Δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο οι γυναίκες να ταυτίζονται με αρνητικούς και υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς. Σχεδόν όλες, για παράδειγμα, έχουν αποκαλεστεί τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους σκύλες. Χαρακτηρισμοί που δεν είναι αποδεκτοί και προσπαθούμε να τους διαγράψουμε από το λεξιλόγιό μας. Είτε έρχονται από έναν άγνωστο, είτε από συνάδερφο, είτε από σύντροφό, είτε από φίλο ή συγγενή. Προφανώς, αυτή η αλλαγή δεν είναι εύκολη υπόθεση, ούτε μπορεί να έρθει από τη μια μέρα στην άλλη. Ειδικά όταν αυτοί οι χαρακτηρισμοί σιγοντάρονται ακόμα και από πιο επίσημες πηγές.  

Οι σεξιστικές καταχωρήσεις στο Λεξικό της Οξφόρδης 

Η ακτιβίστρια για τα γυναικεία και τα ανθρώπινα δικαιώματα Maria Beatrice Giovanardi έκανε μία διαδικτυακή έρευνα στις αρχές του 2019. Συγκεκριμένα αναζητούσε συνώνυμα για τη λέξη “γυναίκα”. Τότε ανακάλυψε για πρώτη φορά ότι στη λίστα με τα συνώνυμα ήταν οι λέξεις “κομμάτι” (piece), “γκόμενα” (bint), “φορτίο” (baggage) και “σκύλα” (bitch). Ανέφερε, μάλιστα, στην Βρετανική Vogue ότι το 80% περίπου των συνώνυμων ήταν με κάποιον τρόπο υποτιμητικά.  

Και το πράγμα δεν τελείωσε εκεί. Ακόμα και οι επεξηγηματικές φράσεις για τη λέξη “γυναίκα” ήταν σεξιστικές. Παράδειγμα; “Η δεσποινίς September είναι η ενσάρκωση της επαγγελματία και συγχρόνως σέξι καριερίστας γυναίκας” και “ο ψαράς πήγε τα ψάρια σπίτι στη γυναικούλα να τα καθαρίσει”. 

Όλα τα παραπάνω είναι από μόνα τους απαράδεκτα σεξιστικά, αλλά φαίνονται ακόμα χειρότερα όταν ανακαλύπτουμε μία ακόμα πληροφορία. Δεν καταγράφονται σε κάποιο τυχαίο λεξικό ή σε κάποιο διαδικτυακό που ο καθένας έχει πρόσβαση. Όλα τα βρήκε στο Λεξικό της Οξφόρδης, σε ένα από τα μεγαλύτερα -αν όχι το μεγαλύτερο- και θεωρητικά πιο έγκυρα λεξικά παγκοσμίως.  

Ο αγώνας για διόρθωση 

Η Giovanardi, που είναι ενεργή ακτιβίστρια από τα 20 της, δεν μπορούσε να μείνει σιωπηλή μπροστά στην ανακάλυψή της. Έγραψε μία σειρά από γράμματα στους υπεύθυνους για το Λεξικό, προκειμένου να μάθει γιατί υπάρχουν οι σεξιστικές καταχωρήσεις, αλλά δεν έλαβε καμία απάντηση. Οπότε το Ιούνιο του 2019 αποφάσισε να πάρει ακόμα πιο ενεργά την κατάσταση στα χέρια της. Έγραψε ένα άρθρο-έκθεση στην ανοιχτή ιστοσελίδα Medium, ώστε να εξηγήσει τους λόγους που είναι άμεση ανάγκη το λεξικό να διορθωθεί, και κατόπιν ξεκίνησε μία αίτηση. Με αυτή ζητούσε να αφαιρεθούν όλοι οι ορισμοί και οι φράσεις που διαχώριζαν, υποτιμούσαν και πατρονάραν τις γυναίκες ή που τις καθιστούσαν ιδιοκτησία του άντρα. Παράλληλα, ζητούσε να ληφθούν υπόψιν οι λεσβίες και οι τρανς γυναίκες. 

Για ένα διάστημα οι υπογραφές ήταν κολλημένες στις 150, μέχρι που η The Guardian ανακάλυψε το θέμα. Δύο σελίδες της εφημερίδας αφιερώθηκαν στην αίτηση της Giovanardi, με αποτέλεσμα να αποκτήσει κύρος, αλλά και να γίνει γνωστή στο ευρύτερο κοινό. Τελικά, η αίτηση συγκέντρωσε περισσότερες από 30.000 υπογραφές. 

Η καθοριστική στιγμή, ωστόσο, για την επιτυχία ήρθε τον Μάρτιο του 2020. Την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, μία ανοιχτή επιστολή δημοσιεύτηκε αναφορικά με το ζήτημα, με τους οργανισμούς Women’s Aid και Women’s Equality να τη συνυπογράφουν. Την επόμενη κιόλας μέρα, ανακοινώθηκε η δέσμευση να διορθωθούν οι σεξιστικές καταχωρήσεις του Λεξικού της Οξφόρδης από το γραφείο τύπου του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.  

Οι αλλαγές 

Η λύση δεν ήρθε όσο άμεσα θα περίμενε κανείς. Ο κορωνοϊός και τα lockdowns “έσκασαν” σχεδόν αμέσως και το Πανεπιστήμιο βρήκε τη δικαιολογία, για να καθυστερήσει ή και να αποφύγει τελείως μία συνάντηση με την Giovanardi. Ωστόσο, μετά από δική της επιμονή και πίεση, τον περασμένο Νοέμβριο βρέθηκαν στο ίδιο τραπέζι και συμφώνησαν ακριβώς στις αλλαγές που πρέπει να γίνουν.  

Στο Λεξικό της Οξφόρδης, δεν θα αναφέρεται πλέον ότι μία γυναίκα μπορεί να είναι “σύζυγος, κοπέλα ή ερωμένη ενός άντρα”, αλλά ενός ανθρώπου. Η αντίστοιχη διόρθωση θα γίνει και στον ορισμό της λέξης “άντρας”. Παράλληλα, οι λέξεις “γκόμενα” και “σκύλα” θα συνεχίσουν να υπάρχουν στη λίστα των συνωνύμων, αλλά με τη σημείωση ότι πρόκειται για όρους προσβλητικούς, υποτιμητικούς ή/και ξεπερασμένους.  

Είναι σεξιστές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης; 

Το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης δεν περιορίστηκε στις αλλαγές. Έβγαλε και μία ανακοίνωση για να εξηγήσει την ύπαρξη των όρων στο λεξικό του. Σύμφωνα με αυτήν, τα λεξικά αποτελούν έναν αντικατοπτρισμό της χρήσης της γλώσσας στην καθημερινότητα. Δεν καθορίζουν αυτά την χρήση της γλώσσας. Με άλλα λόγια, συνεχίζουν να έχουν τους όρους στο λεξικό τους, γιατί ακόμα υπάρχουν άνθρωποι που τους χρησιμοποιούν.  

Η ανακοίνωση αυτή δεν είναι λάθος. Ωστόσο, αποδεικνύει την αξία της όλης προσπάθειας της Giovanardi. Η αγώνας της και η επιτυχία του έρχονται να περάσουν ξεκάθαρα ένα μήνυμα: Όχι, δεν είναι εντάξει να χαρακτηρίζεις έναν άνθρωπο “σκύλα” ή “φορτίο”, μόνο και μόνο λόγω φύλου.  

@oneofusgr

If you're here, you're one of us!