Όταν μιλάμε για κοινωνικές παθογένειες όπως την έμφυλη βία, σημαντικό αν όχι καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη παίζει ο δημόσιος διάλογος. Και όταν αναφερόμαστε σε διάλογο, αναφερόμαστε σε λόγια, σε επιχειρήματα που χτίζονται από λέξεις.

Αν κάτι θετικό συνέβη αυτά τα δυο σκοτεινά χρόνια, είναι ότι έπεσε φως στην τοξική αρρενωπότητα και στις καταστρεπτικές προεκτάσεις που έχει στην κοινωνία. Από την αύξηση στην εμφυλη βία, εν όψει του εγκλεισμού από τα απανωτά lockdown, μέχρι τις γυναικοκτονίες που ξεπέρασαν σε αριθμό κάθε προηγούμενο, η περασμένη χρονιά ήταν τουλάχιστον τραγική σε ό,τι αφορά την βια κατά των γυναικών. Χάρη στην άνοδο ωστόσο του κινήματος Metoo και στην Ελλάδα, καταφέραμε τουλάχιστον αυτές οι υποθέσεις να μη μείνουν στην αφάνεια και να προβληθούν και στα mainstream media,  τουλάχιστον σε ένα μεγαλύτερο ποσοστό από ότι πριν και με την ικανότητα πλέον να προκαλέσουν μεγαλύτερη αντίδραση.

Μια από τις κατακτήσεις της περασμένης χρονιάς, εν όψει των τραγικών γεγονότων, ήταν να θεσμοθετηθεί ο όρος γυναικοκτονία, γεγονός διόλου αμελητέο. Άλλη μια επίσης σημαντική κατάκτηση, η έμφυλη βία να μπαίνει επιτέλους στο δημόσιο διάλογο. Όμως σύμφωνα με την Trang Le, την ακαδημαϊκό με εξειδίκευση στο φύλο, οι λέξεις που χρησιμοποιούμε δεν εξυπηρετούν τις γυναίκες, όχι όπως θα έπρεπε.

Πιο συγκεκριμένα, η ειδικός μιλάει για τον όρο “epidemic of violence” ή “επιδημία της βίας”, (ένας όρος που έχει καθιερωθεί τον τελευταίο καιρό εν όψει της επίσης αυξημένης έμφυλης βίας στην Αγγλία) και για το πως η γλωσσική αφήγηση του δεν μαρτυράει τον δράστη αλλά δίνει ευθύνη στο θύμα.

Όπως λέει, “Το έχουμε δει τόσες και τόσες φορές, η βία των αντρών κατά των γυναικών αποδίδεται σημασιολογικά σαν ένα μόνιμο ρίσκο που βρίσκεται πάντα στο περιβάλλον μας – “επιδημία βίας” όπως ένα ιός που μπορεί μια γυναίκα να κολλήσει ανά πάσα στιγμή. Αυτού του είδους η αφήγηση του ‘ιού’ καθιστά τους δράστες εντελώς αθέατους. Το αντρικό προνόμιο δίνει την δυνατότητα για τέτοιου είδους βίαιες πράξεις, και δεν πρόκειται για εγκλήματα ΄της στιγμής’. (Η έμφυλη βία) είναι άλλη μια έκφραση της (αντρικής) δομικής κυριαρχίας που έχει χτιστεί για να αποκλείσει τις γυναίκες και άλλες μειονότητες.”

Από τα λεγόμενα της Le, μπορούμε να κρατήσουμε ένα πολύ χρήσιμο συμπέρασμα. Τα λόγια είναι ο τρόπος που επικοινωνούμε. Ο τρόπος που επικοινωνούμε καθορίζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε, που αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα. Όσο λοιπόν κολλάμε πλάι στη βια κατά των γυναικών, επίθετα όπως “έμφυλη” παραδείγματος χάρη, ίσως χάνουμε λίγη από τη δύναμη της αφήγησης.

 

Ο όρος έμφυλη βία είναι σωστός και ακριβής. Είναι όμως αποτελεσματικός; Δίνει στην μεταξύ μας επικοινωνία την ένταση που αξίζει στο εν λόγω ζήτημα; Φωτογραφίζει τον δράστη; Ή περιγράφει μια πιο παθητική κατάσταση; Όλα αυτά είναι ερωτήματα, που ακόμα δεν έχουν απαντήσεις. Η παρατήρηση ωστόσο της Trang Le, είναι μια ωραία ευκαιρία για να ανοίξει ακόμα παραπάνω ο δημόσιος διάλογος περί “αντρών που ασκούν βια, σωματική και ψυχολογική, κατά συρροήν, χωρίς συνέπειες, κατά των γυναικών”. Αυτό είναι μια φράση ολόκληρη και όχι όρος, ίσως όμως κάποιος να ισχυριζόταν πως είναι μια αφήγηση πιο αποτελεσματική αν το αποτέλεσμα που ζητάμε είναι η αναγνώριση και καταπολέμηση της τοξικής αρρενωπότητας.