Ο οίκος Balenciaga συγκαταλέγεται αυτή την στιγμή στα πιο προβοκατόρικα σπίτια της μόδας. Σχεδιαστικά μιλώντας. Από την στιγμή που τα ηνία ανέλαβε ο Demna Gvasalia σαν καλλιτεχνικός διευθυντής, το μονοπάτι του άλλοτε κομψού και μίνιμαλ οίκου έχει πάρει μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση, καθιστώντας τον έτσι έναν από τους πιο εμπορικούς, αναγνωρίσιμους και “κουλ”. Τα πρωτεία ανήκουν εξ’ ολοκλήρου στον Gvasalia ο οποίος έχει ένα εξαιρετικό αυτί. Το ταλέντο του να αφουγκράζεται αυτό που θέλει ο κόσμος πριν από τους άλλους τον έχει φέρει στην κορυφή του σχεδιαστικού πάνθεον, ένα ταλέντο λοιπόν διόλου αμελητέο σε τούτη την uber-ανταγωνιστική αγορά. Το “τώρα” και το “αμέσως μετά” στην μόδα ήταν άλλωστε από πάντα το πιο σημαντικό κριτήριο.

Σε αυτόν τον μαραθώνιο μόδας που ορίζει ποιος θα βγει πρώτος σε αυτό που ζητάει ο κόσμος, τον οποίο ο Demna κερδίζει εδώ και πολλές σεζόν δίνοντας στον όμιλο Kering τόσο κύρος όσο και μεγάλα κέρδη, ήταν επόμενο κάποια στιγμή να τρέξει λίγο πιο γρήγορα και να ακουμπήσει την αλαζονική πλευρά του νομίσματος. Δεν είναι άλλωστε παράξενο για κάποιον που “νικάει” σεζόν την σεζόν να αποκτήσει μια κάποια αίσθηση παντοδυναμίας και να οδηγηθεί σε δρόμους πέραν του δέοντος προκλητικούς. Όπως και έγινε.

Η τελευταία καμπάνια του οίκου έχει δημιουργήσει μια κάποια αρνητική αντίδραση στην κοινότητα της μόδας για αυτόν ακριβώς το λόγο. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Φθαρμένα “μέχρι το κόκκαλο” sneakers που οριακά δεν φοριούνται από την ταλαιπωρία είναι οι πρωταγωνιστές της πιο πρόσφατης καμπάνιας του οίκου. Και δεν μιλάμε για φθορά που θα δεις σε ένα παπούτσι από “δεύτερο χέρι” αλλά για φθορά που θα έβλεπες σε κομμάτια που έχουν πεταχτεί στα σκουπίδια. Η ιστορία πίσω από την καμπάνια; Βιωσιμότητα. Η ειρωνεία πίσω από την καμπάνια; Τα εν λόγω 100 συλλεκτικά κομμάτια, που κοστίζουν 1.500 ευρώ το ένα (!), φτιάχτηκαν από ολοκαίνουργια sneakers τα οποία καταστράφηκαν επί τούτου για την συγκεκριμένη καμπάνια, κάνοντας την λέξη βιωσιμότητα να ακούγεται τουλάχιστον προκλητική.

Image may contain Wood and Driftwood

Courtesy of Balenciaga

Βέβαια η καμπάνια φαίνεται πως θα είναι έξτρα επιτυχημένη από εμπορικής πλευράς καθώς η έννοια του φθαρμένου είναι κάτι που ομολογουμένως όπως φαίνεται ο κόσμος της μόδας και μη ζητάει. Και ο Demna άκουσε.

Η “αγάπη” για το φθαρμένο βέβαια δεν είναι κάτι νέο στην αγορά. Η πρώτη φορά που είδαμε κάτι φθαρμένο ανεπανόρθωτα να πωλείται ως το νέο καυτό πράγμα ξεκίνησε από την δεκαετία των ’70ς όταν η αντικουλτούρα του grunge έκανε την εμφάνισή της. Η αρχή έγινε από τα ταλαιπωρημένα σκισμένα τζιν που τότε έγιναν περιζήτητα από τα κουλ παιδιά της εποχής φέρνοντας στο προσκήνιο το punk ντύσιμο. Την συνέχεια έδωσε η Vivienne Westwood στα δοξασμένα ’80ς χαρίζοντας φωνή στην “θυμωμένη” νιότη.

Η ιστορία ωστόσο δεν άργησε να μεταφερθεί και στους luxury οίκους με τον Marc Jacobs να σχεδιάζει μια τόσο προβοκατόρικη συλλογή για τον οίκο Perry Ellis που τελικά οδήγησε στην απόλυσή του. Μια εκ των υστέρων άδικη απόλυση αφού όπως φάνηκε στα ΄90ς το φθαρμένο, το πολυφορεμένο έφτασε στο απόγειό του με τα τότε σύγχρονα είδωλα όπως ο Kurt Cobain να δίνουν στην τάση μεγάλο χώρο με τις ενδυματολογικές τους επιλογές. Από το φθαρμένο σκισμένο τζιν των ’70ς φτάσαμε στα distressed δερμάτινα jackets και στα ταλαιπωρημένα flannel πουκάμισα που έπειτα από συγκεκριμένη επεξεργασία πωλούνταν ως καινούργια και μάλιστα σε τιμές πολύ υψηλές χάρη στην μεγάλη ζήτησή τους.

Η ιστορία δεν τελειώνει εκεί αφού το φθαρμένο πολυφορεμένο σκισμένο τζιν έζησε μια μεγάλη αναβίωση στα early zeros. Στην πολύ χαμηλοκάβαλη πια μορφή του γίνεται αντικείμενο πόθου για όλη τη νεολαία και μη, χάρη σε fashion icons της εποχής όπως JLo, Beyonce και Christina Aguilera που το τιμούσαν σχεδόν σε κάθε τους εμφάνιση ακόμα και σε κόκκινα χαλιά.

Η όλη υπόθεση βέβαια δεν είναι τόσο αθώα αφού η επεξεργασία των ρούχων για να φτάσουν σε αυτή την φθαρμένη κατάσταση είναι κάθε άλλο παρά φιλική προς το περιβάλλον. Βαριά τοξικά χημικά χρειάζονται για να φέρουν τα εν λόγω κομμάτια σε αυτό το επίπεδο φθοράς. Χημικά τα οποία για να χρησιμοποιηθούν οι εργάτες ρουχισμού υποβάλλονται σε κίνδυνο με την επαφή. Μέχρι και τα early zeros τούτο το γεγονός δεν αποτελούσε πρόβλημα αφού η οικολογική συνείδηση και οι εργασιακά ηθικές πρακτικές δεν αποτελούσαν προτεραιότητα για κανέναν. Σήμερα όμως κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Επομένως ο οίκος Balenciaga δίνοντας χώρο σε τέτοιες καταστροφικές μεθόδους εν έτει 2022 γίνεται δικαιώς στόχος αρνητικού σχολιασμού.

Στον αντίποδα θα ρωτήσεις, και τι άλλο θα μπορούσε να κάνει. Όταν το αγοραστικό κοινό ζητάει κάτι πολύ συγκεκριμένο είναι εμπορικά ασύμφορο να μην του το δώσεις σύμφωνα με τα καπιταλιστικά πρότυπα πάντα. Η απάντηση εδώ είναι απλή.

Ο Demna θα μπορούσε να διαχειριστεί την όλη καμπάνια που τονίζουμε ότι στόχο είχε να προωθήσει την έννοια της βιωσιμότητας με έναν αληθινά βιώσιμο τρόπο. Μιλούνια ήδη φορεμένα παπούτσια υπάρχουν σε αφθονία τόσο σε πλατφόρμες second hand αγορών, όσο και στο αρχείο του οίκου σίγουρα. Θα μπορούσε λοιπόν να έχει πάρει ήδη φορεμένα sneakers, ήδη ταλαιπωρημένα και αποχρωματισμένα και απλά να προσθέσει κάποια σκισίματα δίνοντας έτσι στην λέξη βιωσιμότητα την αξία που της πρέπει. Αντί αυτού παρήγαγε 100 ολοκαίνουργια παπούτσια τα οποία στην συνέχεια κατέστρεψε με όλους τους μη περιβαλλοντικά συνειδητούς τρόπους.

Και δεν θα αποτελούσε αυτό μια τόσο νέα μέθοδο. Πολλά brands ήδη το κάνουν με φωτεινό παράδειγμα το Re/Done, ένα brand που παίρνει παλιά Levis τζιν και τα επεξεργάζεται με φιλικούς προς το περιβάλλον τρόπους παράγοντας έτσι αληθινά βιώσιμα προϊόντα.

Στην τελική, αν κάποιος αρέσκεται τόσο πολύ στην φθαρμένη, πολυφορεμένη αισθητική, υπάρχουν εκεί έξω πολλές εταιρείες που προσφέρουν luxury second hand κομμάτια, όπως το Vestiaire Collective, το Depop και το The RealReal. Και αν το πορτοφόλι σου δεν φτάνει ως εκεί, γιατί να μην πας στο βιντατζάδικο της γειτονιάς σου.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο Demna είναι τόσο σχεδιαστικά όσο και εμπορικά ευφυής. Όταν ωστόσο βρίσκεσαι στο απόγειο της επιτυχίας, και όλα τα μάτια είναι στραμμένα πάνω αποτελείς σίγουρα ένα παράδειγμα προς μίμηση. Καλό θα ήταν ο σχεδιαστής να εκμεταλλευτεί την δύναμή του αυτή δίνοντας το σωστό, ουσιαστικά βιώσιμο παράδειγμα, στρέφοντας παράλληλα ολόκληρη την βιομηχανία στην κατεύθυνση που χρειαζόμαστε. Ο πλανήτης δεν έχει ατελείωτες αντοχές, και οίκοι κολοσσοί όπως ο Balenciaga οφείλουν να είναι πιο προσεκτικοί όταν πρόκειται για οικολογικές συνειδήσεις.