Εδώ και αρκετά χρόνια, η κούκλα Barbie και όλα όσα πρεσβεύει έχεί αποτελέσει κάτι σαν τον ξανθό σάκο του μποξ για τις περισσότερες φεμινίστριες ανά τον κόσμο. Οι μη ρεαλιστικές αναλογίες της, τα γαλάζια μάτια και τα μακριά, πλούσια μαλλιά έχουν χαρακτηριστεί τα πάντα από σεξιστικά και ακατάλληλα, μέχρι υπεύθυνα για την άσχημη σχέση των έφηβων κοριτσιών με το σώμα τους. Η ενοχλητική της τελειότητα βέβαια είναι μόνο ένα από τα στοιχεία τα οποία δέχονται σκληρή κριτική: κατά καιρούς έχουν θιχτεί θέματα όπως η υπερκατανάλωση (θα πάρεις το σπίτι της Barbie, το εξοχικό της Barbie, την άμαξα της Barbie, την ντουλάπα, τα κατοικίδια, τον Ken), η έλλειψη διαφορετικότητας, μέχρι και το white supremacy έχει μπει στο τραπέζι. Παρόλα αυτά, το μεγάλο της μειονέκτημα εξακολουθεί να είναι το πορσελάνινο δέρμα, η μικροσκοπική μέση και τα αδύνατα πόδια της.

Δεν είναι κάπως ειρωνικό ότι, ως φεμινίστριες, εστιάζουμε στο σώμα της και σε τίποτα άλλο;

Aπό την ‘γέννησή’ της η Barbie ξεκίνησε να σπάει στερεότυπα αντί να τα τρέφει, με την δημιουργό της Ruth Handler να συστήνει μία καινούργια κούκλα στην αγορά, διαφορετική από τις κλασικές επιλογές της εποχής, με ονόματα όπως Betsy Wetsy, Tiny Tears και Chatty Cathy, οι οποίες είχαν όλες την μορφή του μωρού και καλούσαν τα μικρά κορίτσια να υποδυθούν τις μαμάδες. Αντλώντας έμπνευση από την δική της κόρη, η οποία είχε βαρεθεί να παίζει με τα ‘μπεμπέ’ παιχνίδια της, η Ruth επέμεινε στο όραμά της, ίδρυσε την Mattel μαζί με τον σύζυγό της και κατασκεύασε μία κούκλα με ενήλικα χαρακτηριστικά, όμορφα outfits, φίλες, δουλειά και αγόρι.
Η Barbie έγινε ίσως το μεγαλύτερο hit στην ιστορία των παιχνιδιών και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να βρίσκεται στην πρώτη θέση των δώρων που θα ζητήσει ένα μικρό κορίτσι για οποιαδήποτε περίσταση. Από τις πρώτες της εμφανίσεις μέχρι σήμερα, η διάσημη κούκλα δεν περιορίστηκε ούτε μία φορά στον ρόλο της νοικοκυράς, ούτε προσπάθησε να ενισχύσει την ιδέα πως υπάρχει ένα ‘ιδανικό’ lifestyle στο οποίο οφείλουν να σκοπεύουν τα νεαρά κορίτσια. Αντιθέτως, αποτελεί ένα σύμβολο του ότι όλες μας μπορούμε να πετύχουμε ό,τι βάλουμε στο μυαλό, με το σλογκαν της να είναι “να είσαι όποιος θέλεις”.

Άλλωστε, η ίδια είχε πάνω από 200 διαφορετικές καριέρες στην διάρκεια της ζωής της, από πρόεδρο μέχρι και αστροναύτη, και κυκλοφόρησε σε μία εποχή όπου η ιδέα της γυναίκας σε οποιοδήποτε επαγγελματικό περιβάλλον ήταν εξαιρετικά ταμπού.

Όσον αφορά στο θέμα της διαφορετικότητας, η Mattel ήταν πολύ μπροστά από την εποχή της, κυρίως σε μία βιομηχανία όπου οι μαύρες κούκλες ήταν πραγματικά σπάνιες. Ξεκίνησε να τις κατασκευάζει από την δεκαετία του ’60, με την Ruth Handler να πιέζει τους σχεδιαστές πάνω στο ζήτημα και να δημιουργεί μαύρες φίλες της Barbie όπως η Julia και η Christie.

Την δεκαετία του ’80 είχαμε την πρώτη επίσημη Black Barbie, ενώ στα 90s η εταιρεία δημιούργησε ένα focus group με σκοπό τον σχεδιασμό μιας πιο αυθεντικής African-American κούκλας, με πειστικά χαρακτηριστικά προσώπου, χρώμα δέρματος και υφής μαλλιών. Μέχρι το 2016, η Mattel είχε προσθέσει Barbies με 7 διαφορετικούς χρωματικούς τόνους δέρματος, 22 χρώματα ματιών και 24 hairstyles. Το 2020, είχαν ενταχθεί κούκλες χωρίς μαλλιά, με λεύκη, με προσθετικά άκρα, με αναπηρικά καροτσάκια και hijab. Αν κάποιος προσπαθήσει να σκεφτεί μία άλλη σειρά παιχνιδιών με τόσο μεγάλη γκάμα, πιστεύουμε θα δυσκολευτεί αρκετά.
Το θέμα του body image φυσικά παραμένει, αλλά και αυτό έχει βρει την απάντησή του από την Mattel, με εκδοχές της Barbie χωρίς thigh gap, με διαφορετικό ύψος και μεγαλύτερη περιφέρεια να έχουν ήδη βρεθεί στα ράφια των παγκόσμιων παιχνιδάδικων. Δεν μπορούμε επίσης να μην αναφέρουμε την σειρά Shero, όπου λαμπρές γυναικείες προσωπικότητες, ανάμεσά τους και η Ashley Graham, μετατρέπονται σε κούκλες.

“Ναι, υπάρχει το όλο ζήτημα των ιδανικών ομορφιάς,” δηλώνει η Δρ. Jane Clare Jones, φεμινίστρια συγγραφέας και φιλόσοφος για την Barbie. “Όμως ακόμα ‘κολλάμε’ στην εξωτερική εμφάνιση των γυναικών.”

Time Magazine

Αν το καλοσκεφτείς, η Barbie είναι η απόλυτη πρέσβειρα της θηλυκής ανεξαρτησίας: δουλεύει στην καριέρα των ονείρων της, έχει το δικό της σπίτι, καλές φίλες, υπέροχο στιλ και το αγόρι της, ο Ken, είναι πάντα στο background σαν δευτερεύον χαρακτήρας, έτοιμος να της προσφέρει όμορφες στιγμές χωρίς καταπίεση. Τι ακούγεται άσχημο με αυτήν την ζωή;