Ξυπνάς το πρωί, φτιάχνεις καφέ, και ετοιμάζεσαι να πας στην 9-to-5 δουλειά σου. Φτάνοντας εκεί κάνεις σε χρόνο ντετέ όλα όσα σου ζητούνται, με τρόπο παραπάνω από επαρκή, τσιτ-τσατάρεις με τους συναδέλφους-φίλους (;) σου αλλά πάντα με μέτρο έχοντας διακρώς στο νου σου το επόμενο τασκ που πρέπει να φέρεις σε πέρας, και ενώ ο Μάκης σου μιλάει για τις χθεσινοβραδινές του περιπέτειες εσύ σκέφτεσαι τρόπους για να γίνεις ακόμα πιο αποδοτικ@.  Μέσα στο 8-ωρο τσεκάρεις το πολύ 2 φορές τη  το ίνστα φιντ σου, παράλληλα αναλογιζόμεν@ ότι ίσως θα πρεπε αντί αυτού να διαβάζεις κάποια επιστημονική έρευνα για καλύτερη παραγωγικότητα.

Αν ταυτίζεσαι σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό με αυτή την περιγραφή και με ανάλογές της, τότε ανήκεις (όπως μάλλον ήδη ξέρεις) στην κατηγορία των over-achievers, κοινώς είσαι ένας από τους ανθρώπους που νιώθουν την ανάγκη να γίνονται όλο και καλύτεροι, και που έχουν τα εργαλεία για να καταφέρουν “μεγάλα πράγματα” (ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό). Κι ενώ ήδη γνωρίζεις ότι όλα αυτά ισχύουν και με το παραπάνω, κι ενώ κάθε βράδυ πριν κοιμηθείς φαντασιώνεσαι την καριεράρα που ξέρεις ότι μπορείς να αποκτήσεις, υπάρχει κάτι που πάντα σε σταματάει από το να κάνεις το επόμενο βήμα. Οι λόγοι που κρύβονται πίσω από αυτόν τον δισταγμό ποικίλουν και διαφέρουν σε έναν βαθμό για τον καθένα. Κάποιοι είναι συνειδητοί αλλά οι περισσότεροι και οι πιο καθοριστικοί είναι υποσυνείδητοι, όπως πχ. το impostοr syndrome ή ο φόβος της αποτυχίας. Σήμερα ωστόσο θα μιλήσουμε για έναν άλλο “υπόγειο” παράγοντα που μπορεί να μπαίνει εμπόδιο στα μεγαλεπήβολα πλάνα σου που ίσως δεν έχεις ξανακούσει, για την λεγόμενη ενοχή της επιτυχίας.

 

 

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή, ή για την ακρίβεια από την πολύ πολύ αρχή. Το μεγαλύτερο μέρος των υποσυνείδητων συναισθημάτων, και κατ’ επέκταση φόβων μας, δεν βασίζονται μόνο στα βιώματα της παιδικής μας ηλικίας αλλά και στα βασικά μας ένστικτα ως άνθρωποι. Αυτά τα ένστικτα πλάστηκαν κατά την προϊστορική εποχή όταν το είδος μας πρωτο-μάθαινε να επιβιώνει, και ένα από τα πιο σημαντικά αυτών είναι το ένστικτο της αγέλης. Πώς διαμορφώθηκε αυτό; Ο άνθρωπος, όπως και πολλά άλλα ζώα, από πολύ νωρίς κατάλαβε πως όταν ανήκει σε ένα σύνολο, όταν περιτριγυρίζεται από άλλους του είδους του, οι πιθανότητες να επιβιώσει αυξάνονται, καθώς αν από την άλλη είναι “μοναχικός λύκος” είναι πολύ πιο εύκολο να φαγωθεί από κάποιο άλλο ζώο, να μην καταφέρει να βρει αρκετή τροφή και τα συναφή.

 

Αυτό τον οδήγησε στο να ζει μέσα σε μικρές ομάδες που ας πούμε ότι λειτουργούσαν σαν ένα δίχτυ προστασίας. Όπως λέει και η ψυχολόγος Δρ. Sue Johnson “Η ιδέα του να τα καταφέρουμε ολομόναχοι αψηφά τους κανόνες της φύσης. Είμαστε σαν πολλά άλλα ζώα, χρειαζόμαστε την σύνδεση για να επιζήσουμε, ζούμε στο μεταξύ μας καταφύγιο”.  Και τούτος εδώ ακριβώς είναι ο λόγος που είμαστε εξαιρετικά κοινωνικά όντα, αλλά και η αιτία που φοβόμαστε να διαφέρουμε, που έχουμε ανάγκη να μοιάζουμε με τους “διπλανούς” μας, να ανήκουμε. Έχει αμετάκλητα εντυπωθεί στο dna μας ότι η επιβίωση ισούται με το ανήκειν και αυτό με την σειρά του ισούται με την αλλήλο-ομοιότητα. Γιατί αν ξεχωρίζεις έντονα από τους άλλους, αν δεν έχεις αρκετούς επικοινωνιακούς κοινούς παρανομαστές με τους γύρω σου τότε μένεις κάπως “στην απ’ έξω”.   Πώς στο καλό συνδέονται όμως όλα αυτά με το συναίσθημα της ενοχής της επιτυχίας, θα με ρωτήσεις εύλογα;

 

Τα άτομα που καταφέρνουν να χτίσουν μια εντυπωσιακή καριέρα δεν ανήκουν στην πλειοψηφία, καθώς ούτε μπορούν όλοι να κάνουν κάτι τέτοιο και ούτε και θέλουν (το οποίο είναι μια χαρά αν με ρωτάς). Όταν λοιπόν φτάνουν σε αυτό το αξιοθαύμαστο σημείο μοιραία ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους. Στην πραγματικότητα ωστόσο σημασία δεν έχει πόσο “ψηλά” έχεις φτάσει, αλλά πόσο αυτή σου η προσπάθεια σε διαφοροποιεί από το κοινωνικό σου περιβάλλον. Αν π.χ. προέρχεσαι από μια οικογένεια “υπαλλήλων”, μια επιχειρηματική κίνηση είναι ίσως αυτό που θα σε κάνει να νιώθεις “διαφορετικός” και αυτό το συναίσθημα ενδέχεται να σε αποτρέψει από κάτι τέτοιο. Οι άνθρωποι με τους οποίους μεγαλώνουμε και αυτοί που βρίσκονται μετέπειτα δίπλα μας είναι το “μέτρο” του τί είναι αποδεκτό, τί είναι μέσα στα πλαίσια του “οκ”. Μπορεί συνειδητά να αναγνωρίζουμε ότι θέλουμε στ’ αλήθεια να κάνουμε κάτι παραπάνω ή αλλιώτικο, αλλά ο φόβος του μη οικείου υποσυνείδητα μας εμποδίζει. Και αν τελικά ανέβουμε αυτό το δύσβατο μονοπάτι, στην κορυφή μας περιμένει η ενοχή. Γιατί κάναμε κάτι άλλο από τους οικείους μας, γιατί δεν μοιάζουμε πια με το πρότερα προσδοκώμενο.

Το θετικό βέβαια της υπόθεσης είναι ότι αυτό το συναίσθημα της ενοχής δεν είναι απαραίτητο ότι θα προκύψει για όλους όσους έχουν μια πιο επιτυχημένη πορεία, και σε αυτό πάλι παίζει ρόλο η οικογένεια. Αν η στάση των γονιών σου ήταν αρνητική προς οτιδήποτε πιο μεγαλεπήβολο (για όποιους δικούς τους λόγους), και η αντιμετώπισή τους προς άλλους πιο επιτυχημένους ανθρώπους ήταν αδιάφορη ως και περιφρονητική, τότε είναι λογικό να σου είναι πιο δύσκολο να ξεπεράσεις την όποια σχετική ενοχή. Αν πάλι οι δικοί σου πάντα επιβράβευαν το διαφορετικό και σε ωθούσαν να γίνεις ολοένα και καλύτερος, τότε ενδέχεται να νιώθεις λιγότερες υποσυνείδητες τύψεις, εώς και καθόλου.

Το συμπέρασμα από όλα τα παραπάνω είναι απλό. Όλοι μας θέλουμε να “πετύχουμε τα όνειρά μας” και θέλω να πιστεύω πως όλοι επίσης ευχόμαστε το καλύτερο για τους αγαπημένους μας. Αν λοιπόν ανήκεις σε αυτούς που βιώνουν την ενοχή της επιτυχίας (είτε επειδή κάποιος στην προκαλεί στην πράξη είτε γιατί την έχεις εσύ ενδοβάλει), καλό είναι να μην την αφήνεις να σε επηρεάζει και να συνεχίζεις την πορεία σου έχοντας κατά νου πως ότι καταφέρνεις σου αξίζει δικαιωματικά και πρέπει να χαίρεσαι για αυτό. Ταυτόχρονα ίσως είναι σκόπιμο να αναλογιστούμε όλοι μας αν χωρίς να έχουμε κακή πρόθεση κάνουμε κάποιον άλλο να αισθανθεί έτσι. Αν ναι, τότε πρέπει προφανώς να το σταματήσουμε, και αντί αυτού να είμαστε οι πιο θερμοί υποστηρικτές του. Άλλωστε τα κοινωνικά σύνολα δεν φτιάχτηκαν για να μας κρατούν πίσω αλλά για να μας πηγαίνουν μπροστά.

 

@oneofusgr

If you're here, you're one of us!