Το bullying εντός του όποιου εργασιακού χώρου έχει αρχίσει πλέον να αναγνωρίζεται, να συζητιέται και να καταπολεμείται. Ωστόσο, σχεδόν κανένας δεν μιλάει για το mobbing. Ίσως γιατί δεν γνωρίζουμε τόσο τι είναι, ίσως γιατί συχνά δεν αναγνωρίζεται και ίσως γιατί είναι εύκολο να συγκαλυφθεί. Τα στατιστικά, πάντως, μάς λένε ότι περίπου το 1/3 των εργαζόμενων έχει υπάρξει θύμα του, με τις γυναίκες να βρίσκονται πιο συχνά σε αυτή τη θέση.  

Τι είναι το mobbing στον χώρο εργασίας;  

Το mobbing θυμίζει αρκετά το bullying, αλλά έχει αρκετές διαφορές. Κατ’ αρχάς, το bullying έχει έναν θύτη. Αντιθέτως, το mobbing πυροδοτείται από ένα ή δύο άτομα και σταδιακά γίνεται από μία ομάδα ανθρώπων σε ένα πρόσωπο.  

Οι εκφράσεις του μπορεί να είναι διαφορετικές και συνήθως συνδέονται με την αρχική του αιτία. Δηλαδή; Το mobbing μπορεί να έχει παρόμοιες βάσεις με το bullying. Πράγμα που σημαίνει ότι το ωθεί ο ρατσισμός, ο σεξισμός, η ομοφοβία, η τρανσφοβία και άλλες αντίστοιχες προκαταλήψεις. Συχνά, όμως, οι αιτίες του είναι διαφορετικές. Δεν είναι σπάνιο να έρθει ως εκδίκηση-ανταπόδοση προς κάποιον ή ως μέσω υπονόμευσής του για την προσωπική επαγγελματική ανέλιξη.  

Πώς μπορούμε να δούμε τα παραπάνω στην πράξη;  

Στην περίπτωση, που πηγή του mobbing είναι κάποιο είδος μισαλλοδοξίας, οι -κοινών πεποιθήσεων- θύτες είναι πιο πιθανό να κάνουν άμεσες λεκτικές και σωματικές επιθέσεις στο θύμα, στοχεύοντας στο χαρακτηριστικό του που τους “προκαλεί”. Αυτό μπορεί να είναι το φύλο του, η σεξουαλικότητά του, η θρησκεία του, η εθνικότητά του, ακόμα και η ηλικία του.  

Τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά στις άλλες περιπτώσεις. Για παράδειγμα, αν κάποιος καταγγείλει την αντιεπαγγελματική συμπεριφορά ενός συναδέλφου του, ο τελευταίος είναι πιθανό να αναζητήσει εκδίκηση μέσω του mobbing. Πώς; Διαδίδοντας φήμες για δήθεν αντιεπαγγελματική συμπεριφορά του πρώτου ή λέγοντας ψέματα ότι ο πρώτος έχει κατηγορήσει άλλους συναδέλφους αναίτια. Αυτό, μάλιστα, δεν το κάνει μόνος του, αλλά επιστρατεύοντας τους φίλους του στο γραφείο. Έτσι, δημιουργεί για το θύμα του mobbing ένα εχθρικό εργασιακό περιβάλλον, αλλά και το απομονώνει κοινωνικά από συζητήσεις εντός του γραφείου ή και εξόδους μετά τη δουλειά.  

Μία άλλη περίπτωση; Ένα νέο πρόσωπο έρχεται σε ηγετική θέση στο γραφείο ή κάποιος διεκδικεί την ίδια θέση με κάποιον άλλον. Ο τελευταίος και στις δύο περιπτώσεις νιώθει ότι απειλείται. Τι κάνει, λοιπόν; Ο ίδιος και οι φίλοι του στο γραφείο ξεκινούν μία “καμπάνια” υπονόμευσης του “αντιπάλου”. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι αγνοούν τις οδηγίες και τις δουλειές που τους αναθέτει, ότι κοροϊδεύουν τις ιδέες του ή ότι τον αποκλείουν και δεν τον ενημερώνουν για τα meetings, όπου μπορεί να εκφράσει τις προτάσεις του. 

Να πούμε πως, όταν δεν είσαι το άτομο που το ξεκινάει, αλλά η γενική ομάδα του, είναι πολύ πιθανό να μη συνειδητοποιείς ότι κάνεις mobbing. Αυτό είναι πιθανό να συμβεί ειδικά αν το mobbing γίνεται μέσω του κοινωνικού αποκλεισμού του ατόμου.  

Οι συνέπειες του mobbing 

Στην ουσία οι αρνητικές του συνέπειες αφορούν τρεις διαφορετικές πλευρές. Προφανώς, οι πιο μεγάλες επιπτώσεις πέφτουν στο θύμα. Λίγες εβδομάδες mobbing αρκούν για να το επηρεάσουν ψυχολογικά και σωματικά. Το κύριο αποτέλεσμα είναι η διάλυση της αυτοπεποίθησης του θύματος. Αυτή με τη σειρά της μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη ή αγχώδεις διαταραχές και κατ’ επέκταση σε αϋπνία, διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος και στομαχόπονους. Ακόμα κι αν το θύμα έχει αρκετές άμυνες ώστε να αποφύγει τα παραπάνω, είναι αρκετά πιθανό ότι η επαγγελματική του υπόληψη θα φθαρεί εντός και εκτός του συγκεκριμένου εργασιακού περιβάλλοντος. 

Την ίδια στιγμή, το mobbing επηρεάζει αρνητικά και τους εκτός αυτού εργαζόμενους. Είναι πολύ πιθανό κάποιοι να αντιλαμβάνονται τον “πόλεμο” που δέχεται ένας συνάδελφός τους από μία συγκεκριμένη ομάδα. Ωστόσο, αυτοί δεν μιλάνε από φόβο ότι θα έρθουν αντιμέτωποι με τις ίδιες συμπεριφορές. Ο φόβος αυτός, σε συνδυασμό με τις ενοχές που δεν κάνουν τίποτα για να βοηθήσουν, έχει ως αποτέλεσμα να πέσει η παραγωγικότητά τους και να βιώνουν παρόμοια αισθήματα άγχους με το θύμα.  

Βάσει των παραπάνω ίσως υποθέτεις ποιος είναι ο τρίτος που πλήττεται από το mobbing. Η εκάστοτε εταιρεία. Όταν έχεις ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον δύο είναι τα πράγματα που θα συμβούν. Κατ’ αρχάς, ένα μεγάλο μέρος των εργαζομένων σου θα έχει κακή ψυχολογία και δεν θα μπορεί να αποδώσει στο 100%. Παράλληλα, σταδιακά καλοί υπάλληλοι θα σε εγκαταλείπουν και θα μένεις με αυτούς που δημιουργούν το εχθρικό περιβάλλον, καταλήγοντας σε έναν φαύλο κύκλο. 

Πώς μπορεί να καταπολεμηθεί το mobbing;  

Ναι, θα μπορούσαμε να ρίξουμε το βάρος στα θύματα. Να τους πούμε πώς να αντιδράσουν, πώς να προφυλαχτούν και πώς να αντέξουν. Το mobbing, όμως, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως αυτό που είναι. Ευθύνη της ίδιας της εταιρείας.  

Το παράδειγμα θα πρέπει να έρχεται από τις θέσεις εξουσίας. Αυτό σημαίνει ότι προϊστάμενοι και διευθυντές θα πρέπει να έχουν μία ξεκάθαρα μη τοξική συμπεριφορά και επίσης να μην προάγουν τέτοιες συμπεριφορές. Μπορείς να κινητοποιήσεις τους υπαλλήλους σου να βελτιωθούν χωρίς να τους εκφοβίζεις και χωρίς να τους ωθείς στο να τρώγονται μεταξύ τους. Το πρώτο θα περάσει το μήνυμα ότι τέτοιες συμπεριφορές είναι αποδεκτές και το δεύτερο δεν θα βοηθήσει τους ικανούς, αλλά το “όρνια”. Μία διεύθυνση που προάγει την αλληλουποστήριξη είναι πολύ πιο πιθανό να έχει θετικά αποτελέσματα για κάθε είδους εταιρεία.  

Παράλληλα, η εταιρεία θα πρέπει να έχει μία ξεκάθαρη πολιτική απέναντι σε κάθε έκφραση bullying και mobbing. Είναι αναγκαίο να δοθεί ξεκάθαρα το μήνυμα στους υπαλλήλους τόσο ότι μπορούν να αισθάνονται ασφαλείς, όσο και ότι τοξικές συμπεριφορές δεν θα είναι αποδεκτές και θα έχουν συνέπειες.