Στο πλαίσιο της Ολομέλειας του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο από τις 7 έως τις 10 Μαρτίου 2022 που ήταν αφιερωμένη στην Ημέρα της Γυναίκας το One of Us βρέθηκε στο σεμινάριο “Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας – Προς μια καλύτερη ισότητα των φύλων: Νομοθετικό έργο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου” για να παρακολουθήσει τη συζήτηση σχετικά με την οδηγία για τη μισθολογική ισότητα μεταξύ των φύλων, που φιλοδοξεί να γίνει ευρωπαϊκός νόμος. Η μισθολογική ανισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών αποτελεί μια πραγματική πληγή του εργασιακού, την οποία μάλιστα σπάνια αγγίζουμε στη χώρα μας. Γνωρίζουμε πως πρόκειται για μια παγιωμένη πραγματικότητα ετών, όμως η “ευελιξία” των εργοδοτών, οι ρευστές συμφωνίες που πραγματοποιούν με τον κάθε εργαζόμενο ξεχωριστά – οι οποίες πολλές φορές παραμένουν μη κατοχυρωμένες νομικά – και η απουσία εύρους μισθού μιας θέσης στις αγγελίες αναζήτησης εργασίας, όχι μόνο ενισχύουν το μισθολογικό χάσμα ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες, αλλά κάνουν όλο και πιο δύσκολο το να αποδείξει κανείς ότι αυτό πραγματικά υπάρχει.

Η ίση αμοιβή για ίση εργασία είναι μια από τις θεμελιώδεις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 157 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η εφαρμογή και η επιβολή αυτής της αρχής παραμένει πρόκληση. Λόγω έλλειψης διαφάνειας αμοιβών, οι διακρίσεις συχνά περνούν απαρατήρητες. Στις 4 Μαρτίου 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε πρόταση νόμου για δεσμευτικά μέτρα διαφάνειας των αμοιβών. Η οδηγία σκοπεύει να ενισχύσει την εφαρμογή για αμοιβές ίσης αξίας μεταξύ ανδρών και γυναικών, να θεσπίσει μέτρα για τη διασφάλιση της διαφάνειας των αμοιβών, καθώς και καλύτερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη για τα θύματα μισθολογικών διακρίσεων. Η ψήφιση αναμένεται να διεξαχθεί στην ολομέλεια Απριλίου στο Στρασβούργο.

Αυτή τη στιγμή οι εργαζόμενες γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) αμείβονται κατά μέσο όρο 14,1% λιγότερο ανά ώρα από τους άντρες ομολόγούς τους. Εκτός από μια μορφή αδικίας σε προσωπικό επίπεδο, το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων αποτελεί μία ακόμη (βασική) διάσταση της γενικότερης ανισότητας μεταξύ των φύλων, η οποία έχει ουσιαστικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις.

Ο στρατηγικός σχεδιασμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ισότητα των Φύλων 2020 – 2025 καθιστά ως μια από τις προτεραιότητές της την ίση πρόσβαση στην οικονομία τόσο για τις γυναίκες, όσο και για τους άνδρες, Το 2021 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε “ψήφισμα σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για την ισότητα των φύλων, καλώντας την Επιτροπή να καταρτίσει ένα νέο φιλόδοξο σχέδιο δράσης για τις μισθολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων”, το οποίο θα πρέπει να θέσει σαφείς στόχους για τις χώρες της ΕΕ για τη μείωση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των δύο φύλων τα επόμενα πέντε χρόνια.

Από το σεμινάριο “Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας – Προς μια καλύτερη ισότητα των φύλων: Νομοθετικό έργο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου” παρουσία της προέδρου του ΕΚ Roberta Metsola, Φωτογραφία: Alexis Haulot, © European Union 2022 – Source : EP

Στο σεμινάριο που πραγματοποιήθηκε στις 7 Μαρτίου του 2022 στο Ευρωκοινοβούλιο και στο οποίο συμμετείχαν η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Roberta Metsola, ο νεοεκλεχθής πρόεδρος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων, Robert Biedron, η Samira Rafaela μέλος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων και αναπληρωματικό μέλος της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων, η Kira Marie Peter – Hansen μέλος της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων και αναπληρωματικό μέλος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων, η καθηγήτρια νομικής του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης Linda Senden και η Γαλλίδα νομικός Clara Gandin συζητήθηκαν οι ενέργειες των Επιτροπών Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων (EMPL) και Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων (FEMM) που προσπαθούν να γεφυρώσουν αυτό το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων, οι προκλήσεις, αλλά και οι επιπτώσεις της πανδημίας της COVID-19 στις γυναίκες στην Ευρώπη σε σχέση με την εργασία, κυρίως όμως το πόσο επιτακτική ανάγκη είναι η προτεινόμενη οδηγία να ψηφιστεί ως ευρωπαϊκός νόμος τον οποίο όλα τα κράτη μέλη θα είναι υποχρεωμένα να εφαρμόσουν.

Η προτεινόμενη οδηγία απαιτεί από τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν εργαλεία ή μεθοδολογίες για την αξιολόγηση και σύγκριση της αξίας της εργασίας, σύμφωνα με ένα σύνολο αντικειμενικών κριτηρίων που περιλαμβάνουν εκπαιδεύση και επαγγελματικές δεξιότητες, προσπάθεια και υπευθυνότητα, προϋπηρεσία και τη φύση των σχετικών καθηκόντων. Η διαθεσιμότητα σαφών κριτηρίων σε εθνικό επίπεδο θα πρέπει να βοηθά τους εργαζόμενους να δημιουργήσουν ένα έγκυρο μέτρο σύγκρισης και να αξιολογήσουν εάν αντιμετωπίζονται λιγότερο ευνοϊκά από τον εκείνον που εκτελεί την ίδια εργασία ή εργασία ίσης αξίας.

Τα προτεινόμενα μέτρα θα ισχύουν τόσο για τους εργοδότες του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα. Αυτά είναι:

  • Τα άτομα που αναζητούν εργασία θα έχουν δικαίωμα σε πληροφορίες σχετικά με το εύρος αμοιβών των θέσεων για τις οποίες υποβάλλουν αίτηση, ενώ οι εργοδότες απαγορεύεται να ρωτήσουν για το ιστορικό αμοιβών ενός αιτούντος.
  • Οι εργαζόμενοι θα έχουν το δικαίωμα να ζητούν από τον εργοδότη τους πληροφορίες κατά φύλο σχετικά με τη μέση αμοιβή των άλλων εργαζομένων που κάνουν την ίδια εργασία ή εργασία ίσης αξίας.
  • Εργοδότες με τουλάχιστον 250 εργαζόμενους θα έπρεπε να αναφέρουν τη διαφορά στις αμοιβές τους μεταξύ των φύλων και να πραγματοποιήσουν αξιολόγηση αμοιβών εάν το χάσμα υπερβαίνει το 5 % και δεν μπορεί να δικαιολογηθεί.
  • Στο πλαίσιο των μέτρων πρόσβασης στη δικαιοσύνη, θα παρέχεται αποζημίωση στα θύματα
    των μισθολογικών διακρίσεων, με το βάρος της απόδειξης να βαραίνει τον εργοδότη και
    κυρώσεις για παραβιάσεις του κανόνα της ίσης αμοιβής. Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων θα διαδραματίζουν ρόλο σε αξιολογήσεις αμοιβών και νομικές διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να ηγηθούν συλλογικών διεκδικήσεων για ίσες αμοιβές.

Τα παραπάνω μέτρα θα μπορούσαν να φέρουν μια πραγματική ανατροπή στα εργασιακά και να καταφέρουν να σπάσουν πρακτικές ετών αγκυλωμένες σε στερεότυπα σχετικά με το γυναικείο φύλο. Ωστόσο, η αισιόδοξη ματιά και η προσπάθεια των Επιτροπών που εδώ και χρόνια εργάζονται σκληρά πάνω στην ισότητα των αμοιβών ίσως να σκοντάφτει σε ύφαλο, την διακριτική ευχέρεια του εργοδότη σε κάθε κράτος μέλος της Ε.Ε. 

Press Seminar – International Women’s Day – Towards a better gender equality: Legislative work of the European Parliament

Τεράστιο ενδιαφέρον σχετικά με το παραπάνω έχει η τοποθέτηση της Clara Gandin η οποία μεταξύ άλλων ανέφερε το εξής. Στη Γαλλία έχουμε ένα πυκνό νομικό πλαίσιο για την καταπολέμηση των διακρίσεων κατά των γυναικών στην εργασία, αλλά ως νομικός, θα επιστήσω την προσοχή σας σε αυτό που δυστυχώς δεν λειτουργεί. […] Έχουμε έναν νόμο στη Γαλλία, ο οποίος έχει αναθεωρηθεί πολλές φορές από το 1983, ο οποίος υποχρεώνει τους εργοδότες να δημοσιεύουν ορισμένους νομικούς δείκτες σχετικά με τη συγκριτική κατάσταση ανδρών και γυναικών στην εργασία, σχετικά με το μισθό, την προαγωγή και πολλές άλλες πτυχές συνθηκών εργασίας. Είναι σχεδόν σαράντα χρόνια που έχουμε αυτές τις νομικές υποχρεώσεις και αυτό που βλέπουμε είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις αυτοί οι δείκτες δεν δίνονται πλήρως από τους εργοδότες. Ο νόμος δεν τηρείται, στην πραγματικότητα παραβιάζεται σχεδόν σε κάθε εταιρεία

Κάθε φορά που έρχεται μια περίπτωση στο γραφείο μου, όταν κοιτάς αυτούς τους δείκτες, είτε είναι ελλιπείς, απαρχαιωμένοι ή δεν δίνονται καθόλου. Αυτή η έλλειψη πληροφοριών δεν μας επιτρέπει να αναδείξουμε τις διακρίσεις που συμβαίνουν συστηματικά, οι εργοδότες δεν δίνουν αυτές τις πληροφορίες στα συνδικάτα. Έχουμε νόμους που είναι εκτενείς, ακριβείς, τους έχουμε εδώ και σαράντα χρόνια, αλλά δεν έχουμε οικονομικές κυρώσεις, και αυτό είναι κάτι που μας εμποδίζει να προχωρήσουμε“. 

H Kira Marie Peter – Hansen μέλος της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων και αναπληρωματικό μέλος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων απαντά στην ερώτηση του One of Us, Φωτογραφία: Alexis Haulot, © European Union 2022 – Source : EP

Σε ερώτημα που έθεσε το One of Us σχετικά με το τι κίνητρα θα μπορούσαν να δοθούν στα κράτη μέλη και κατά συνέπεια στους εργοδότες, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η σύμπλευση με την ευρωπαϊκή οδηγία καθώς και η εφαρμογή της τοποθετήθηκε η Kira Marie Peter – Hansen μέλος της Επιτροπής  Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων και αναπληρωματικό μέλος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων. “Καθώς πρόκειται για οδηγία τα κράτη μέλη έχουν μια ελαστικότητα σε σχέση με την εφαρμογή της, αν όμως γίνει ευρωπαϊκός νόμος, τότε το κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να τον υιοθετήσει. Αυτό που κοιτάμε αυτή τη στιγμή είναι οι ποινές και οι οικονομικές κυρώσεις που θα επιβάλλονται σε όποιο κράτος μέλος δεν θα εφαρμόζει το νόμο από τη στιγμή που αυτός ψηφιστεί και πιστεύουμε ότι θα αυτό θα κάνει πραγματικά την αλλαγή”. 

Η Samira Rafaela μέλος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων και αναπληρωματικό μέλος της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων για την συμπεριληπτικότητα της οδηγίας, Φωτογραφία: Alexis Haulot, © European Union 2022 – Source : EP

Κάτι εξίσου ενθαρρυντικό και πραγματικά αισιόδοξο που ακούστηκε στο σεμινάριο από τη Samira Rafaela είναι η συμπεριληπτικότητα της παραπάνω οδηγίας. Πιο συγκεκριμένα ανέφερε ότι αποτελεί πρώτη προτεραιότητα για την ίδια η οδηγία αυτή να είναι συμπεριληπτική και να εφαρμόζεται για ένα μεγάλο μέρος των Ευρωπαίων πολιτών κι αυτό περιλαμβάνει άτομα που προσδιορίζονται ως μη δυαδικά ή βιώνουν δυσφορία φύλου. Όπως τόνισε, ήταν καίριας σημασίας για εκείνη να να διασφαλιστεί ότι αυτά τα άτομα αναγνωρίζονται σε αυτή την οδηγία και οτί αυτή δεν αφορά μόνο τις διακρίσεις που βιώνουν οι cis και οι gay γυναίκες. Επίσης, η οδηγία βάζει στο επίκεντρο γυναίκες BIPOC, ανάπηρες γυναίκες ή γυναίκες που έρχονται από μη προνομιούχα περιβάλλοντα, οι οποίες διαρκώς έρχονται αντιμέτωπες με διαφορετικές, αλλά παράλληλες προκαταλήψεις. 

Κλείνοντας σημείωσε πως, “Αν θέλουμε να αλλάξει η κουλτούρα του μισθολογικού χάσματος στην Ευρώπη, πρέπει να αλλάξει η σταση των εταιρειών και άρα θα πρέπει αυτές να συνεργαστούν για να κλείσει το χάσμα αυτό στις αμοιβές μεταξύ γυναικών κι ανδρών”.