Αν μας ρωτάς, η καθιέρωση του όρου gender-fluid και gender-neutral στη μόδα, είναι μια ελπιδοφόρα απόδειξη για την εξέλιξη αυτής της επιδραστικής πλην ξεροκέφαλης βιομηχανίας. Η ελιτίστικη βέβαια φύση που πάντα χαρακτήριζε το χώρο αυτό, την εμποδίζει από το να διανύσει σε έναν λογικό χρόνο την απόσταση μέχρι την αληθινή αμετάκλητη αλλαγή σε ό,τι αφορά την εν γένει συμπεριληπτικότητα. Μιλώντας λοιπόν για το φύλο και τη μόδα, είναι πολλά αυτά που έχουμε να πούμε, και δεν αφορούν μόνο στο παρόν.

Αν αναλογιστούμε πως η μόδα ήταν πάντα ο καθρέφτης της κοινωνίας, ήταν αρκετές οι φορές που τα ρούχα μας έδειχναν πού βρισκόμαστε συλλογικά, όπως τώρα. Η “νέα” τάση λοιπόν που φέρνει στο προσκήνιο το gender-neutral design, δεν είναι στην πραγματικότητα τόσο νέα, αφού η σχέση του ρούχου με το φύλο ιστορικά είχε πάντα διακυμάνσεις. Στην πραγματικότητα, ο 20ος αιώνας, ήταν από τις λίγες περιόδους όπου τα όρια του τι σημαίνει γυναικεία και ανδρική περιβολή ήταν τόσο σφιχτά και απόλυτα.

 

Παραδείγματος χάρη, στην αρχαία Ελλάδα, το καθημερινό στερεοτυπικό ένδυμα ήταν κοινό και για τα δυο φύλα. Άντρες και γυναίκες τύλιγαν το σώμα τους με το λεγόμενο χιτώνα ή πέπλο, και έριχναν από πάνω ένα πανωφόρι, το ιμάτιο. Σε αντιστοιχία, στον πίνακα του Φλαμανδού Quentin Matsys, The Money Changer and His Wife, με χρονολογία 1514, βλέπουμε το ζευγάρι με σχεδόν ίδιες περιβολές.

Ακόμα και μέχρι τον 18ο αιώνα, ο διαχωρισμός των φύλων, στην Δύση τουλάχιστον, δεν ήταν τόσο έντονος, ενδυματολογικά πάντα μιλώντας.

 

Ακόμα και η φούστα που σαν ενδυματολογικός κώδικας συνδυάζεται πλέον αυστηρά και μόνο με την γυναίκα, ως και την βιομηχανική επανάσταση, ήταν ένα ρούχο που φορούσαν και τα δυο φύλα. Με τον ερχομό ωστόσο του 19ου αιώνα και της βιομηχανοποίησης, που είχε ως συνέπεια τον περεταίρω διαχωρισμό των ρόλων των φύλων, ήρθε και η πιο αυστηρή κατανομή των ενδυμάτων σε άντρες και γυναίκες.

 

Η πρώτη φορά που τα όρια του τι θεωρείται “γυναικείο και αντρικό” κλυδωνίστηκαν ήταν στην δεκαετία του 1960. Οι πιονιέροι Paco Rabbane και Andres Courreges, ερχόμενοι εκ των Παρισίων, ήταν αυτοί που επηρέασαν εξαιρετικά την σκηνή της μόδας της εποχής και έφεραν σε μεγάλο βαθμό στο προσκήνιο τον όρο “unisex”, δηλαδή ένα ρούχο που απευθύνεται και στα δυο φύλα.

Ο καλλιτεχνικός, ανθρωπιστικός και κοινωνικός αναβρασμός έκατσε ταμάμ για την άνοδο αυτής της κατηγορίας ρούχων. Η δεκαετία του ’60 ήταν άλλωστε μια περίοδος που σημείωσε πολλές πρωτιές σε ό,τι αφορά στην αποτίναξη των στερεοτύπων. Μετά ήρθαν βέβαια τα μαξιμαλιστικά ’80ς, η δεκαετία που αποθέωσε την σεξουαλικοποίηση της γυναίκας, και τα έφερε όλα τούμπα. Μέχρι σήμερα.Ή μάλλον όχι ακριβώς σήμερα.

 

Πολλοί είναι οι σύγχρονοι σχεδιαστές που έχουν πειραματιστεί σχεδιαστικά με την έννοια του φύλου. Οι περισσότεροι όμως από αυτούς, παρ’ ότι σπουδαίοι (βλέπε Yohji Yamamoto, Martin Margiela, Norma Kamali) τοποθετούνται στην κατηγορία του avant-garde. Κοινώς, δεν είχαν κάποια αληθινά μαζική επιδραστικότητα.

 

Αν θέλουμε να δώσουμε λοιπόν την πρωτιά σε κάποιον σύγχρονο σχεδιαστή και μαζί το trademark για τον όρο gender-neutral ή gender-fluid (στην μόδα τονίζω), θα τη δίναμε στον Alessandro Michele, το mastermind πίσω από τον κολοσσό, τον οίκο Gucci. O Ιταλός σχεδιαστής, έβαλε με την είσοδό του στον φλωρεντινό οίκο το 2015 δυο βασικά συστατικά στον πυρήνα κάθε συλλογής του. Τον φαντασμαγορικό, ονειρικά ενορχηστρωμένο μαξιμαλισμό, και βέβαια την ρευστότητα φύλου τόσο στο design του όσο και στην κατανομή των ρούχων.  Φορέματα με πούπουλα και παγέτες σε άντρες μοντέλα, αυστηρά tailored κοστούμια σε γυναίκες μοντέλα. Σχέδια που συνδυάζουν στο ίδιο κομμάτι τόσο γυναικείους όσο και αντρικούς ενδυματολογικούς κώδικες.

 

Την σκυτάλη πήρε γρήγορα ο Demna Gvasalia του οίκου Balenciaga. O λαμπρός σχεδιαστής βέβαια δεν καταπιάστηκε αποκλειστικά με την αμφισβήτηση της επιτελεστικότητας φύλου των ρούχων. Αλλά μάλλον το έκανε στα πλαίσια της εν γένει κατάρριψης του status quo της βιομηχανίας της μόδας. Μεγάλος είναι και ο ρόλος της ευφυούς Γαλλίδας σχεδιάστριας Marine Serre, που από το 2018, πλάθει αυτό που λέμε μόδα του τώρα, με αξιοθαύμαστη συνέπεια απέναντι στη βιωσιμότητα αλλά και στην ερώτηση του τι σημαίνει φύλο.

 

Μιλώντας λοιπόν για αυτές τις δυο περιόδους που είδαμε το φύλο να γίνεται αντικείμενο διαλόγου σε ό,τι αφορά στο ένδυμα, είδαμε και δυο όρους να γεννιούνται, όπως είπαμε και παραπάνω.

Ποια τώρα η διαφορά μεταξύ της λέξης unisex και gender-neutral, και τι μας λέει;

Όταν αναφερόμαστε σε ένα unisex ένδυμα, δηλαδή σε ένα ρούχο που είναι σχεδιασμένο και για τα δυο φύλα, αυτόματα αναγνωρίζουμε την έννοια του φύλου μέσα από μια αυστηρή αναπόδραστη διττότητα.

 

Από την άλλη σαν εξέλιξη της λέξης unisex, το gender-neutral ή gender-fluid ανταποκρίνεται στην ακριβέστερη εικόνα του τώρα. Αυτού που λέει πως δεν φοράω ένα ρούχο που απευθύνεται και στα δυο φύλα. Φοράω ένα ρούχο που δεν απευθύνεται σε κανένα φύλο.  Ο νέος όρος κοιτάζει με μεγαλύτερη κατανόηση την αδιαφορία απέναντι στις ταμπέλες του φύλου, στο όριο που μέχρι τώρα έθετε η κοινωνία μας για κάθε πλάσμα που γεννιέται στο κόσμο, και που πολλά άτομα πλέον βρίσκουν άσκοπο και καταπιεστικό. Το νούμερο ένα λοιπόν εργαλείο επιτελεστικότητας του φύλου σύμφωνα με τα για αιώνες δοσμένα της κοινωνίας, το ένδυμα, απογδύνεται αυτής του της ιδιότητας, και μέσα από τη λέξη gender-fluidity και το irl design που την ακολουθεί, χαρίζει απλόχερα το προνόμιο του προσδιορισμού του εαυτού ως ον, και όχι ως άντρα ή γυναίκα. Το ρούχο παύει πλέον σταδιακά να ορίζει το φύλο και περιορίζεται στον άνθρωπο. Χάνει το άρθρο ο,η,το και γίνεται απλά ένα κομμάτι ύφασμα που δεν εκφράζει μια ταυτότητα φύλου. Εκφράζει μια ταυτότητα σκέτο.

 

Και θα πεις τώρα, πολύ ωραία ακούγονται όλα αυτά αλλά ποια η σημασία τους; Μια επόμενη ερώτηση θα μπορούσε να είναι, ποια η σημασία των φύλων; Και ποιοι οι ρόλοι των φύλων; Και τι είθισται να κάνει το κάθε φύλο σύμφωνα με τα στερεότυπα που τόσο πειθήνια ακολουθού(σα)με;

Ποια η καταπίεση του ατόμου με την επιβολή ενός ρόλου δοσμένου στη γέννηση; Στην πραγματικότητα, αυτό που φέρνει η gender-fluid μόδα δεν αφορά μόνο τα άτομα που αυτοπροσδιορίζονται ως non-binary, δεν έρχεται απλά για να προσφέρει μια ικανοποιητική ενδυματολογική επιλογή και σε αυτούς, ή όσους ανά πάσα και όποια στιγμή αδιαφορούν για το φύλο εν γένει. Έρχεται να δώσει επίσης μια απελευθερωτική κλοτσιά σε ότι ορίζουμε ως γυναικείο και ανδρικό ένδυμα, και κατ’ επέκταση να αμφισβητήσει ως και να καταρρίψει τα μέχρι πρότινος εννοούμενα  χαρακτηρισμών όπως “κοριτσίστικο και αγορίστικο”. Αν υποθέσουμε πως ο σεξισμός και η τοξική αρρενωπότητα κάθονται ανακούρκουδα πάνω στην εμμονή με την στερεοτυπική διττότητα του φύλου, τότε το gender-neutral μοιάζει με σκόρο που προσπαθεί να διώξει αυτές τις δυο παθογένειες της κοινωνίας μας, τρώγοντας σιγά σιγά τα ξύλινα πόδια της καρέκλας. Αυτός ο όρος έρχεται να σώσει την ημέρα και να κάνει τη δουλειά που πάντα η μόδα έκανε, να καθρεφτίσει τη κοινωνία του σήμερα. Τους προβληματισμούς μας, τις αλλαγές, την απελευθέρωση, την ανάγκη για έκφραση, την επιθυμία για αγάπη και αποδοχή στον εαυτό όπως ακριβώς είναι.