήτως γεωγραφικού μήκους και πλάτους.

Αισθάνομαι ότι στην ελληνική λογοτεχνία έχουμε συνηθίσει αφηγήματα εντελώς αποκομμένα από την πραγματική ζωή όπου προβάλλονται μόνο συγκεκριμένα πρότυπα. Φαίνεται και από το γεγονός ότι η queer λογοτεχνία θεωρείται κάτι υποδεέστερο. Όταν μετέφραζα queer ποιητές άκουγα από εκδότες ότι πρόκειται για “αμερικανιά”, για μια μόδα, όταν ρωτούσα γιατί δεν τα συμπεριλαμβάνουν στο έντυπό τους. Ένιωσα ότι πρέπει να αποδοθεί ένας φόρος τιμής σε όλα εκείνα τα παιδιά της επαρχίας που δεν είχαν γονείς να τους φερθούν σωστά, να τους δώσουν να διαβάζουν βιβλία ή να δουν ταινίες που θα τους έκαναν διανοούμενους. Το βιβλίο περιγράφει τα παιδιά της επαρχίας και όλα τα millennial παιδιά – δεν υπάρχει παιδί αυτής της γενιάς που να μην έχει κάνει όλα όσα αναφέρονται στο βιβλίο. Είναι μια δήλωση σχεδόν, ότι η λογοτεχνία πρέπει να είναι κοντά στην πραγματική ζωή, ότι η καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων, μιας “κατώτερης” κοινωνικής τάξης (όπως τη θεωρούν) δεν πρέπει να αγνοηθεί. Πως αυτοί οι άνθρωποι που έχουν μόνο μια τηλεόραση στο σπίτι, δεν έχουν βιβλία, είναι άξιοι να γίνουν κομμάτι της λογοτεχνίας. Είναι ένα σχόλιο κατά του ελιτισμού στην τέχνη και συγκεκριμένα στη λογοτεχνία”.

Φωτογραφία: Sam Albatros

Πρόσφατα ο/η/το Sam Albatros δημοσιοποίησε το γεγονός ότι δημοφιλές account του Instagram αναδημοσιεύεσε μία ανάρτησή του χωρίς να ζητήσει την άδειά του. “Δεν είναι κάτι που συμβαίνει πρώτα φορά. Έχε συμβεί και με μεταφράσεις για το queerpoets.com (σ.σ. το site που ξεκίνησε το 2018 με σκοπό να προωθήσει την queer ποίηση στην Ελλάδα μεταφράζοντας queer και μη-queer ποιητές από όλο τον κόσμο και δημοσιεύοντας κάποια δικά του/της ποιήματα επίσης), οπότε συνηθισμένα τα βουνά στα χιόνια. Παρόλα αυτά, τότε  χαιρόμουν που τους άρεσαν, και μοιράζονταν τα ποιήματα. Όμως τώρα δεν μιλάμε για μετάφραση, αλλά για κείμενό μου πάρα πολύ προσωπικό, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για σκοπιμότητες που δεν γνωρίζω”.

Τα social media μπορούν να είναι κανάλια προώθησης της δουλειάς νέων καλλιτεχνών με τεράστια δυναμική, τα παραδείγματα είναι πολλά. Ωστόσο, πόσο “ασφαλής” είναι η τέχνη τους όταν μοιράζεται ελεύθερα στο internet; “Σοκαρίστηκα, γιατί τα social media, από το 2017, αποτελούν για μένα μία μεγάλη διέξοδο για την τέχνη μου. Πολλοί έχουν πάει σε μία σχολή Καλών Τεχνών και τους έχει στηρίξει ο καθηγητής τους, ή ένας εκδότης, ή ένας χρηματοδότης. Εγώ σπούδασα επιστήμη και με στήριξαν οι χρήστες των social media και τους είμαι πάντα ευγνώμων γι’ αυτό. Για μένα τα κοινωνικά δίκτυα ήταν πάντα ένας χώρος στον οποίο ένιωθα ασφαλής κι αυτό, με αφορμή το περιστατικό, κάπως κλονίστηκε. Είναι η πρώτη φορά που αισθάνθηκα λοιπόν ότι κινδυνεύει η δουλειά μου, ότι μπορεί κάποιος να τη χρησιμοποιήσει όπως θέλει κι εγώ να μην μπορώ να κάνω τίποτα για αυτό.

Επίσης, ο/η/το Sam Albatros έδωσε και μία τηλεοπτική συνέντευξη στην κρατική τηλεόραση και στην εκπομπή Στουντιο 4, μια πρωτοφανής ορατότητα για την queer καλλιτεχνική σκηνή. Δεν μπορώ παρά να αναρωτηθώ τι άποψη έχει για την ελληνική τηλεόραση, κρατική και ιδιωτική, η οποία βρίσκεται σε μία εμφανή κρίση ταυτότητας. Από μία βλέπουμε τον ομοφυλοφιλικό έρωτα να εκφράζεται επιτέλους ελεύθερα, κι από την άλλη κακής ποιότητας reality εκπομπές που αντικειμενοποιούν τη γυναίκα και διαιωνίζουν στερεότυπα σε σχέση με το φύλο της. Ψυχαγωγικές εκπομπές να σκύβουν πάνω από το #MeToo κίνημα και να υπερασπίζονται τα θύματα χωρίς να τα αμφισβητούν στιγμή, ενώ οι ενημερωτικές “σφυρίζουν κλέφτηκα”.

Φωτογραφία: Ελπίδα Χαρίτου

Τους είμαι τόσο ευγνώμων που με προσκάλεσαν επειδή τους άρεσαν αυτά που ανεβάζω στα social media. Σκέψου ότι εμείς οι millennials μεγαλώσαμε χωρίς τα social media να τροφοδοτούν την τηλεόραση, η τηλεόραση ήταν τότε ο απόλυτος αφέντης. Δεν υπήρχε αυτή η ποικιλομορφία του TikTok, του Instagram που έχει η νέα γενιά σήμερα, εμείς καταναλώναμε μόνο τα προϊόντα που αποφάσιζε ένας καναλάρχης. Είναι πολύ καλό που υπάρχει αυτή η συνομιλία τηλεόρασης – social media και χαίρομαι πολύ που πλέον συζητάμε τέτοια πράγματα ανοιχτά, οριακά νιώθω ότι ζω 200 χρόνια μετά. Μακάρι όλο και περισσότεροι άνθρωποι να μιλήσουν ανοιχτά. Ακριβώς επειδή υπάρχει πολυφωνία πλέον, δεν έχουμε πια μόνο το πρότυπο “Φυστικάκι Αιγίνης, πουτανιά;” ή του gay που ερωτεύεται την Βανδή και γίνεται “στρέιτ”, ή τα fashion αφηγήματα της Μαλβίνας που ξεφτιλίζουν μόδιστρους και αδερφές. Υπάρχει συμπερίληψη, το να γίνεσαι μέρος μιας συζήτησης στην ελληνική τηλεόραση είναι πάρα πολύ σημαντικό, όπως σημαντικό είναι να μην σε βάζουν κάτω από την ταμπέλα της διαφορετικότητας”, τονίζει ο/η/το Sam Albatros, για τον πλέον δημοφιλή όρο.

“Όταν σε αποκαλούν “διαφορετικό” σε κατηγοριοποιούν και σε συγκρίνουν με το default, δηλαδή την ετεροκανονικότητα, αντί να προσπαθούν να διαλύσουν αυτούς τους όρους και αυτές τις κανονικότητες. Δεν μου αρέσει καθόλου η λέξη “διαφορετικότητα”. Είμαστε όλα παραλλαγές του ίδιου πράγματος και πρέπει να σταματήσουμε επιτέλους να μιλάμε για διαφορετικότητα σαν συνώνυμο ομάδων που δεν θεωρούμε κοινωνικά αποδεκτές, ή τις οποίες βλέπουμε με οίκτο”.

Ήδη συζητά το ενδεχόμενο το βιβλίο να γίνει θεατρικό έργο, ενώ το 2022 αναμένεται να κυκλοφορήσει σε μετάφραση του/της το εμβληματικό βιβλίο ποίησης “Crush” του Richard Siken από τις εκδόσεις Πόλις. Όπως λέει, θα υπάρξει και δεύτερο και τρίτο και τέταρτο βιβλίο και εύχεται να μπορέσει να καταφέρει μία μέρα να ζει αποκλειστικά από την τέχνη του/της. Στην τελευταία σελίδα του “Ελαττωματικού αγοριού” υπάρχει μία λυτρωτική για τον ήρωα συνάντηση. Μια παρέμβαση, λίγο σαν την καλή νεράιδα του παραμυθιού, λίγο σαν τον από μηχανής θεό της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, που σου αφήνει μια γλυκόπικρη επίγευση και την ελπίδα ότι το ελαττωματικό αγόρι της ιστορίας βλέπει τον εαυτό του από εκείνη τη στιγμή κι έπειτα λιγότερο ως τέτοιο. “Μακάρι πολλά “ελαττωματικά” παιδιά να είχαν αυτήν την παρέμβαση, έτσι ώστε να μην κλείνει το βιβλίο της δικής τους πραγματικής ιστορίας, σε εκείνη την ευαίσθητη ηλικία, χωρίς καμία ελπίδα”.