Εδώ και αρκετά χρόνια η ιστορία της ζώνης αγνότητας ως βάρβαρο μεσαιωνικό έθιμο έχει αμφισβητηθεί έντονα από τους ιστορικούς. Παρόλα αυτά παραμένει αρκετά διαδεδομένη η άποψη ότι οι ζώνες αγνότητας ανακαλύφθηκαν και έφτασαν να κατακλύσουν τη Γαλλία κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών. Ωστόσο, δεν υπάρχουν αξιόπιστες αποδείξεις ότι οι ζώνες αγνότητας υπήρχαν πριν από τον 15ο αιώνα (δηλαδή πάνω από έναν αιώνα μετά και την τελευταία Σταυροφορία στη Μέση Ανατολή). Αντίθετα οι έρευνες δείχνουν ότι τελικά δεν πρόκειται για ένα ακόμη βάρβαρο μεσαιωνικό όργανο όπως έντονα πιστεύεται και πως χρησιμοποιήθηκαν και μάλιστα πολύ σπάνια, από τον 16ο αιώνα κι έπειτα.

Δυστυχώς οι ζώνες αγνότητας έγιναν ευρέως διαθέσιμες με τη μορφή ιατρικών συσκευών κατά του αυνανισμού κατά τον 19ου αιώνα. Σήμερα, η ζώνη αγνότητας και για γυναίκες, αλλά και για άντρες (μάλιστα οι ζώνες αγνότητας για άντρες σημειώνουν υψηλότερες πωλήσεις έναντι των γυναικείων) αποτελεί σεξουαλικό φετίχ και οι μύθοι γύρω της σίγουρα ενισχύουν τη “γοητεία” της στον BDSM κύκλο.

Ωστόσο, πρόσφατα έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο των εκδόσεων Άγρα. “Η Ιστορία της Ζώνης Αγνότητος” βασισμένο σε έκδοση του 1893, άγνωστου συγγραφέα, αν και τοποθετεί τις ζώνες αγνότητας και στον Μεσαίωνα – κρατώντας βέβαια και ο ίδιος ο συγγραφέας τις επιφυλάξεις του για την αυθεντικότητα των ιστοριών που μεταφέρει – τολμά μια βαθύτερη ανάλυση, ιστορική, αλλά και κοινωνική όχι τόσο του οργάνου αυτού καθαυτού, αλλά των μέσων πρόληψης που λάμβαναν οι άνδρες κατά μιας πιθανής απιστίας της συζύγου τους σε διάφορες περιοχές της Δύσης, της Αφρικής και της Μ. Ανατολής εκείνη την εποχή. Οι πληροφορίες και οι σκέψεις που παραθέτει παρουσιάζουν τεράστιο ενδιαφέρον και αν μη τι άλλο σκιαγραφούν τις αντιλήψεις των ανδρών περασμένων αιώνων σε σχέση με τη θέαση της γυναίκας.

Σύμφωνα με το βιβλίο λοιπόν, η πρώτη ζώνη αγνότητας εμφανίζεται στην ελληνική μυθολογία και πιο συγκεκριμένα στην “Οδύσσεια” του Ομήρου όπου ο Ήφαιστος, αφού μαθαίνει για την απιστία της Αφροδίτης, “θα σφυρηλατήσει ένα λεπτό σιδερένιο δίχτυ που θα της φυλακίσει το γεννητικό όργανο”. Αν και όπως αναφέρει ο συγγραφέας δεν είναι απόλυτα σίγουρο, η πατρίδα της ζώνης αγνότητας ενδέχεται να είναι η Ιταλία κι έπειτα μέσω του εμπορίου πέρασε στη Γαλλία όπου και έτυχε εξαιρετικής δημοφιλίας, καθώς τη χρήση της εισήγαγαν οι σταυροφόροι οι οποίοι ήθελαν να είναι βέβαιοι ότι, όσο λείπουν, οι γυναίκες τους θα παραμένουν πιστές.

Προπομπός της ζώνης αγνότητας θεωρείται ένα γαμήλιο έθιμο των Ρωμαίων. Μια αρραβωνιασμένη γυναίκα καλούνταν να φορέσει γύρω από τα γεννητικά της όργανα ένα λεπτό μάλλινο επίδεσμο, τον οποίο αποκαλούσαν, σύμφωνα με τον Ρωμαίο συγγραφέα Φέστο, “ζώνη της παρθενίας”. Η ζώνη έκλεινε στη βάση της ράχης με έναν ειδικό κόμπο που ονομάζονταν “κόμπος του Ηρακλέους”. Μετά το γάμο όταν το ζευγάρι έμενε μόνο για πρώτη φορά ο άνδρας έλυνε τον κόμπο.

Στις σελίδες του βιβλίου παρατίθενται διάφορες περιγραφές της ζώνης αγνότητας που μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα την όψη του. “Το όργανο […] είναι από σφυρήλατο σίδερο σκαλιστό κι επιχρυσωμένο. Το μπροστινό του μέρος είναι ένα είδος θώρακα που ακολουθεί την καμπυλότητα της κοιλιάς και σε δέκα εκατοστών απόσταση από το ύψος της μέσης, στενεύει όσο χρειάζεται για να μπορεί να συναντήσει μία αγκράφα που το συνδέει με το πίσω μέρος. Λίγο πριν την αγκράφα αυτή υπάρχει ένα μικρό οδοντωτό άνοιγμα σε σχήμα ωοειδές Στο πίσω μέρος βρίσκεται το δεύτερο άνοιγμα που έχει σχήμα τριφυλλιού. Στη μέση προσαρμόζεται σε ένα κομματιαστό σκαλιστό στεφάνι που προσαρμόζεται για να κλείνει οριστικά τις δύο φυσικές εξόδους κάτω από μία ατσάλινη αμυντική πανοπλία. Τα κομμάτια που συνθέτουν την πανοπλία είναι σκαλιστά και επιχρυσωμένα με εξαιρετική λεπτότητα […]. Μικρές τρύπες, που τις βρίσκουμε παντού στην καθαυτό ζώνη και στο θώρακα μαρτυρούν ότι το αντικείμενο αυτό πρέπει να ήταν φοδραρισμένο και παραγεμισμένο με μαλακό υλικό, ωστέ να είναι απαλό στην επαφή του με το δέρμα. Ορισμένες ενδείξεις μας πληροφορούν ότι η ζώνη πρέπει να κατασκευάζονταν αποκλειστικά επί μέτρω”.

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον ωστόσο παρουσίαζουν οι αιτίες της εμμονής των ανδρών με την αμφισβήτηση της πίστης των συζύγων τους. Πέρα από τον “ηθικό” λόγο που, όπως είπαμε, αποδίδεται στους σταυροφόρους και στη διασφάλιση της πίστης της γυναίκας τους όσο εκείνοι είναι στη μάχη,ο συγγραφέας σημειώνει ότι σύμφωνα με το γερμανικό δίκαιο η γυναίκα είχε δικαίωμα να κληρονομεί περιουσία και εντοπίζει εκεί το λόγο της “ανελέητης ζήλιας” όπως γράφει, τουλάχιστον των Κελτών, των Γαλατών και των Γερμανών. Μια απιστία που θα κατέληγε σε εγκυμοσύνη, θα σήμαινε ότι ένα μέρος γης θα αφαιρούνταν από την ιδιοκτησία της οικογένειας. Η ζήλια και ο φόβος της απιστίας λοιπόν, που βρήκαν μια ακραία έκφρασή στη ζώνη αγνότητας – αν όντως πιστέψουμε ότι πράγματι υπήρχε εκείνη την εποχή – είχαν καθαρά οικονομικό κίνητρο. Υπάρχει όμως ακόμα μία πιθανότητα, σύμφωνα με τον συγγραφέα, η ζώνη αγνότητας να αποτελούσε μέσο προφύλαξης από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, τα οποία αμέσως μετά τις σταυροφορίες σημείωσαν έξαρση.

Το βιβλίο τελειώνει με τη συνειδητοποίηση του συγγραφέα πως, όποια τελικά κι αν ήταν η αφετηρία για την εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου όπως η ζώνη αγνότητας, κύρια αιτία παρέμενε η ανασφάλεια και ο κομπλεξισμός των ανδρών που τη θεωρούσαν απαραίτητη. Σκοπός του γάμου τους, λέει ο συγγραφέας, ήταν η σαρκική ικανοποίηση, η προίκα ή η κληρονομιά και η απόκτηση απογόνων για τη συνέχεια του ονόματός τους. Η σύζυγός τους δεν ήταν παρά ένα ακόμη απόκτημα – που θα διασφάλιζε την απόκτηση κι άλλων πραγμάτων – και άρα ιδιοκτησία τους. Γνώριζαν ότι κινδυνεύουν λοιπόν από τον αληθινό έρωτα και την αναζήτηση της συντροφικότητας και της ισότητας, τα οποία αν γυναίκα τους έβρισκε σε έναν άλλο εραστή, θα σήμαινε οικονομική καταστροφή, απώλεια κοινωνικού status και φυσικά το τέρμα της προσωπικής τους “αυτοκρατορίας”.

Ακόμα κι αν οι ζώνες αγνότητας δεν υπήρξαν στο Μεσαίωνα, η μελέτη του άγνωστου αυτού συγγραφέα μας προσφέρει μια απλοϊκή, αλλά ταυτόχρονα συμβολική ανάλυση για την έννοια της κτητικότητας από τους άνδρες προς τις γυναίκες, τη ζήλεια ως το απεχθές και παράλογο συναίσθημα που είναι και τις αρρωστημένες διαστάσεις που μπορεί να πάρει η έλλειψη αυτοπεποίθησης και φυσικά, πάνω απ’ όλα, η έλλειψη αγάπης και συντροφικότητας. Θα ήταν εξαιρετικά ευχάριστο, αν σε ένα κείμενο για ένα αμφιλεγόμενο όργανο περιορισμού της σεξουαλικότητας του ατόμου που γράφτηκε πιθανότητα στα τέλει του 19ου αιώνα, δεν βρίσκαμε απαντήσεις για πράγματα που συμβαίνουν ακόμη και σήμερα.