Πριν από πέντε περίπου χρόνια, μία φίλη είχε ποστάρει στο Facebook μία εκπληκτική φωτογραφία του επιδραστικού φωτογράφου Edward Weston στην οποία και απεικονίζονταν μία γυναίκα με γυμνό στήθος. Η πλατφόρμα κατέβασε τη φωτογραφία με το επιχείρημα ότι επρόκειτο για πορνογραφικό υλικό. Ήταν μόλις λίγους μήνες αφότου το κίνημα #freethenipple είχε πάρει παγκόσμια διάσταση καταγγέλοντας τις δημοφιλείς πλατφόρμες Facebook και Instagram αναφορικά με τη διαχείριση του γυναικείου στήθους και συγκεκριμένα της ρώγας – καθώς όπως όλοι γνωρίζουμε και οι άντρες διαθέτουν, αλλά εκεί δεν φαίνεται να υπάρχει πρόβλημα. 

Το γυμνό στο διαδίκτυο αποτελεί μεγάλο ζήτημα. Από τη μία το πορνό είναι παντού και εύκολα προσβάσιμο. Παράλληλα, γυμνό που συνδέεται με την τέχνη ή τον ακτιβισμό λογοκρίνεται πολύ συχνά. Για τα γυναικεία σώματα – και ειδικά τα queer, σώματα ατόμων με αναπηρία, εύσωμα ή άλλα περιθωριοποιημένα σώματα – η λογοκρισία εμφανίζεται και με άλλους τρόπους πέρα από το disclaimer  “Tο περιέχομενο δεν συμβαδίζει με τους κανόνες της κοινότητας”, όπως η έντονη κριτική, δηλαδή το πάρτι τοξικότητας στο comment section. 

Κολάζ: Olie Avstreyh και Jenya Milyukos

Το πρότζεκτ “Videochat: Send Nudes” των καλλιτέχνιδων Olya Avstreyh και Jenya Milyukos, από τη Μόσχα και την Κριμαία αντίστοιχα, εξερευνά τη σχέση μεταξύ αυτονομίας υου σώματος και δημιουργικότητας στο έργο των γυναικών καλλιτεχνών.

Η ιδέα ήταν απλή: για δύο εβδομάδες οι καλλιτέχνιδες θα έκαναν video call, θα έβγαζαν τα ρούχα τους, θα σκίτσαραν η μία την άλλη και θα μιλούσαν. “Το έργο προοριζόταν να είναι εν μέρει ένα παιχνίδι, εν μέρει ψυχοθεραπεία. Βάλαμε κάποιους βασικούς κανόνες, αλλά δεν καθορίσαμε το τελικό αποτέλεσμα. Κάθε μέρα, επιλέγαμε μια διαφορετική τοποθεσία μέσα στο σπίτι και ποζάραμε. Στο τέλος, συνδυάσαμε τη φωτογραφία με τη ζωγραφική και τα ψηφιακά στοιχεία για να δημιουργήσουμε το δικό μας στιλ κολάζ”, εξηγούν.

Κολάζ: Olie Avstreyh και Jenya Milyukos

Το πρότζεκτ πραγματοποιήθηκε στην αρχή της πανδημίας, όταν πόλεις του κόσμου βρίσκονταν σε διαφορετικά στάδια lockdown. Με τους περισσότερους ανθρώπους να περιορίζονται στα σπίτια τους, τα video call έγιναν η νέα νόρμα. Για την Avstreyh και την Milyukos αυτό έθεσε κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με το πόσο εφικτή ήταν η πραγματική οικειότητα και η σύνδεση μέσω μιας οθόνης, αλλά και με τη θέση του γυναικείου σώματος στο πολιτικό πλαίσιο της Ρωσίας. Η υπόθεση της Yulia Tsvetkova, καλλιτέχνιδας και queer ακτιβίστριας, που αντιμετωπίζει εξαετή ποινή φυλάκισης για τα body positivity σκίτσα της, ήταν κάτι που τις απασχόλησε ιδιαίτερα. Εκατοντάδες φεμινίστριες, καλλιτέχνες και body positivity ακτιβίστριες και ακτιβιστές δημοσίευσαν γυμνά στο Instagram με το hashtag #mybodyisnotpornography για να στηρίξουν την Tsvetkova. Πολλές από αυτές τις δημοσιευσείς φυσικά κατέβηκαν από το Instagram, αλλά η αναζήτηση της ελευθερίας σε ένα κλίμα κυβερνητικής και corporate εχθρικότητας παρέμεινε στην καρδιά του έργου.

Κολάζ: Olie Avstreyh και Jenya Milyukos

Κολάζ: Olie Avstreyh και Jenya Milyukos

Ζωγραφίζω full time από το 2018, εστιάζοντας στoν συνδυασμό της θηλυκότητας με την τεχνολογία, τον τρόπο με τον οποίο η καταναλωτική κουλτούρα διαμορφώνει την αντίληψη που έχουμε για το σώμα μας και πώς επιλέγουμε να παρουσιάσουμε τους εαυτούς μας στον κόσμο στην ψηφιακή εποχή”, αναφέρει η Avstreyh. Ενώ ανάρρωνε από κορωνοϊό τον περασμένο Μάιο, η καλλιτέχνης μελέτησε το έργο της αγγλίδας καλλιτέχνη Tracey Emin. “Αυτή η εμμονή με ελευθέρωσε με πολλούς τρόπους”, λέει. “Έκανα μια τεράστια σειρά αφιερωμένη στο σώμα μου μετά, αλλά αρκετά ωμή σε προσέγγιση. Η συνεργασία μου με τη Jenya, κατά κάποιο τρόπο, με επαναπροσδιόρισε ως καλλιτέχνη. Δεδομένου ότι βασίστηκε στην αρχή της ψυχοθεραπείας, αισθάνομαι ότι πολλοί από τους καταπιεσμένους φόβους μου, τόσο ως καλλιτέχνης όσο και ως άτομο, έχουν θεραπευτεί“. 

Κολάζ: Olie Avstreyh και Jenya Milyukos

Για τη Milyukos, η αποδοχή του σώματός της ήρθε πολύ πιο φυσικά, αλλά ήταν το άνοιγμα και η σύνδεση με την συνεργάτιδά της που βρήκε ως πρόκληση στην αρχή. Η Milyukos γνωρίζει επίσης πολύ καλά την πολιτική διάσταση που μπορεί να λάβει το σώμα μας. “Στο παρελθόν, ασχολήθηκα με το θέμα του σώματος, αλλά το χρησιμοποίησα μάλλον προκλητικά για να προκαλέσω το κοινό. Η κοινωνία είναι συχνά πολύ αρνητική απέναντι στο γυμνό σώμα, το καταδικάζει ως ανήθικο και κρίνει εκείνους τους ανθρώπους που το εκθέτουν. Με ενοχλούσε πάντα αυτό. Ήθελα να κάνω τα πάντα για να αλλάξω αυτή την προκατάληψη. Για μένα, ήταν μια διαδικασία εκπαίδευσης των θεατών μου”, εξηγεί.

Κολάζ: Olie Avstreyh και Jenya Milyukos

Κολάζ: Olie Avstreyh και Jenya Milyukos

Στην τελική του μορφή, το “Videochat: Send Nudes” αποτελείται από κολάζ που περιλαμβάνουν φωτογραφίες, σκίτσα και αποσπάσματα μηνυμάτων από τις συνομιλίες των δύο καλλιτεχνών. Το αποτέλεσμα είναι καινοτόμο, ειλικρινές και αρκετά παιχνιδιάρικο. Το πιο σημαντικό, τοποθετεί γυμνό γυναικείο σώμα σε μία φυσική κατάσταση στο περιβάλλον που ζει σε καθημερινό πλαίσιο, και προκαλεί τους καλλιτέχνες να νιώθουν άνετα μέσα στο ίδιο το δέρμα τους, γεγονός που είναι δύσκολο να επιτευχθεί σε μια ατμόσφαιρα λογοκρισίας και αντικειμενοποίησης. Το σώμα τους είναι ευάλωτο, όμορφο, πραγματικό – και μέρος της προσωπικής τους έκφρασης και της δημιουργικότητάς τους.

Κολάζ: Olie Avstreyh και Jenya Milyukos

Λάβαμε τόσα πολλά θετικά μηνύματα υποστήριξης όταν δημοσιοποιήσαμε το project μας”, αναφέρουν, “Έτσι, ήταν εντελώς σοκαριστικό όταν το Instagram άρχισε να διαγράφει αναρτήσεις που παρουσίαζαν την τέχνη μας μία προς μία και από τους δύο λογαριασμούς μας. Ήταν μια μάχη που διήρκεσε δύο ημέρες: Το Instagram απαγόρευσε τουλάχιστον 10 δημοσιεύσεις για παραβίαση των κανόνων σχετικά με το γυμνό και τη σεξουαλική δραστηριότητα. Και αυτό ανοίγει πραγματικά μια ολόκληρη συζήτηση σχετικά με τα διπλά standards σχετικά με το γυμνό σώμα και τον πουριτανισμό αυτής της πλατφόρμας, όπως και για τον πλήρη έλεγχο της γυναικείας αφήγησης, πόσο μάλλον το γεγονός ότι είναι απλώς λογοκρισία τέχνης. “Το γυναικείο σώμα δεν είναι πορνογραφία”, είναι ακόμα ένα σύνθημα που πρέπει να αναδείξουμε”.