Θυμάστε περίπου πριν 2 χρόνια που τα timeline μας είχαν γεμίσει άρθρα που αποκήρυτταν τα Φιλαράκια, επειδή λέει τα παρακολούθησαν οι millennials και η Gen Z και τα βρήκαν σεξιστικά, ρατσιστικά, και γενικότερα politically incorrect; Στον αγώνα για την εξάλειψη κάθε είδους ρατσισμού και σεξισμού ξεχνάμε ένα βασικό πράγμα. Ότι το να ξεριζώσουμε τόσο βαθιά ριζωμένα μέσα στην κοινωνία στερεότυπα μονομιάς, είναι κάτι αδιανόητο. Θέλει βήμα – βήμα, υπομονή και επιμονή και φυσικά, ευθυκρισία. Για αυτό ο αγώνας για αλλαγή είναι τόσο σημαντικός και οφείλει να είναι αδιάκοπος. Συνεπώς, εφόσον δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω στο χρόνο και να ξαναδούμε τα Φιλαράκια με δεδομένα 2020, μήπως να μην κρίνουμε με αυτά ακριβώς τα δεδομένα μια σειρά που έτρεξε από το 1994 έως 2004; 

Τα προϊόντα ποπ κουλτούρας είναι αντιπροσωπευτικά της εποχής τους. Τα Φιλαράκια δεν είχαν χαρακτήρες βυθισμένους σε μια μόνιμη υπαρξιακή κρίση. Ούτε χαρακτήρες που εκτιμούσαν τη ζωή, απαντούσαν σε υπαρξιακά ερωτήματα ή έλυναν τα θέματά τους όταν έρχονταν αντιμέτωποι με το θάνατο ή έστω την ευθραυστότητα της ανθρώπινης φύσης, όπως σχεδόν φετιχιστικά κάνουν πολλές σειρές του σήμερα, οι οποίες θεωρούνται κωμικές. Τα Φιλαράκια ήταν μία κωμωδία καταστάσεων που δημιουργήθηκε στα 90s’ και ως τέτοια είχε υπερβολικούς χαρακτήρες που έβαζαν τα συμπλέγματα της γενιάς τους κάτω από το μεγεθυντικό φακό της κωμωδίας για να προκαλέσουν γέλιο (το οποίο καταφέρνουν να κάνουν μέχρι και σήμερα). Δεν υπάρχει τίποτα κακό με τις “δραμοκωμωδίες”. Είναι υπέροχο να  εξερευνά κανείς θέματα όπως η ψυχική υγεία για παράδειγμα μέσω της ποπ κουλτούρας, είναι ενδεχομένως ο καλύτερος τρόπος για να αρθεί το στίγμα. Ωστόσο, δεν είναι καθόλου τυχαίο που μετά από μια κακή μέρα, κατά τη διάρκεια ενός lockdown ή λίγο πριν κοιμηθούμε επιστρέφουμε στην τρυφερή αγκαλιά των Friends.

To set the record straight, που θα έλεγαν και στο Μανχάταν, υπήρξαν φορές που τα Φιλαράκια έθιξαν ζητήματα με θάρρος. Έκαναν κοινωνικά και πολιτικά σχόλια. Τόλμησαν να μιλήσουν για το σεξ, τις μονογονεϊκές οικογένειες, για ζευγάρια του ίδιου φύλου, αποδόμησαν στερεότυπα που συνοδεύουν άντρες και γυναίκες εδώ και αιώνες μέσα από το χιούμορ. Συγκεντρώσαμε 10 από αυτές τις στιγμές που τα Φιλαράκια ήταν πιο political από ποτέ. 

Αυτό με τον γάμο ίδιου φύλου 

Το 11ο επεισόδιο της 2ης σεζόν (μιλάμε δηλαδή για το 1996) είναι μία υπέροχη στιγμή των Friends. Ο γάμος της Carol, πρώην του Ross, με τη σύντροφό της Susan αποτελεί από τις πρώτες απεικονίσεις gay γάμου σε mainstream σειρά. Μάλιστα η τελετή διεξάγεται από την Candace Gingrich, γνωστή LGBTQI+ ακτιβίστρια. Κάποια αμερικανικά δίκτυα αρνήθηκαν να προβάλλουν το επεισόδιο, εν τέλει όμως το παρακολούθησαν 31.6 εκατομμύρια άνθρωποι. Δεν είναι μόνο η στιγμή του γάμου όμως που κάνει περήφανους τους φαν. Η στήριξη του Ross στην Carol, της οποίας οι γονείς δεν δέχονται να τη συνοδεύσουν στην εκκλησία, είναι μία πολύ τρυφερή στιγμή, ειδικά όταν έρχεται από εκείνον που φαίνεται ακόμα να δυσκολεύεται να δεχτεί το γεγονός ότι η πρώην γυναίκα του αποδέχτηκε και αγκάλιασε τη σεξουαλικότητά της. Επίσης, Carol και Susan κατά τη διάρκεια της σειράς παραμένουν ένα γενναίο ζευγάρι γυναικών που μεγαλώνουν μαζί ένα παιδί.

Αυτό με τους ξένους που μας παίρνουν τις δουλειές

Είναι μία από τις σπάνιες φορές που γίνεται πολιτικό σχόλιο στα Φιλαράκια, αλλά είναι αξεπέραστο και δυστυχώς μέχρι σήμερα επίκαιρο. Στην 4η σεζόν στο επεισόδιο 19, ο Ross δεν μπορεί να αποχωριστεί την Emily (ας μην το σχολιάσουμε αυτό) και προσπαθεί να βρει τρόπο να την κρατήσει στην Νέα Υόρκη. Όταν εκείνη επιστρατεύει το επιχείρημα ότι πίσω στην Αγγλία έχει τη δουλειά της, τότε ο Ross εκτοξεύει την ατάκα, “I always hearing about foreigners coming in and stealing american jobs, that can be you!”.

Αυτό με την εγκυμοσύνη της Rachel

Όλη η εγκυμοσύνη της Rachel, αλλά και το πέρασμά της στη μητρότητα είναι ένας ύμνος στο girl power. Η απόφασή της να γίνει single mother και να πει στον Ross “You can be as involved you want” καταρρίπτει ακόμα και το στερεότυπο που διατηρούσε ο χαρακτήρας της μέχρι τότε στη σειρά για την “ιδανική” πορεία μιας γυναίκας, το οποίο και εξωτερικεύει πολλές φορές με κορυφαία στιγμή όταν κλείνει τα 30, όπου και παθαίνει ένα μικρό meltdown για το πότε θα προλάβει να βρει τον “άντρα των ονείρων της” και να γίνει μητέρα σύμφωνα με τις κοινωνικές νόρμες. 

Η εντελώς ανθρώπινη αντίδρασή της όταν φρικάρει στο baby shower που διοργανώνουν για εκείνη η Monica και η Phoebe, νομίζοντας ότι το γεγονός ότι δεν ξέρει τίποτα από όσα έρχονται μαζί με το μωρό μετά τη γέννησή του, σημαίνει ότι δεν θα γίνει καλή μητέρα. Ένας φόβος που βιώνουν πολλές νέες μητέρες ακόμη και σήμερα, οι οποίες βομβαρδίζονται από τη μυθοπλασία, τον lifestyle Τύπο, αλλά και τα social media με εικόνες από τέλειες εγκυμοσύνες χωρίς δυσφορίες και ακόμα πιο τέλειες γέννες, φλατ κοιλιές και μανούλες που κρατούν το νεογέννητό τους αγκαλιά με τέλειο μαλλί και make up. 

Το ότι επιστρέφει νωρίτερα απ’ ό,τι θα έπρεπε στη δουλειά της καθώς φοβάται ότι ένας νέος άντρας συνάδελφος, ο Mitchel, θα της κλέψει τη θέση. Αυτό το επεισόδιο, δεν θίγει μονάχα το ζήτημα του ανταγωνισμού στο χώρο εργασίας και μάλιστα με έναν άνδρα συνάδελφο, που αποτελεί απειλή, καθώς το γεγονός ότι δεν θα χρειαστεί να βγει ποτέ σε άδεια μητρότητας, όπως εκείνη, τον καθιστά απόλυτα διαθέσιμο και άρα “πολυτιμότερο” εργαζόμενο μιας εταιρείας, αλλά και το ότι μια γυναίκα μπορεί να αγαπά και το παιδί της και την καριέρα της εξίσου δυνατά.

Αυτό με την Barbie του Ben

Είναι από τα επεισόδια που κρίντζαρε περισσότερο τους νεότερους θεατές των Friends. Πολλά άρθρα έχουν γραφτεί καταγγέλλοντας πόσο τοξική είναι η συμπεριφορά του Ross. Νομίζω ότι εδώ έχουμε μια κλασική περίπτωση “Big picture please!” που λέει και ο Chandler. Με αυτή τη συμπεριφορά του Ross, οι δημιουργοί της σειράς επιχειρούν την αποδόμηση του macho προτύπου ενός Gen X άνδρα, μεγαλωμένο από έναν εξίσου εγκλωβισμένο στη macho εικόνα του baby boomer, που είναι δεδομένο ότι θεωρεί πως αν το παιδί του παίξει με ένα “κοριτσίστικο” παιχνίδι, αυτόματα σημαίνει ότι είναι gay κι αυτό φυσικά είναι κακό. Ο πανικός που κατακλύζει τον Ross δεν συμβαίνει επειδή τα Φιλαράκια ήταν ομοφοβικά, αλλά γίνεται ακριβώς για να γελοιοποιήσει τέτοιου είδους συμπεριφορές. Και μην ξεχνάμε ότι το επεισόδιο τελειώνει με τον Ross ντυμένο με κοριτσίστικα ρούχα να σερβίρει τσάι στις φανταστικές του καλεσμένες…

Αυτό με την θηλυκή πλευρά των αγοριών 

…όπως ακριβώς συνέβη με όλες εκείνες τις φορές που Joey, Chandler και Ross ήρθαν σε επαφή με τη θηλυκή τους πλευρά. Ναι, πολλές φορές το αστείο σε αυτές τις σκηνές ήταν “This is so gay!” ή επίσης, υπάρχει το running joke σε όλους τους κύκλους της σειράς για την “αμφιλεγόμενη” σεξουαλικότητα του Chandler, που χτυπάει και στο γεγονός ότι ο πατέρας του έκανε αλλαγή φύλου (συγγνώμη, αλλά Jenners who?). Μπορεί η διαχείριση του αστείου να ήταν λάθος, η πρόθεση όμως, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ήταν η αποδόμηση του macho άνδρα των late 90s’ και 00s’ μέσα από κωμικές καταστάσεις. Τα παραδείγματα είναι πολλά: Ο καλύτερος ύπνος στον κόσμο του Joey και του Ross που, μπορεί φρικάρουν όταν συνειδητοποιούν ότι έχουν κοιμηθεί αγκαλιά, αλλά τελικά το επαναλαμβάνουν. Όταν ο Joey καταλήγει να έχει άνισα φρύδια για ένα ρόλο, ο Chandler δέχεται να τον βοηθήσει και καταλήγουν να κάνουν beaute party. Ένα ωραίο παράδειγμα επίσης είναι η “γυναικεία τσάντα” του Joey, που εκείνος επιλέγει να υποστηρίξει, παρά το bullying που δέχεται με την υπέρτατη ατάκα “Just because you dont understand something, it doesn’t make it wrong”. Μέσα από την αφέλεια που διακρίνει τον Joey σαν χαρακτήρα, τονίζεται η σοβαροφάνεια και ο συντηρητισμός ολόκληρης της κοινωνίας. Η διάθεση των σεναριογράφων δεν ήταν να κοροϊδέψουν “gay συμπεριφορές”, αλλά να εκθέσουν τα αγόρια που το παίζουν “σκληροί άντρες” με – όπως ίσως έχετε παρατηρήσει – παταγώδη αποτυχία. Οι άντρες χαρακτήρες της σειράς στο τέλος της μέρας επέλεγαν πάντα την ευαισθησία υπέρ της ματσίλας. Όλες οι φορές που αγκαλιάστηκαν μεταξύ τους (ακόμα και όταν το έκαναν και μετά ξερόβηχαν και έλεγαν “Let’s have a beer!” για να κάνουν κάτι “αντρικό” και να το εξισορροπήσουν, ουσιαστικά έκλειναν το μάτι στο ανδρικό στερεότυπο που θέλει τους άντρες να μην εξωτερικεύουν τα συναισθήματά τους, γιατί αυτό σημαίνει ότι είναι ευάλωτοι, κάτι “γυναικείο” και γυναικείο ίσον και gay), που έκλαψαν, που εκτέθηκαν είναι απόδειξη ότι τα Φιλαράκια δεν έβαζαν τελικά τις συμπεριφορές σε κουτάκια “αρσενικό”, “θηλυκό” ή “gay”.

Αυτό με τον Manny

Ένα ακόμη επεισόδιο γύρω από το οποίο υπάρχει τρομερή αντιπαράθεση, με πρωταγωνιστή και πάλι τον Ross ως μία συντηρητική φιγούρα, ο οποίος αρνείται να δεχτεί ότι ένας άνδρας, ο Sandy, που περνάει συνέντευξη για να προσέχει την Emma, κάνει ένα “γυναικείο” επάγγελμα. Μάλιστα τον ρωτάει ευθέως στην συνέντευξη αν είναι gay. Ναι, είναι όλο λάθος, αλλά αυτό κάνει πιο ισχυρό το point που θέλουν να κάνουν οι συγγραφείς της σειράς. Εκτός του ότι δείχνει τον σεξισμό από άντρα σε άντρα, ο οποίος είναι επίσης πολύ συχνός, όταν ο Sandy “σπάει” τον Ross, αποκαλύπτεται πως η απαράδεκτη συμπεριφορά του πηγάζει από όχι απλά άλυτα, αλλά ανέγγιχτα daddy issues. Ένα τέλειο ξεγύμνωμα γύρω από το τι σημαίνει “ανδρισμός” που σχολιάζει εύστοχα ότι ο τρόπος που μερικοί μπαμπάδες επιλέγουν να αναθρέψουν τους γιους τους, διαιωνίζει την τοξική αρρενωπότητα.

Αυτό με την Alice που δεν ρωτάει κανέναν αν είναι στη σωστή ηλικία να θέλει παιδί 

Θυμάστε την Alice, την καθηγήτρια Οικιακής Οικονομίας που ερωτεύεται ο αδερφός της Phoebe, Frank Junior; H ιστορία τους είναι ακραία τρελή, αλλά και πολύ τρυφερή. Ακόμα και η “περίεργη” Phoebe στην αρχή αρνείται να αποδεχτεί τη διαφορά ηλικίας, όμως οι συγγραφείς της σειράς, μέσα από μερικές συγκινητικές στιγμές καταλήγουν να περνούν στο θεατή ότι αυτός ο “κοινωνικά μη αποδεκτός” έρωτας είναι αυθεντικός και μοναδικός. Και μετά έρχεται η στιγμή που η Alice, θέλει να γίνει μητέρα, αλλά δεν μπορεί και ζητά μαζί με τον Frank Jr. από την Phoebe να γίνει παρένθετη μητέρα. Τόσα, μα τόσα κοινωνικά σχόλια μέσα από μία ιστορία που εφευρέθηκε για να καλύψει την πραγματική εγκυμοσύνη της Lisa Kudrow. Το 1998 λοιπόν, οι δημιουργοί των Friends, αντί να βρουν μία δικαιολογία να εξαφανίσουν για μερικούς μήνες τον χαρακτήρα της Phoebe και να μη χαλάσει η αφήγηση, επέλεξαν αυτόν τον τρόπο για να ενσωματώσουν την εγκυμοσύνη της ηθοποιού που την υποδύεται. Πόσο μπροστά;

Αυτό με το Seven! Seven! Seven! Seven! Seven! Seven! 

Χρειάζεται να πούμε κάτι εδώ; Γράφουμε εμείς άρθρα για τον οργασμό, ενώ η Monica τα έχει πει όλα, χρόνια τώρα.

Αυτό με τον Chandler που εξηγεί το φλερτ 

Ακόμα μία σκηνή από τα Φιλαράκια που μπορεί εύκολα να παρερμηνευτεί, αλλά εν τέλει αυτό που κάνει είναι διακωμωδεί ένα ακόμη στερεότυπο. Στην αρχή της σκηνής υπάρχει η αίσθηση ότι ο Chandler κάνει mansplaining στη Monica για το πώς λειτουργεί το φλερτ, εξού και η δικαιολογημένα ειρωνική αντίδρασή της. Είναι ακριβώς έτσι όμως; Αν τοποθετούσαμε αυτόν τον διάλογο στο 2020, πιθανότατα ο Chandler να έλεγε “Εσείς κάνετε ένα like και εμείς σκεφτόμαστε, “Τέλεια! Αυτή η κοπέλα σίγουρα ενδιαφέρεται για μία dickpick μου!”. Είναι μία γενίκευση αυτή που εκφράζει ο Chandler, ότι δηλαδή όλοι οι άντρες σκέφτονται έτσι, αλλά είναι στο πλαίσιο του καλού punchline και κάνει τη σκηνή διαχρονικά αστεία. Αυτό, ωστόσο δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες θεωρούν πως όλοι άνδρες είναι εν δυνάμει “επιδειξίες” ή σεξουαλικά αρπακτικά. Μάλιστα αυτή η σκηνή μπορεί να δώσει εξαιρετική τροφή για σκέψη πάνω στο πως οι γενικεύσεις, είτε πηγάζουν από απαρχαιωμένα στερεότυπα, είτε από την πολιτική ορθότητα, απειλούν την ανθρώπινη επικοινωνία – μέρος της οποίας είναι φυσικά το φλερτ. 

Αυτό με τους ανθρώπους διαφορετικού χρώματος 

Τέλος, τα Φιλαράκια κατηγορήθηκαν ως “all white”. Ναι, η παρέα αποτελούταν από έξι straight λευκούς 20άρηδες που ζουν στο Μανχάταν και καμία άλλη φυλή ή σεξουαλικότητα δεν εκπροσωπείται από τους βασικούς χαρακτήρες της σειράς. Παρόλα αυτα δεν ζούσαν σε έναν φανταστικό κόσμο μόνο με λευκούς ανθρώπους. Ο Ross κατά τη διάρκεια της σειράς έχει δύο συντρόφους, τη γλυκιά Julie, ασιατικής καταγωγής και την Charlie, μία sexy μαύρη γυναίκα, απεικονίζοντας έτσι biracial ζευγάρια, χωρίς μάλιστα να γίνεται κάποια αναφορά στην καταγωγή αυτών των γυναικών ως κάτι που θα έπρεπε να τις χαρακτηρίζει. Επίσης, και οι δύο είναι διακεκριμένες επιστήμονες. Άνθρωποι διαφορετικού χρώματος έχουν επίσης περάσει από ρόλους στη σειρά, χωρίς να απεικονίζονται στερεοτυπικά, για παράδειγμα σε επαγγέλματα που υποτιμούν μειονότητες. Οι παρέες στον πραγματικό κόσμο είναι ίσως πιο ετερόκλητες από αυτή των Friends, όμως και εκείνοι, για την εποχή τους και για το αφήγημα που δημιουργήθηκαν να υπηρετήσουν, ήταν αρκετά διαφορετικοί μεταξύ τους, εκπροσωπώντας μία ποικιλία αντιλήψεων και συμπεριφορών που, όπως φαίνεται από την αδιάκοπη δημοφιλία τους 16 χρόνια μετά την προβολή του τελευταίου επεισοδίου, στέκονται και στο σήμερα.