Τον τελευταίο χρόνο ακούσαμε πολλά σχετικά με την σεξουαλική κακοποίηση παιδιών και νέων ατόμων από προβεβλημένα ή και επιφανή άτομα της κοινωνίας μας και μάθαμε αρκετά για τον τρόπο με τον οποίο εντοπίζουν, αποπλανούν και τελικώς κακοποιούν, σεξουαλικά ή μη, τα θύματά τους. Για παράδειγμα αυτήν την στιγμή, διαβάζουμε τους δικηγόρους μεγάλων ποδοσφαιριστών να υπερασπίζουν τον πελάτη και θήτη τους, ισχυριζόμενοι ότι το θύμα-κορίτσι που βιάστηκε φαινόταν μεγαλύτερο της ηλικίας του και όχι δεκαεφτά ετών.

Πόσα γνωρίζουμε όμως για την αποπλάνηση και πόσο εύκολο είναι να πέσει θύμα της κάποιο παιδί, ακόμα κι αν βρίσκεται υπό την συνεχή παρακολούθηση των γονιών του;

Τι είναι η αποπλάνηση ή grooming;

Αν θέλουμε να το περιγράψουμε με απλά λόγια, αποπλάνηση είναι η τακτική χειραγώγησης που χρησιμοποιούν οι κακοποιητές ώστε να δημιουργήσουν συναισθηματικό δέσιμο με πιθανά θύματα, εξηγεί η Melissa Hoppmeyer, συμπαρουσιάστρια του No Grey Zone podcast και δημόσιος κατήγορος ειδικευμένη στην παιδική, ή σεξουαλική κακοποίηση και σε υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας. Τα στατιστικά, για την Αμερική τουλάχιστον, λένε ότι 1 στα 4 κορίτσια και 1 στα 13 αγόρια θα πέσουν θύματα κάποιου είδους σεξουαλικής κακοποίησης με την αποπλάνηση να είναι συχνά το πρώτο στάδιο της κακοποίησης. Παρότι ο όρος είναι εξαιρετικά γνωστός, δεν είναι ακόμα εντελώς κατανοητός από τον περισσότερο κόσμο. Αυτό είναι ένα πραγματικά σημαντικό πρόβλημα, διότι οι παρανοήσεις που υπάρχουν σχετικά με αυτήν την τακτική και για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί, την κάνουν ακόμα πιο δύσκολο να εντοπιστεί όταν συμβαίνει.

Η κακοποιητές που την χρησιμοποιούν βάζουν στο μάτι ένα παιδί, συνήθως από την ηλικία των 6 και μέχρι την εφηβεία. “Του λένε όμορφα πράγματα, του αγοράζουν δώρα και προσπαθούν να δημιουργήσουν μια οικειότητα και μια επαφή σε κάποιο επίπεδο που δεν είναι συνηθισμένο για το παιδί, δεν γίνεται στο σπίτι του ή με κάποιο μέλος της οικογένειας,” λέει η Hoppmeyer στο Refinery29. “Έτσι δημιουργούν μια κατάσταση που λειτουργεί ως εργαλείο για να προετοιμάσουν το παιδί ή το νεαρό άτομο για την σεξουαλική κακοποίηση.”

Η αποπλάνηση είναι τόσο ύπουλη διότι τα θύματα έχουν νομίζουν ότι έχουν μια σχέση αγάπης με τον κακοποιητή τους, που μπορεί να ξεκίνησε με την δημιουργία ενός κλίματος ενδιαφέροντος και φροντίδας πριν πάει στο επόμενο στάδιο όπου θα του ζητηθεί να στείλει γυμνές φωτογραφίες ή να υποστεί σωματική σεξουαλική κακοποίηση. Συχνά, τα θύματα δεν το καταλαβαίνουν καν ότι έχουν μπει σε μια κακοποιητική σχέση.

“Το να συνειδητοποιήσεις ότι κάποιος που νόμιζες ότι σε αγαπάει, τελικά όχι μόνο δεν σε αγαπούσε αλλά σε κακοποιούσε, είναι πραγματικά τραυματικό” λέει η Hoppmeyer. “Εμείς οι υπόλοιποι, ως κοινωνία, δεν καταλαβαίνουμε ότι η σκηνή του εγκλήματος είναι το σώμα του θύματος και ότι τα θύματα θα πρέπει να συνεχίσουν να ζουν μέσα σε αυτό το σώμα για την υπόλοιπη ζωή τους.”

Η τακτική της αποπλάνησης άνθισε στην εποχή του COVID. Μια από τις συνηθισμένες παρανοήσεις είναι ότι ο κακοποιητής είναι ένας “βρωμιάρης τύπος σε κάποιο υπόγειο”, επισημαίνει η Hoppmeyer. “Τα περισσότερα παιδιά όμως αποπλανώνται από κάποιο άτομο του περιβάλλοντός τους, που μπορεί να είναι ένα μέλος της οικογένειας, ένας δάσκαλος ή προπονητής, άνθρωποι σεβαστοί στο παιδί και στην κοινωνία, που έχουν επαφές με ανήλικα άτομα” επισημαίνει η Kathryn Marsh συμπαρουσιάστρια του No Grey Zone και επίσης δημόσιος κατήγορος σε τέτοιες υποθέσεις.

Οι κακοποιητές είναι άτομα που βρίσκονται στον κοινωνικό κύκλο του παιδιού και που μπορεί να έχουν κερδίσει και την εμπιστοσύνη των γονέων, όπως έγινε για παράδειγμα με τόσους ιερείς της Καθολικής Εκκλησίας. Τρανταχτό παράδειγμα ο Larry Nassar πρώην ειδικευμένος γιατρός των αθλητριών γυμναστικής των Ηνωμένων Πολιτειών που κακοποίησε περισσότερες από 500 γυναίκες και κορίτσια πριν αποκαλυφθεί η δράση του. Σε κάποιες από αυτές, η κακοποίηση συνέβαινε μπροστά στα ίδια τα μάτια των μητέρων τους, χωρίς κανένας να καταλάβει τίποτα ώσπου μίλησαν τα θύματα και ξεσκεπάστηκε η δράση του.

Μια άλλη παρανόηση, που επιβεβαιώνεται με το παραπάνω παράδειγμα, είναι ότι η αποπλάνηση είναι κάτι που εύκολα μπορεί κάποιος να την παρατηρήσει και να την αποφύγει, η αλήθεια είναι όμως ότι το κάθε νεαρό άτομο θα μπορούσε να πέσει θύμα της, όσο συναισθηματικά σταθερό και υγειές κι αν είναι. Όπως λέει η σεξολόγος  Dr. Jill McDevitt, η αποπλάνηση είναι μια τακτική στην οποία μας είναι δύσκολο να καταλάβουμε πόσο χειριστικός και προγραμματισμένος είναι ο θηρευτής. Ακόμα κι αν δεν οδηγήσει σε απροκάλυπτη σεξουαλική πράξη, βλάπτει βαθιά τα θύματα που βιώνουν την κακοποιητική αυτή συμπεριφορά αλλά και την ψευδή αίσθηση ασφάλειας από τον συγκεκριμένο ενήλικα στην ζωή τους.

Η Jenna Quinn που είναι ο ιθύνων νους πίσω από το πρόγραμμα πρόληψης ενάντια στην κακοποίηση των Ηνωμένων Πολιτειών, περιγράφει τα επτά στάδια της, με πρώτο εκείνο στο οποίο ο κακοποιητής εντοπίζει τον στόχο του, που μπορεί να είναι άτομο συναισθηματικό, ευάλωτο ή να στερείται κοινωνικής υποστήριξης. Από εκεί, θα προσπαθήσει να κερδίσει την εμπιστοσύνη του θύματος καθώς και πρόσβαση στην καθημερινότητά του, έτσι ώστε να καταφέρει να αποκτήσει έναν σημαντικό ρόλο στην ζωή του.

Στο επόμενο στάδιο θα απομονώσει το θύμα του και θα δημιουργήσει μια κρυφή σχέση μαζί του, ενώ στην συνέχεια θα προχωρήσει στην σεξουαλική του κακοποίηση επωφελούμενος από τον έλεγχο που έχει αποκτήσει πάνω του, ενώ θα απαιτήσει απόλυτη μυστικότητα, λέει η Quinn.

“Οι κακοποιητές στηρίζονται πάνω σε αυτήν την μυστικότητα ενώ συχνά απειλούν τα θύματα με διάφορους τρόπους ώστε να μην αποκαλύψουν σε κανέναν αυτό που τους συμβαίνει. Έτσι οδηγούνται σε αισθήματα ενοχής και ντροπής με αποτέλεσμα να καθυστερήσει η αποκάλυψη ή και να μην συμβεί ποτέ. Αυτό εξηγεί το γιατί σε περιπτώσεις κακοποιητών όπως ο Sandusky (κακοποιούσε νεαρούς αθλητές) ή ο Nassar, η αποκάλυψή τους άργησε τόσο να γίνει, ενώ τα θύματα ήταν δεκάδες ή εκατοντάδες. Ένας άλλος λόγος για τον οποίο τα θύματα της αποπλάνησης μπορεί να μην καταφέρουν να αναφέρουν ποτέ το τι τους έχει συμβεί είναι γιατί πιστεύουν ότι “έτσι εκφράζεται η αγάπη ή ότι αν το αναφέρουν θα δημιουργήσουν προβλήματα στον κακοποιητή τους ή στον ίδιο τους τον εαυτό.”

Το να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο στήνεται όλο αυτό το σκηνικό της αποπλάνησης, πως λειτουργεί και με ποιους τρόπους μπορεί κάποιο παιδί να πέσει θύμα της, είναι πραγματικά σημαντικό. Χρησιμοποιώντας αυτές τις πληροφορίες μπορούμε να ενημερώσουμε και να θωρακίσουμε τα παιδιά μας, με τον κατάλληλο τρόπο και ανάλογα με την ηλικία τους, ώστε να είναι και να παραμείνουν ασφαλή. Ένας τρόπος είναι να τους εξηγήσουμε ότι καμιά σχέση δεν υπάρχει λόγος να είναι μυστική. Αν κάποιος τους ζητάει να έχουν μυστική σχέση είναι γιατί κάτι κακό έχει στο νου του. Πρέπει επίσης να τους εξηγήσουμε με σαφήνεια, ότι όταν κάτι τα κάνει να νοιώθουν άβολα ή άσκημα, τότε κατά πάσα πιθανότητα, αυτό το κάτι είναι κακό και θα πρέπει να μας το πουν άμεσα.

Όπως λέει η Hoppmeyer, “υπάρχει μεγάλη ανάγκη να ενημερώνουμε τακτικά τα παιδιά μας για τους κινδύνους αυτούς από νωρίς. Θα πρέπει να το κάνουμε και ως γονείς αλλά και ως κοινωνία και να τους το κάνουμε σαφές ότι σε καμία περίπτωση αυτή δεν είναι αγάπη.” Η ενημέρωση τόσο των γονέων όσο και των παιδιών είναι σημαντική ώστε να κατανοήσουμε τι πραγματικά είναι η αποπλάνηση και πως θα προστατευτούμε από αυτήν.