Γράφει η Ρούλα Βαθίστα

Αν κάποιος είτε από το παρελθόν, είτε από το μακρινό μέλλον χρησιμοποιούσε μια μηχανή του χρόνου, ερχόταν στην Ελλάδα του 2021 κι έκανε το λάθος να ανοίξει την τηλεόραση, το μόνο που θα έβλεπε, θα ήταν πολλά (μα πάρα πολλά) reality. Αν έκανε, δε, το λάθος να δυναμώσει την ένταση,  αυτό που κυρίως θα άκουγε είναι οι πανομοιότυπες και άκρως παλιομοδίτικες φράσεις που έχουν καταντήσει κάτι παραπάνω από ενοχλητικές: “Τιμώ τα παντελόνια που φοράω”, “Εγώ φοράω παντελόνια”, “Μάλλον δε φοράς παντελόνια”, “Αντρίκια και παντελονάτα”. Κι αν αναλογιστεί κιόλας ότι η τηλεόραση είναι καθρέφτης της κοινωνίας, αφού διαμορφώνεται σχεδόν πάντα από τη ζήτηση, τις ανάγκες και τα θέλω του κοινού, τότε οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι η κοινωνία μάλλον μπάζει από παντού.

Γιατί, όμως, η φράση αυτή είναι τόσο πατριαρχική, σεξιστική και τοξική;

Αρχικά, ας ξεκινήσουμε με ένα ιστορικό και στυλιστικό γεγονός: Οι γυναίκες φορούν παντελόνια από το 1800. Αλλά εγώ τουλάχιστον δεν έχω ακούσει ποτέ καμία να δηλώνει ότι “τιμάει τα παντελόνια της” για να περιγράψει πχ. ότι σίγουρα θα κάνει ό,τι έχει υποσχεθεί ή είναι τίμια και γενναία. Άρα το πρόβλημα δεν είναι με το κατά τα άλλα συμπαθητικό ένδυμα.

Γιατί όμως, οι γυναίκες δεν χρησιμοποιούν τη παραπάνω φράση; Μάλλον επειδή υποδηλώνει ότι μιλάς/ συμπεριφέρεσαι σαν άντρας. Και πώς συμπεριφέρονται/ μιλούν όλοι οι άνδρες; Μα φυσικά, ορθά, χωρίς υπεκφυγές, ξεκάθαρα, τιμούν τις υποσχέσεις τους, γενικότερα έχουν μπέσα, θάρρος και είναι σωστοί.  Και είναι ποτέ δυνατόν μια γυναίκα να συμπεριφέρεται κατά αυτόν τον τρόπο;

Το αντίθετο, λοιπόν, του αντρίκειου, ποιο θα ήταν; Το γυναικείο; Φέρεσαι σα γυναίκα, άρα υπεκφεύγεις, λες ψέματα, δεν τιμάς το λόγο σου και γενικότερα άλλα λες και άλλα κάνεις.

Με λίγα λόγια, η φράση αυτή είναι βαθιά ριζωμένη, άμεσα συνυφασμένη, τόσο πολύ στερεοτυπική και ταυτόσημη με την πατριαρχική κοινωνία, όπου ο άνδρας είναι ο σωστός “με το καθαρό κούτελο” ήρωας της υπόθεσης, ο οποίος “τιμά” τα παντελόνια που φορά. Και γιατί συμβαίνει αυτό; Μα φυσικά, γιατί κάτω από τα παντελόνια  υπάρχει το γεννητικό του όργανο, που συνδέεται αυτομάτως με την τιμή, την υπόληψη και το όποιο θάρρος του. Στην στρεβλή πατριαρχική κουλτούρα που προφανώς εξακολουθεί να υπάρχει, το συγκεκριμένο γεγονός τον κατατάσσει αυτόματα σε υψηλότερα level κύρους και μαγκισμού. Σε αντίθεση με την καημένη τη γυναίκα που έχει διαφορετικά  γεννητικά όργανα, τα οποία δεν της προσφέρουν υπεροχή.

Το αποκορύφωμα, για μένα, είναι όταν ακούω γυναίκες να χρησιμοποιούν εκδοχές αυτής της φράσης (“Αυτό είναι που τιμάς τα παντελόνια που φοράς;“) και πραγματικά εντυπωσιάζομαι από το πόσο βαθιά ριζωμένος είναι ο καθημερινός σεξισμός, από όλα τα φύλα. Η συνεχής υποτίμηση της γυναίκας και από την ίδια, εξαιτίας της κοινωνίας και των προτύπων συμπεριφοράς που υπήρχαν και συνεχίζουν να υπάρχουν, είναι ανασταλτικός παράγοντας στη βελτίωση της ζωής και της ισότητας όλων μας.

Η φράση αυτή στην πραγματικότητα δεν τιμά κανέναν. Δεν προσθέτει κύρος ούτε υπόληψη. Αντιθέτως, μοιάζει αναχρονιστική και παλαιομοδίτικη και σίγουρα δεν θα έπρεπε να έχει πια θέση στα σύγχρονα media. Θα ήταν άλλωστε καλύτερη ιδέα να πράττουμε με τιμή και μπέσα, από το να υποσχόμαστε συμπεριφορές και λόγια που δεν τηρούμε.